Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Jarlyqta «Halyq depýtattarynyń jergilikti sovetterine klımattyq jaǵdaılardy eskere otyryp, halyqtyq mereke – Naýryz meıramyn ótkizý kúnin óz betimen belgileý usynylsyn; respýblıka jurtshylyǵynyń 1991 jyly naýryzdyń 16-sy men sáýirdiń 16-sy aralyǵynda «Tabıǵat jarasymy» aılyǵyn ótkizý jónindegi ınısıatıvasy qoldaý tapsyn» dep kórsetilgen bolatyn. Bul Jarlyq «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń 15 naýryz kúngi sanynda jarııalanǵany belgili.
Osy arada sál sheginis jasap, Naýryzdyń qalaı oralǵanyna az-kem toqtalyp ótsek. Qazaq halqynyń ómir saltynda zor mańyzy bar Naýryz meıramyn júıeli atap ótýge degen alǵashqy resmı qadam 1920 jyly jasalǵan eken. Aıtalyq, Túrkistan Respýblıkasy atqarý komıtetiniń tóraǵasy Turar Rysqulov 1920 jyly «Naýryz» merekesin toılaý týraly buıryq shyǵarsa, jazýshy Beıimbet Maılın 1926 jyly «Eńbekshi qazaq» gazetiniń 22 mart (naýryz) kúngi sanyna: «Bıdaı kóje býlanyp, Bir jaıa pisken kúıinde, Qutty bolsyn naýryzyń, Jańa tilek, jańa jyr, Samarqan tasy erigen, Naýryzdyń toıy bul» dep jyrmen shashý joldaǵan eken.
Sol sııaqty, Alash qaıratkeri Sultanbek Qojanov «Eńbekshi qazaq» gazetiniń 1925 jylǵy 22 naýryz kúngi sanyna «Naýryz týraly» degen taqyrypta shaǵyn maqala jarııalap, onda: «22 mart – Naýryz meıramy. Muny Kúnshyǵys halqy tegis meıram etip ótkizý salty bolǵan. Kommýnıst joldastar «din meıramy» dep sopysynyp jaqtyrmaıdy. Olaı emes. Naýryz – musylmanshylyqtan buryn shyqqan. Naýryz – el sharýasymen kún kórip, tabıǵat sharttaryna turmysy kóbirek baılanysqan eldiń turmysy týdyryp otyrǵan meıram» dep jazady.
Bul jazbalardan biz qazaq oqyǵandary naýryz meıramyn jalpyhalyqtyq mereke etýge umtylǵanyn ańǵaramyz. Biraq 1926 jyly bul meıramǵa kommýnıstik kózqaras tarapynan «eskiniń sarqynshaǵy» degen úkim aıtylyp, toılaý tyıylǵan bolatyn.
Biraq halyqtyń sanasynda saqtalǵan ǵuryptyq meıram toqyraýdyń tońy erigen jyldary qaıtadan jańǵyrdy. Atalǵan merekeniń uly dala tósine qaıta oralýyna eńbek sińirgen tulǵanyń biri – qaıratker-aqyn, Qazaqstannyń Eńbek Eri Muhtar Shahanov óziniń esteliginde: «1988 jyly Ulys meıramyn memlekettik dárejede toılaý máselesimen sol kezdegi Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshysy Genadıı Kolbınge kirdim. Ol meni muqııat tyńdady. Bul máseleni bıýroda qaramaı, sheshe almaıtynyn jetkizdi. Sodan talqylaý barysynda bıýro músheleriniń ekeýi ǵana meni qoldapty. Olardyń biri – sol kezdegi Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy Nursultan Nazarbaev, ekinshisi – OK-nyń ıdeologııa jónindegi hatshysy О́zbekáli Jánibekov eken. Usynysym ótpeı qalǵan soń birinshi hatshynyń qabyldaýyna qaıta bardym. Ári-beri yrǵasyp, aqyry ony kóndirdim. Osy arada Kolbın aqshanyń joqtyǵyn alǵa tartyp taǵy qısaıdy. Mine, osy sátte Mınıstrler keńesiniń tóraǵasy úlken azamattyq tanytyp, úkimet bıýdjetinen qaǵystyryp, qarjy taýyp berdi. Sonyń arqasynda Almatydaǵy Gorkıı atyndaǵy saıabaqta tolaǵaı toı boldy. Artynsha búkil elimiz tól merekesimen tabysty» deıdi.
Sóıtip 1988 jyly respýblıka kóleminde Naýryz meıramy atap ótilse, 1989 jyly jappaı halyqtyq merekege aınalyp, Qazaqstannyń barlyq oblysynda toılandy. Osylaı jalpyhalyqtyq meıramǵa aınalǵan qutty merekege qatysty 1991 jyly naýryzdyń 15-inde Qazaq KSR Prezıdentiniń arnaıy Jarlyǵy shyǵyp, «Naýryzdyń 22-si – halyqtyq mereke «Naýryz meıramy» bolyp jarııalandy.
