Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi: geometrııalyq qupııalar

Ádebıetterdi zertteý barysynda Ámir­­ Temirdiń alǵashqy usynǵan ólshemi ke­se­neniń úlken kúmbeziniń dıametrin 30 gıaz­ǵa­ teń etip alǵany anyqtaldy. Qa­zir­gi­ kez­degi bul uzyndyq ólshem birligi bo­ıyn­sha 1 gıaz 60,6 sm-ge teń. Son­dyq­tan osy kúngi keseneniń úlken kúm­be­zi­niń­ dıametri 18,18 metrge teń (1-sýret).­ Bul­ Ámir Temirdiń jospary boıynsha din­­di nasıhattaý maqsatynda Quran Ká­ri­m­­­niń súrelerine negizde jasalǵan. Bu­­ǵan dálel retinde Quran Kárimniń 30-súresi «Rum», ıaǵnı rımdikterdi jeńý­ qurmetine arnaǵan súreni aıtýǵa bola­dy.

Qazirgi kezde bul úlken kúmbez as­tyn­da qoladan jasalǵan Taıqazan tur.­ Osy dálizdi «Qazandyq zaly» dep ataı­dy. Bul – keseneniń jeti táýelsiz orna­las­qan bólikterin biriktirip turǵan kúm­bez. Ámir Temirdiń ǵımaratty jeti bó­likke bólý sebebin Quran Kárimniń súre­lerinen izdep kórsek, 7-súresi «Aǵrafqa» (aýdar­masy «Bıik tosqaýyldar») baryp tireledi. Sebebi bul súreniń birinshi aıa­tynda bylaı degen «(Muhammed (s.ǵ.s.) bul­ saǵan túsirilgen bir kitap, sondyqtan kir­bińdilik bolmasyn. Bul arqyly eskertýmen múminderge úgit úshin». Mine, osy aıat­ arqyly Quran Kárimniń adam balasy­na Alla Taǵala túsirgen Kıeli kitap­ ekenin eskertken. Sonymen qatar osy­ súreniń 7-aıatynda bylaı deıdi: «Ol kún­gi tarazylaý shyndyq, sonda kimniń tara­zysy (jaqsylyqta) aýyr tartsa, mine­ solar qutylýshylar», ıaǵnı bul aıat bo­ıynsha musylmandarǵa jaqsylyqty kó­birek jasaý keregin aıta kele, 45-aıatta­ by­laı deıdi: «(Ujmaqtaǵylar men to­zaq­­taǵylardyń) arasynda dalda bar. Jáne «Aǵraf» delingen joǵary orynda­ eki jaqtaǵylardy da álpetterinen tanı­tyn bireýler bar. ... Bular áli ján­­natqa kirmegen, úmit etetinder», ıaǵnı­ musylmandardy is áreketteri arqy­ly jánnatqa barýǵa shaqyrý. Zert­teý­ barysynda negizgi jeti bólikke bó­lý maqsatyn qarastyra otyryp, musyl­mandardyń jánnatqa barý úshin Rab­by­myz ár zamanda jeti paıǵambardy ji­be­rip, túzý jolǵa salý bolǵanyn anyq­tadyq. Sonymen birge 7-súreniń kese­nege negiz bolý sebebi Alla Taǵala jer­ge ár kezderde jeti paıǵambar ji­be­rip, adamzatty ár túrli qııametten qut­qa­ryp otyrǵan. Sondyqtan osy jeti bó­likke negizdelgen Nuh, Hud, Salıh, Lut,­ Shuǵaıyp, Musa, Muhammed (s.ǵ.s.) paıǵambarlar sebepker bolýy múm­kin.Sonymen qatar bul súre kese­nege kelgen adamdardy Aqyret aza­bynan qorǵaıdy. Jeti bólik sol­ kezdegi qurylysta paıdalanylǵan bir­qatar jańashyl sáýlet-qurylys she­shim­deriniń biri bolǵan. Sebebi jeteýi jeke bólik retinde, jalpy, ǵımarattyń shógýi men jer­ silkinisi kezinde qulaýdan saqtaǵan. Bul­ – bólikterdiń astyńǵy jaǵynda qazir­gi­ zamanaýı salynǵan irgetasy joq, defor­ma­sııalyq tigis bar ǵımarat.

Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesiniń kishi kúm­­bezi buryshtardaǵy tórt sáýleli jel­ken­der­ge súıenip jasalǵan. Osy negiz­diń­­ ús­ti­ne dıametri 10 metr (17 gıazǵa teń)­ bo­la­tyn sılındr turǵyzylǵan. Sı­lındrdiń ústine 52 qabyrǵaly (qyr­dan) turatyn kúmbez salynǵan. Bul kúm­bezdiń jalpy bıiktigi 21 metrge (34 gıaz)­ teń.

Sonymen dıametri 17 gıazǵa teń ekin­shi kúm­bez Qurannyń «ál-Isra» súre­si, aýdar­masy «Túngi sapar» dep­ atalady. Osy súreniń 1-aıatynda «Qu­lyn­­ ­(Muhammed (s.ǵ.s.) bir túni ózine bel­­gi­lerimizdi kórsetý úshin Mesjid Ha­ra­m­nan biz aınalasyn múbárak qyl­ǵan­­ Mesjid Aqsaǵa aparǵan Alla, ártúr­­li­ kemshilikten pák, Sheksiz Ol, Es­týshi, Bilýshi (Muhammed s.ǵ.s. bir tú­ni Jebreıil ǵ.s. arqyly Buraqqa min­gi­­­­z­i­lip,­ Mesjid Haramnan Mesjid Aq­sa­ǵa­ aparylyp, ol aradan da kókke shy­ǵa­rylyp, bir demde adam balasynyń ól­­sheýli seziminen tys dárejege ıe bo­lyp qaıtqan «Mıǵraj» ýaqıǵasy). Al osy súreniń jetpis toǵyzynshy aıatyn­da­ bylaı deıdi: «(Muhammed (s.ǵ.s.) Tún­nen­ oıanyp (Quranmen) ózińe tán nápil oqy.­ Rabbyńnyń seni bir maqtaýly oryn­ǵa jetkizýinen úmit etiledi (Bul zor­ shapaǵat orny)». Sonymen qatar 105-aıatta: «Biz Qurandy shyndyqpen túsir­dik. Ol shyndyq boıynsha tústi. (Muham­med (s.ǵ.s.) seni qýantý, eskertý úshin ǵana jiberdik». 

Mine, osy ólshem keseneniń barlyq geo­­metrııalyq ólshemderin Quran Kárim­ súrelerimen zertteýge jol ashty. Kese­ne­niń­ negizgi kúmbeziniń bıiktigi qazirgi kezde 44 metrge teń eken, muny sol kezdegi ól­shem bir­li­gine aınaldyrǵanda 72 gıazǵa teń­ bola­dy. Keıbir zertteýshilerdiń aı­týynsha, kúmbez áldeqaıda bıik bo­lýy kerek edi. Quran Kárim boıynsha­ 72-súre «Jyn» dep atalady. Bul súre­niń basynda (Muhammed (s.ǵ.s.) Mekkemen Táıiptiń arasyndaǵy Nahla de­ge­n jerde sahabalarmen birge tań namazyn ótegende, jyndar tyńdaǵan), ıaǵnı bul kesenege kelgenderdi Alla Taǵa­­la «Jyn-shaıtandardyń kesirinen, kóz­ tııýden saqtaıdy» degen maǵyna shy­ǵar.­ Osy súreniń on altynshy aıatynda «(Eger jyndar men adamdar,) ol jolda­ tup-týra júrse, árıne, olarǵa mol sý ná­sip etemiz», ıaǵnı on úshinshi aıatta «R­­asynda osy týra joldy estip, Oǵan sen­dik. Kim Rabbyna ıman keltirse, son­da ol, kemshilikten de, zııannan da qoryq­paıdy», osylaı Ámir Temir bıleý­shi kesenege kelgenderdi Alla Taǵala kemshilikter men jyndardyń kesirlerinen saqtaıdy dep shaqyrǵysy kelgen bolar dep túıemiz.

Keseneniń birinshi qabat josparynda kesenege kireberis portaly (oıyqshasy) kórsetilgen, onyń uzyndyǵy 20 metr­ge­ teń. Bul Ámir Temirdiń kezindegi ólshem boıynsha 33 gıazǵa teń, ıaǵnı Quran Kárim boıynsha «Ahzap» súresi (Birikken kúshter). Osy súre­niń birinshi aıatynda «Áı, nábı! Alla­ǵa taqýalyq iste de, kápirler men múnafyqtarǵa baǵynba. Ras, Alla tym­ bilýshi, asa dana», ıaǵnı kesenege kir­gen­­de kápirlerden qoryqpaı Allaǵa taqýa­lyq jasa dep musylmandardy kese­nege shaqyrady. Súreniń otyz birin­shi­ aıatynda «Senderden kim Allaǵa, Paıǵam­ba­ryna boı usynyp, izgi is istese, oǵan da­ eki ese syılyq beremiz. Sondaı-aq oǵan­ mol násibe beremiz» dep adamdardy kese­nege shaqyryp, Allaǵa qulshylyq jasa­sa, baılyqtaryn eki ese kóbeıtýge shaqy­rady. Al 73-aıatynda osy súreni 41 ret oqyǵan adamnyń tabysy­ mol­ ári bereketti bolady deıdi. Osy negiz­gi portaldyń bıiktigi – 37,5 metr, al­ eski ólshem boıynsha bul 62 gıazǵa teń, ıaǵnı­ bul Quran Kárimniń 62-súre­si «Juma», osy súreniń on birinshi aıatynda «Arazdasqan adamdarǵa oqylsa, tatýlasady» degen maǵyna beredi. Bul súreden Ámir Temirdiń adamdardy jumada kese­nege shaqyrý arqyly tatýlastyrýdy maqsat etken sııaqty.

Keseneniń 35-ten astam bólmesi bar. 12 bólmesi birinshi qabatta ornalasqan. Osy­ǵan oraı Quran Kárimdegi 12-súreni zertteýge týra keldi. Bul súreniń aty­ – «Júsip». Súreniń basy «Uǵymyn Alla­ biledi. Bular ap-aıqyn Qurannyń aıat­tary» dep bastalsa, súreniń úshinshi aıa­tynda «(Muhammed (s.ǵ.s.) saǵan bul­ Qurandy ýahı etýimizben ózińe qıs­sa­lardyń eń jaqsysyn baıan etemiz. Negi­zinde sen budan buryn, árıne, habar­syz­ ediń)» dep jamaǵatty Qurandy oqý­ǵa­­ shaqyrǵan. Al tórtinshi aıatta (Sol­ ýa­qyt­ta Júsip paıǵambar ákesine: «Áke­ta­ıym! Ras men túsimde on bir jul­dyz­ jáne kún men aıdy, maǵan sájde qyl­ǵa­nyn kórdim» dedi) sol zamanda biz­diń kún júıesinde on eki planeta baryn­ bildirgen. Olardyń qataryna bizge bel­gili planetalar: Neptýn, Iýpıter, Sa­týrn, Ýran, Mars, Sholpan, Merkýrıı, Jer­ jáne keıinnen ashylǵan ergejeıli pla­ne­­talar: Serera, Haýmea, Makemake men­ Erıda kiredi.

Al endi Qoja Ahmet Iаsaýı kese­ne­si­­niń, artqy eni 45,360 metr bolsa, aldynan qaraǵandaǵy eni 48,860 metrdi quraıdy. Ǵımarattyń jalpy uzyndyǵy 62,600 metr tórt­buryshtan turady. Bul­ geometrııalyq ólshemderdi 0,606 ólshem­ge­ ­­kóbeıtsek, jalpy eni shamamen 29 gıaz­ǵa, al uzyndyǵy 37 gıazǵa teń.­ Bul Quran Kárimniń 27-súresi «án-Náml»-ge sáıkes keledi. Aýdar­­­masy «Qumyrsqalar» dep atala­dy.­ Osy súreniń 93-aıatynda bylaı deıdi: «Únemi oqyp júrgen jandy Alla Taǵala túr­li báleler men sıqyrdan qorǵaıdy». Al Quran Kárimniń 29-súresi «ál-Ankábýt» (О́rmekshi) dep atalady. Alpys toǵyzynshy aıatynda: «Umytshaqtyqty ketirý úshin osy súreni jazyp, sýǵa salyp ishý kerek».

Ǵımarattyń uzyndyǵy sáıkes keletin Quran Kárimniń 37-súresi «Saffat» (Sapqa tizilgender). Osy súreniń 182-aıatynda bylaı degen: «Barlyq maqtaý búkil álemniń Rabby, Allaǵa laıyq». Ámir Temir osy aıatty jeti ret oqyǵan adamnyń rızyǵy artatynyn bilip, kesenege shaqyrǵan sekildi.

Ǵımarattyń bas qasbeti ońtústik-shyǵysqa, al búıir qasbetteri ońtústik batys pen soltústik-shyǵysqa qaraıtyn etip salynǵan. Bas qasbet negizgi portal men eki munaradan, kireberis úsh esikten jáne úlken arkadan turady. Bul aıtylǵandar zamanaýı syzylǵan birinshi qabat josparynda kórsetilgen. Jospardy syzýǵa birneshe sebepter boldy. Birinshiden, osyndaı kıeli orynnyń osy kúnge deıin zamanaýı josparynyń bolmaýy, ekinshiden, bul ǵımarat XIV ǵasyrda salynsa da qazirgi zaman talabyna saı jasalǵan.

Bas portaldyń eki jaǵyndaǵy ǵımarattyń eki úlken munarasy bar. Bul munaranyń astyńǵy jaǵy segiz jaqty tik prızmadan turady. Tik prızmanyń jaqtarynyń eni 3,0 metr (Quran Kárim boıynsha 5-súre «ál-Máıda» dep atalady, maǵynasy «Asqa toly dastarqan». 40 ret oqyǵan janǵa Alla Taǵala mol rızyq, nesibe násip etedi), al munaranyń bıiktigi ǵımarattyń qabyrǵa bıiktigimen teń. Munaranyń qalǵan bıiktigi dóńgelek tik sılındrden turady. Sonymen Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesiniń bas portalǵa sımmetrııa bolyp ornalasqan eki munaranyń jalpy bıiktigi shamamen 30,56 metrge (50-shi «Qaf» súresi, ár juma keshinde 3 ret oqyǵan jannyń janary nurlanady) teń. Munaranyń tómengi segiz jaqty tik prızmanyń bes jaǵy ǵana kórinip tur, ókinishke qaraı, munaranyń bul bólikteri bezendirilmeı qalǵan.

Bas portaldyń uzyndyǵy 18,18 metr­ (ıaǵnı 30-súre), al eni shamamen­ 12,70 metrge teń (21-súresi «ál-Ánbııa»­  «Paıǵambarlar» dep atalady. Urpa­ǵy­nan­ taqýa jandardyń shyǵýyn qalaǵan adam­ osy súreni oqyǵany abzal) jáne bıik­tigi 43,43 metr (72-súre­si «ál-Jın» ıakı «Jyn»). Bas portaldyń ishin­de­­ kire­beris portaly bar. Onyń uzyn­dy­ǵy 7,30 (12-súresi «Júsip». Bul súre­ni únemi oqyp júrgen adamnyń aına­la­syn­daǵy adamdarmen qarym-qatynasy jaq­sarady), eni 3,60­ ­(6-súre «ál-Ánam» aý­darmasy «Sharýa mal­­dary». Bul sú­re­ni 41 ret oqyǵan adam­­nyń toqtap tur­ǵan­ isi alǵa basady), al­ bıiktigi 13,65 metr­ge (22-súre «ál-Haj»,­­ aýdarmasy «Qa­jy­lyq».­ Únemi bul súre­ni­­­ oqyp júrgen jan­nyń ólimi jeńil bolady) teń.

Oń jaqtaǵy búıir qasbeti soltústik shyǵysqa qaraı baǵyttalǵan. Bul búıir qasbet tórtburyshtan turady. Qasbette bir kireberis esik pen ólshemi 5,68h3,85 metr, ıaǵnı 9h6, al bıiktigi 11,00 metrge (Quran Kárimniń 18-súresi «ál-Káhf» , aýdarmasy «Úńgir» dep atalady. Juma kúni bir ret oqysa, kelesi jumaǵa deıin barlyq báleden jáne aqyret fıtnasynan aman bolady) teń portal bar.

Budan bólek, ǵımarattyń irge­ta­sy­­nyń bıiktigi 2,21 metrge teń (Quran Kári­m­niń 3-súresi «Álı Imran», aýdar­masy «Imran otbasy». Bul súre­ni qarasaq, Alla ol pendesine kút­pe­gen­ jerden baılyq násip etedi) bıik­tik­te­ ornalasqan geometrııalyq fıgý­­ra­lar­dan­ turatyn irgetas mozaıka­sy­ men 2,50 metr (bul 4-súre, ataýy «an-Nısa», «Áıelder» degen maǵynany be­redi. Otbasynda birlik pen tatýlyqty arttyrady) arab qaripterinen jazylǵan basqur bar. Qasbettiń qabyrǵasy qara kók kirpishten órilgen eki romb tárizdi segiz qyrly geometrııalyq elementtiń gorızontal jáne vertıkal eki qatar pazl tárizdi mozaıkadan turady. Osyndaı qara kók 45 tórtburyshty kishirek kirpish bar. Osy geometrııalyq elementterdiń ishine ashyq kók kirpishten kýfa qaripimen órilip jazylǵan «Alla», «Muhammed», «O, Jarylqaýshy», «Bılik Allada», «Alla – meniń ámirshim» degen sózder bar.

Ǵımarattyń sol jaq búıir qasbeti ońtústik-batysqa qaraı ornalasqan. Bul­ oń jaqtaǵy búıir qasbet sııaqty tórt­ buryshtan turady. Qasbettiń irge­tas­ pen basqury jáne kireberis esigi bar.­ Qabyrǵada qara kók kirpishten óril­gen­ kólbeý ornalasqan on eki qyrly aı­qysh (búgingi qosý tańbasy) tárizdes geo­metrııalyq elementten eki qatarly bo­lyp keledi. Eger bul aıqyshtyń kontýrasyn syzyq retinde qarasaq, onda krest­ tárizdi kópburyshtyń qyrlary svas­tı­kany beredi. Odan bólek, krest táriz­des kópburyshtyń ishinde qara kók kir­pishpen qanaty bar svas­tıka óril­­gen.­­­ Al osy geometrııalyq ele­men­ti­niń ishi­­­ne ashyq kók kirpishten kýfa qari­pi­­­­men­ órilip, «Alla», «Muhammed», «O, Jaryl­qaýshy», «Bılik Allada», «Alla – meniń ámirshim» degen sózder jazyl­ǵan.

Ǵımarattyń artqy jaǵynan qaraǵan aýlalyq qasbet soltústik-batysqa qarap salynǵan. Aýlalyq qasbettiń ortasynda ǵımarattan shyǵyp turǵan portal bar. Portaldyń uzyndyǵy 6,50 metr (10-súresi «Júnis», «Júnis paıǵambar». 21 ret oqıtyn bolsa, Alla Taǵala dushpandardyń jamandyǵynan saqtaıdy), eni 3,23 metr (5-súresi «ál-Máıda», «Asqa toly dastarqan». 40 ret oqyǵan janǵa Alla Taǵala mol rızyq, nesibe násip etedi), al bıiktigi 10,00 metr­ge (16-súresi «an-Nahl», «Aralar». Bul­ súreni 100 ret oqyǵan adam izgi maq­sat­taryna qol jetkizedi) teń jáne bes esikten turady.

Aýlalyq qasbet eki jaǵynda kóp bu­ryshty geometrııalyq elementter­den jasal­ǵan irgetas pen arab qaripimen jazyl­ǵan basqurdan turady. Shyǵyp tur­ǵan portal Aýlalyq qasbettiń qabyr­ǵa­syn sol jaq pen oń jaqqa bólip tur. Osy­ portaldyń ishki jaǵyndaǵy esiktiń eki jaǵynda ornalasqan on eki ózara búıirleri teń jıyrma tórtburyshtan turatyn geometrııalyq fıgýra bar. Artqy portaldyń irgetasy ǵımarattyń úsh jaǵyndaǵy irgetastardyń mozaıkasynan erekshe. Portaldyń kireberis esiginiń eki jaǵynda on eki segiz buryshtan turatyn geometrııalyq fıgýra bar. Al búıir qabyrǵalarynda sımmetrııaly ornalasqan jıyrma­ segiz buryshtyń ishi oıýlarmen bezen­di­rilgen geometrııalyq fıgýra bar. Quran Kárimde 8-súreni «ál-Ánfal» dep ataıdy, qazaqshaǵa aýdarǵanda «Soǵys oljalary» degen maǵyna be­re­di. Osy súreniń 2-aıatynda bylaı delingen: «Sózsiz múminder, Alla eske alynsa, júrekteri qobaljıdy da, olarǵa Allanyń aıattary oqylsa, senimderi artylyp, Rabbylaryna táýekel qylady».

Irgetastaǵy mozaıkanyń geo­met­­­­­rııa­lyq syzbalaryn qaras­ty­ra­­tyn bolsa,­ aldymen teń bú­ıir­li tórt­buryshty al­ǵan. Osy tórt­bu­rysh­tyń qarama-qar­sy buryshtaryn óza­ra­­ qosyp, tórt­buryshtyń ortasy­ anyq­tal­ǵan. Bul tórt­buryshtyń orta­sy arqy­ly tórt doǵa­ júrgizip, tórt­burysh­tyń jaqtaryn úshke­ bólgen. Al osy teń búıirli tórt burysh­tyń ishin­ teń segiz buryshqa jáne tórt alty­ buryshqa, on eki tórt buryshqa ból­­gen. Bul alty buryshtardyń tórt bury­­­shynyń arasyndaǵy buryshtyq shama­­ 720 gradýsqa teń bolady. Osy alty­ burysh­tyń­ bir bóligin ekige bó­lip,­­ 720 gradýs al­ǵan, ıaǵnı Quran Ká­rim­­­niń 72-súre­si (Jyn) bolady.

Tapqan altyburyshtardy jınap, ózara teń qabyrǵaly segiz buryshty – geometrııalyq fıgýrany alǵan. Bir qyzyǵy, segizburyshtyń tórt buryshy 720 gradýs buryshtardan tursa, tumarǵa uqsaıtyn tórt buryshtardyń qarama buryshty ekige bólsek 720 gradýs bolady.

Sonymen Qoja Ahmet Iаsaýı kese­ne­sin sal­ǵan­­ ustalar ǵımarattyń kóz­ge túsetin ól­­shem­­derdi Quran Kárim­niń súreleri men geo­­met­rııalyq fıgýra­larǵa negiz­delip sal­ǵany anyqtaldy. Ǵıma­rat­tyń hal­qy­myz­dyń kıiz úı sııaqty ońtús­tik­-shy­ǵysqa qara­typ salý da keremet baı­­­lanys eken­digin kórsetedi. Bas qas­bet­te­gi­­ munaralardyń jartysy tik segiz jaq­­ty prızma bolsa, qalǵan ekinshi bóli­­gi tik dóńgelek sılındr. Al búıir qa­byrǵalarynda segizburyshtar men on eki­ buryshtary bar. Bul geometrııalyq fı­gýralardyń ishine Quran Kárimnen súre­ler­ jazylǵan. Geometrııalyq fıgýraldy salý­da óte dáldikpen kirpishterdi kólbeý jáne tik órý arqasynda sal­ǵan.

Keseneniń aýlalyq qasbeti geo­met­­­­rııalyq fıgýralardan, ıaǵnı teń tórt­­­­buryshtar men altyburyshtardan jáne­­ segiz­buryshtar, on eki burysh­tar­­dan­ tura­dy. Portaldyń irgetas mo­zaı­­kasy ge­o­metrııadaǵy sheńber­ler­di teń­ bólý taqy­rybyna sáıkes ke­ledi. Ǵı­­marattyń negizgi bóligi ir­ge­­­­tasta geo­metrııalyq fıgýralardy sa­lý­ jol­dary kóp. Budan keseneni sal­ǵan­ usta­lardyń geometrııanyń zań­dy­lyq­­­taryn jetik bilýi jáne geomet­rııa­­ ǵy­lymynyń qudiretin Quran Ká­­rim súre­lerimen baılanystyrǵany anyq­­ kórinedi. О́kinishke qaraı, kese­ne­niń qurylysy 1405 jyly toq­tap qa­la­dy,­ sebebi Ámir Temir Qy­taı­ǵa­ jo­ryq­ jasar aldynda Otyrar qala­syn­­­­da qaıtys bolady.

Kezinde Ámir Temir osy kesenege qatysty kóregendikpen ósıet jazyp qaldyrypty. Onda: «Eshqashan da, qan­daı jaǵ­daıda da satýǵa, jekemenshik se­kil­di urpaqtan-urpaqqa ýaqytsha ne­me­se túbegeıli bireýge berýge bol­maıdy» dep qatty eskertilgen. Sony­men­ qatar ǵımarattyń kireberis esi­gi­niń ishki mańdaıshasyndaǵy: «Bul áý­lıe meken Alla Taǵalanyń rahy­my jaýǵan padısha Ámir Temir kóregenniń jarlyǵymen ornatyldy. Alla Taǵala onyń ámiriniń ǵasyrlar jasaýyna násip etsin!» degen jazý da kóp syrdy ańǵartady.

Áýez BAIDABEKOV,

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professorf