Sýretterdi túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Jetisý oblysy qurylyp, Almaty oblysynyń ortalyǵy Qonaev qalasyna kóshirilgende, jańa óńirde barlyq jumysty basynan bastaýǵa týra keldi. Búginde oblysta 3,5 myńnan asa memlekettik qyzmetshi eńbek etedi. Basshylyq laýazymdarǵa negizinen bilikti de bilimdi jastar taǵaıyndaldy. Kásipkerlik basqarmasyn «Bolashaq» baǵdarlamasymen oqyp kelgen túlek basqarsa, oblystyq týrızm basqarmasyna Prezıdenttiń kadrlyq rezervinen kelgen azamat taǵaıyndalǵan. Oblysta barlyǵy 514 ónerkásiptik kásiporyn jumys isteıdi, onyń ishinde 14 – iri, 16 – orta kásiporyn. О́nerkásip óndirisinde ósim 1,3 paıyzǵa (281,3 mlrd teńge), aýyl sharýashylyǵynda – 2,4 paıyzǵa (509,7 mlrd teńge), saýdada – 30,4 paıyzǵa (362,5 mlrd teńge), qurylysta 4,3 paıyzǵa (136,4 mlrd teńge) baıqaldy. 295,3 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Bul – ótken jylǵy deńgeıden 8,8 paıyzǵa joǵary jáne respýblıka kóleminde 3-kórsetkish.
О́ńirdiń basty baılyǵy – qant qyzylshasy. Búginde oblysta qos kásiporyn tátti túbirdi qabyldaýǵa qaýqarly. Byltyr kúrdeli jóndeýden ótken «Aqsý» zaýyty qamystan qant óndirmek nıette. Sondaı-aq shveısarııalyq «Louis Dreyfus Company Suisse SA» kompanııasymen 3 myń tonna kóleminde qant quraǵy shıkizatyn jetkizýge shart jasasyp qoıdy. Al byltyr «Kóksý» qant zaýyty 70 myń tonna qant óndirdi. 2026 jylǵa deıin qant qyzylshasynyń egis alqabyn 15 myń gektarǵa, jalpy túsimin 525 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtý josparlanyp otyr.
El Prezıdentiniń tapsyrmasynan keıin óńirde 1 mln gektardan astam jerdiń qaraýsyz, bos jatqany anyqtalǵan. Quzyrly organdar men jergilikti atqarýshy bıliktiń qatysýymen 100 myń gektarǵa jýyq jer memleketke qaıtaryldy. Bul baǵyttaǵy jumys jalǵasady. Bir jylǵa jeter-jetpes ýaqyt ishinde óziniń baǵdaryn syzyp úlgergen agrarlyq óńir óndiriske bet burdy. Investısııanyń basym bóligi qaıta óńdeý salasyna baǵyttalyp keledi. Týrızm salasynyń da áleýeti zor. 2025 jylǵa deıin tartylatyn ınvestısııalar kólemi 79,1 mlrd teńgege, al týrıster legi 2,4 mln adamǵa jetedi dep kútilýde.
Tarıhı ataýymen eldi eleń etkizgen Jetisý oblysynyń óz aldyna enshi alyp shyǵýyn jurt árqalaı qabyldaǵany ras. Alǵashynda Almatyǵa qaraı aǵylǵan halyq, kóp uzamaı Jetisýǵa qaıta oraldy. Turǵyndardyń deni Almaty oblysy bólingennen keıin jańa óńirdiń bolashaǵyna kúmánmen qaraǵandaı boldy. Qazir, bul kúdik seıildi. Birte-birte boı úıretip keledi, bári de baıaǵy tirshiligimen aınalysýda. Mundaǵy 8 aýdan men 2 qalanyń turǵyndary ózderin «jetisýlyqpyn» dep erkin aıta alady.
«Jetisý – qaı jaǵynan kelseń de ákimshilik bóliniske baǵynbas geografııalyq-rýhanı keńistik. Batysta – Qordaıdan asyp, Shýǵa baryp tireledi, yldıy Balqashtan qaıtady. Shyǵysy – Jońǵar qaqpasy, órgi basyn izdeseń Qaradala, Qarasaz, Qarqarany kókteı ótip Tekesten asasyń, Berdibek jazatyn «qyzylshekaradan» qaıtasyń. Jetisýdyń bir pushpaǵy bertindegi ákimshilik bóliniste Jambyl oblysynyń aýmaǵynda qaldy. Jer solaı qaraı ketken soń el de ketedi eken. Jetisýlyq ánshi, kúıshi, qalamgerlerdi túgendegende Kenen atamyzdan únemi keshirim suraımyz. Aýyly qońsylas, ózderi bel qurdas Esdáýlet Kándekuly ekeýi kezinde «Qordaıdyń qos aqyny» degen atpen tanylǵan edi. Búginde Esdáýletti beri tartamyz da Kenendi ary ysyramyz», deıdi jazýshy Esbolat Aıdabosyn.
Aıtpaqshy, osy tarıhı ózgeris tolqynynda oblystyq «Jetisý» gazeti óz ataýyna baılanysty Jetisý jurtshylyǵynyń bas basylymy retinde qala beretin boldy. Bul rette «Ognı Alataý» gazetiniń redaksııasyn Jetisý óńirinde qaıta qurý qajettigi týyndady. Osylaısha, oblystyq «Vestnık Jetisý» gazeti quryldy. Qoǵamdyq-saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq taqyryptardy qamtıtyn basylym aptasyna 3 ret jaryq kóredi. Búginde munda júzdegen BAQ ókili qyzmet atqaryp keledi. Olardyń qatarynda 10 aýdandyq basylym, 5 respýblıkalyq telearna ókildigi, oblystyq radıo men telearna bar. Árqaısysy óńirdiń aqparattyq alańyna ózindik úlesin qosyp keledi.
Kúni keshe Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Jetisý oblysynyń ákimi Beıbit Isabaevty qabyldap, óńirdiń órkendeýine qatysty esebin tyńdady. Qabyldaýda oblystyń agroónerkásip keshenin damytý sharalaryna basa nazar aýdaryldy. Atap aıtqanda, ıgerilmeı jatqan jerlerdi qaıtaryp, aýyl sharýashylyǵy aınalymyna qosý, ırrıgasııa júıelerin qalpyna keltirý jáne ınnovasııalyq agrotehnologııalardy qoldaný arqyly egin ónimdiligin arttyrý máseleleri talqylandy. Sonymen qatar oblys ákimi Memleket basshysyna turǵyn úı qurylysy, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldaý, jol ınfraqurylymynyń, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵynyń jaı-kúıi, onyń ishinde óńirdiń gazben qamtamasyz etilýi jóninde málimet berdi. Búginde Jetisý oblysyndaǵy 22 eldi mekenge gaz qubyry tartylyp, 288 myń turǵyn kógildir otynǵa qol jetkizdi. Jyl sońyna deıin taǵy 20 eldi meken gazǵa qosylady. Budan bólek, 2025 jylǵa deıin oblysta 23 mektep salý josparlanyp otyr. Sonyń ishinde 10 mektep «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda paıdalanýǵa berilmek. «Aýyldaǵy densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasy boıynsha 59 medısına nysanyn salý, sondaı-aq jergilikti bıýdjet esebinen 57 blokty-modýldi bólimshe paıdalanýǵa berilmek. Al «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń damý barysyna erekshe kóńil bólinedi, onyń aýmaǵynda ındýstrııalyq parktiń qurylysyn júrgizý josparlanyp otyr.
Jetisý oblysy
