Aýyl ákiminiń abyroıy qaıtse artady?

Búginde alys aýyldardy aıt­pa­­ǵanda Almatydan taıaq tas­tam jerdegi Talǵar aýdanynyń Keń­­da­la aýyldyq okrýginde she­shimin kútken qyrýar sharýa baryn jasy­rý­ǵa bolmaıdy. Aýyz sý, jol men jaryq, saıajaı máseleleri keıde «máńgilik» taqyryp tárizdi sezi­ledi. Sebebi búgin biriniń she­shi­mi tabylsa, erteń ekinshisi bas kót­ereri haq. Mundaǵy saıajaı tur­ǵyn­da­rynyń muń-zary da túı­dek-túıdek. Taqyrypqa arqaý bolyp otyrǵan Keńdala aýyldyq okrýginiń quramyna Keńdala, Aqdala, Aqtas jáne Eńbekshi aýyl­dary kiredi. Sondaı-aq aýyl­dyq okrýg aýmaǵynda 77 saıa­jaı seriktestigi ornalasqan. Statıs­tıkalyq málimetterge sáı­kes, 2023 jyldyń 1 qań­ta­ryn­daǵy okrýg halqynyń sany – 16 363. Okrýgtiń jalpy jer kólemi – 14 954 gektar. Aýyldyq okrýgke jyl basynda bıýdjetten bólingen qarajat kólemi – 94 mln 634 myń teńge. Onyń ishinde oblystyq bıýdjetten transfert arqyly 19 mln 433 myń, jergilikti bıýdjetten 75 mln 201 myń teńge bólingen. Onyń ishinde apparatty ustap turýǵa 50 mln 016 myń, eldi mekenderdi abattandyrý men kógaldandyrýǵa 8 mln 334 myń, eldi mekenderdiń sanıtarııasyn qamtamasyz etýge 4 mln 740 myń, kóshelerdi jaryqtandyrýǵa 12 mln, «О́ńirlerdi damytý» baǵdarlamasy aıasynda 7 mln 952 myń, aýyldyq okrýgterde joldardyń jumys isteýin qamtamasyz etýge 3 mln teńge bólinip, qarajat jyl sońyna deıin 100 paıyz ıgerilgen. Salyq túsimderi de 100 pa­ıyzdan artyq oryndalsa, jeke tulǵalardyń jeke tabys salyǵy 2 mln 692 myń teńge, ıaǵnı jospardyń oryndalý paıyzy 77,1 paıyzdy quraǵandyǵyn Keń­dala aýyldyq okrýginiń ákimi Almas О́mirzaqov óziniń qory­tyn­dy esepterinde atap kór­setken.

Aýyldyq okrýg ákiminiń kes­tege sáıkes ótetin ár eseptik jı­­­na­lysyna atalǵan aýyl tur­ǵyn­­dary, aqsaqaldary men qo­ǵam belsendileri túgel qaty­syp, ózderin tolǵandyryp júr­gen usynys-pikirin tizip, oı bólisýde únemi belsendilik tanytady. Oǵan ákimdi bes saý­saq­taı biletindikteri de sebep. Turǵyndar esigin erkin ashyp, máseleni kósile aıtady. Son­dyqtan bolar 2018-2022 jyl­dar aralyǵynda Keńdala aýyl­dyq okrýginde ákim bolǵan Almas О́mirzaqovty ótken jyly tur­ǵyn­dar ózderi tańdaý jasap, aýyl ákimi qyzmetine 85 paıyz daýys­pen qaıta saılap alǵan.

– Bul aýyldyq okrýgtiń prob­le­malary maǵan tańsyq emes. Olardy tizip, aldyńǵy tórt jylda sheshilgeni bar, sheshimin kút­keni bar, zerdeledim. Osy sebep­ti, ózimniń saılaýaldy baǵ­dar­lamamdy 10 pýnktke oraılas­tyrdym. Úıip-tógip ýáde bergen joqpyn. Aýyl ákimi retinde qoldan keletin, naqty sheshimin tabatyn jumystar saılaýaldy baǵdarlamaǵa endi. Olardyń bas­tysy – Keńdala, Aqtas aýyl­da­ryndaǵy kópqabatty úılerdiń jylý júıesin gazǵa qosý, oıyn alańdaryn qalpyna keltirip, abattandyrý. Osy aýyldyń jańa qurylysyndaǵy 10 kóshege ja­ryq­tandyrý shamdaryn orna­tý­ǵa jáne asfalt tóseýge, Aqdala aýylyna jańa dárigerlik ambýlatorııa qurylysyn salýǵa jáne qosymsha transformator ornatýǵa kúsh salamyn. Son­daı-aq Eńbekshi aýylyna bala­lar oıyn alańyn, balabaqsha qurylysyn salýǵa atsalysýdy ózimniń basty mindetime aldym. Jasyratyny joq, qordalanǵan bul máselelerdi túgel qamtýǵa bıýd­jet jetispeıdi. Oǵan bıýd­jettiń eski eseppen qalýy sebep, – deıdi aýyl ákimi Almas О́mirzaqov.

– Mysalǵa aıtar bolsam, jyl basyndaǵy halyq sany 16363 dep berilgenimen, saıajaı tur­ǵyndaryn qosqanda 35 myń­nan asady. Jyl saıyn jańa qurylystar ósip keledi. Soǵan saı jaryqtandyrý men jol jasaý jumystary eselene túse­di. Aqtas pen Keńdaladaǵy kóp­qa­bat­ty úılerdiń káriz júıeleri men elektr jelileri tozǵan. Aıta bersek, kúndelikti kezigetin tur­mys­tyq máseleler óte kóp. Soǵan qaramastan bıýdjetten bólek, kásiporyndardyń kómegimen jol jasaýǵa, basqa da problemalardy sheshýge kúsh salyp kelemiz, – deıdi ol.

Turǵyndar tarapynan túsetin usynystyń deni jol men aýyz sý­ǵa tireledi. Okrýgke qarasty Aq­dala aýylynda jalpy 26 kóshe bar bolsa, sonyń 22-si jańa qu­ry­lys kósheleri. Olardyń jalpy uzyndyǵy 8,4 shaqyrym, onyń ishinde 6 shaqyrymy jańa qurylysqa jatady. Sonyń 3-eýi ǵana asfalttalǵan, qalǵan 23 kóshege, ıaǵnı 6,5 shaqyrym jolǵa qıyrshyq tas tóselgen.

Aýyldyq okrýgte qurylys materıaldaryn óndiretin «Vektor Stroı Montaj», «Salben grýpp», «Asfal­tabıton», «О́zentas», «Be­reke tartý», «Syrat», «Jel­dortrans Aqtóbe», «Omega» jaýap­kershiligi shekteýli serik­tes­tik zaýyttary jumysyn i­s­teıdi. Osy jyly «Gýrman» asha­nasy, «BIG -market» saýda kesheni jáne «Keńdala» qoǵamdyq monshasy jumystaryn bastaǵan. Nátıjesinde, jańa jumys oryndary ashylǵan.

Aýyldyq okrýgte 1415 kópba­laly otbasy bar. Onyń ishin­de 637-si ataýly áleýmettik kómek alady. Kópbalaly jáne az qam­tylǵan otbasylarǵa qaıy­rym­dy­lyq is-sharalary uıymdas­ty­ry­lyp, azyq-túlik, kómir, otyn, sondaı-aq aqshalaı da kómek túrlerin kórsetý dástúrli túrde jalǵasyn taýyp keledi.

Byltyr Aqdala jáne Aqtas aýyl­darynda memleket-jeke­menshik áriptestik aıasynda júr­gi­­zilgen gazdandyrý jumys­ta­ry aıaq­talyp, búgingi kúni abo­nent­­terdi gazǵa qosý jumys­tary jalǵasýda. Aýyl turǵyn­da­ry otyn tasyp, kúl shyǵarý mashaqatynan arylar kún ja­qyn. Turǵyndar tarapynan qań­ǵy­bas ıtter jaıynda shaǵym az túspeıdi. Soǵan oraı ótken jyl ishinde okrýg boıynsha 242 qań­ǵy­bas ıt aýlanǵan. Aýdandyq veterınarlyq qyzmetkerlermen qurylǵan ıt aýlaý brıgadasynyń jumystary bıyl da jalǵasady.

Bul aýdannyń bir aýy­lyn­da­ǵy ákimniń jumysy ǵana. Biraq bizdiń sózimizden soń Al­ma­ty oblysyndaǵy aýyldyq okrýg ákimderiniń barlyǵyn maq­­taýly sheneýnikterdiń qata­ry­na jatqyzýǵa bolmas. Áli de ákimdik oryntaqty mansap mekeni dep tanyp, jurttyń muńyn júre tyńdaıtyndar jetkilikti. My­saly, buǵan deıin áleýmettik jelide Ile aýdany Ashybulaq aýyldyq okrýgindegi «Almagúl» saıajaıynda bolǵan oqıǵa qyzý tal­qyǵa túsken edi. Másele bylaı bolǵan: aýyldaǵy káriz jelisiniń jarylýyna baılanys­ty ashýlanǵan turǵyndar okrýg ákimi Jasulan Ońalbaevqa talap qoıǵan edi. Sóz arasynda «Siz halyqpen birge bolýyńyz kerek, sizdi halyq saılady» degen aýyl turǵynyna ákim «Qatelesesiz, meni depýtattar saılady. Kelesi joly men saılaýǵa qatyssam, halyq tańdaıdy», dep dóreki jaýap bergen edi. Osy jaǵdaıǵa oraı Memlekettik qyzmet is­teri agenttiginiń Almaty ob­lys­tyq departamenti aýyl bas­shy­sy­nyń is-áreketine baǵa bere kele: «Okrýg ákimi Jasulan Ońal­baev­tyń «meni halyq emes, depýtattar saılady» degen sózi qate boldy. Bul oqıǵa qoǵamnyń ashý-yzasyn týdyrdy. Departamenttiń usy­nysy negizinde Ashybulaq aýyl­dyq okrýginiń ákimi memlekettik qyzmetshilerdiń Ádep kodeksin buzǵany úshin tár­tiptik ja­ýap­ker­shilikke tartyl­dy. Oǵan sógis berildi» dep habar­lady.

Jalpy, aımaqtarda aýyldyq okrýg ákimderiniń jumysyna qa­tysty júıeli ózgeris bastal­ǵa­nyn aıtýymyz kerek. Bul Prezı­dent­tiń jergilikti jer­degi bılik ókilderiniń jaýapkershiligin art­tyrýǵa qatysty qoıyp otyr­ǵan talabyna saı keledi. «Qazirgi kezde aýyldyq okrýgter joǵary turǵan ákimderge tolyǵymen táýeldi. Sondyqtan mardymsyz qoldaýǵa ıe bolýda. Ákimder saılanatynyn eskerip, halyqaralyq ozyq tájirıbege sáıkes, jergi­lik­ti ózin-ózi basqarý organdaryn tikeleı qarjylandyrý tásilin engizgen durys bolar edi...», degen edi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda.

Prezıdent Joldaýyndaǵy másele sheshimin taýyp jatsa, el ishindegi ákimderdiń qoly uza­ra­tyny sózsiz. Sonda halyq saı­laǵan basshynyń quzyreti artyp, aýyl­dy kórkeıtýge degen yntasy da óse túsetini sózsiz. Qazirdiń ózin­de saılanǵan ákimder qolda bar múmkindikti paıdalana otyryp jumys isteýde. Biz ony jo­ǵa­ryda Keńdala aýyldyq okrýgi ákimi Almas О́mirzaqovtyń eń­be­ginen kórgenimizdi baıan­da­dyq.

Ulbosyn ISABEK,

jýrnalıst

Almaty oblysy