Jetisýǵa jumys saparymen kelgen kezinde Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov qant óńdeý zaýyttaryn aralap, ónimdi arttyrýdy tapsyrǵan edi. Tipti oblys ákimi Beıbit Isabaevqa Memleket basshysynyń tapsyrmasyna saı bir-eki jyldyń ishinde «tátti» óndiristi 180 myń tonnaǵa jetkizý kerektigin shegelep aıtqan. Osy másele tóńireginde keleli semınar ótti. Onda sharýalar men ákimdik tarapy aýyspaly egiste qant qyzylshasy men basqa da daqyl túrlerin ósirýdiń agrotehnologııalaryn sóz etip, ózara oı bólisti.
Turalap turǵan óńirdiń betke ustar kásiporyndarynyń biri – Aqsý qant zaýyty áli tolyq jumysyn bastaǵan joq. Mamandardyń sózine súıensek, jaqynda qamys qantyn óndeýdi bastamaq. Al qant qyzylshasyn qabyldaý ne qabyldamaýy belgisiz. Buǵan gektarlap jerdi jalǵa alyp otyrǵan jergilikti sharýalardyń kóńili tolmaıdy. Byltyrǵydaı alystaǵy Kóksý zaýytyna shıkizat tasyp áýrelengisi kelmeıdi. Sondyqtan keıbiri egindi azaıtpaq nıette.
Atalǵan keńeste osy túıtkilderdiń bári talqylandy. Odan bólek qant qyzylshasy óndirisin ulǵaıtý, sapaly tuqym qoldaný, egý, sýbsıdııalaý, gektar ónimdiligin arttyrý, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy paıdalanylmaı jatqan jerdi qaıtarý máseleleri tilge tıek etildi. «QazSýShar» RMK-nyń aldaǵy sýarý maýsymyna daıyndyǵy, sý únemdeý tehnologııalaryn qoldaný, Kóksý, Aqsý qant zaýyttarynyń jumysy, sharýashylyqtarǵa qoldaý kórsetý máseleleri de nazarǵa alyndy.
Oblys ákiminiń orynbasary Álibek Jaqanbaevtyń aıtýynsha, qyzylsha ósirýge mamandanǵan aımaqta 1990 jyldary qant qyzylshasynyń egistik alqaby 23,4 myń gektarǵa jetip, jarty mıllıonnan astam ónim jınalǵan. Kezinde 4 qant zaýyty jumys istegen. Biraq bul daqyl erekshe kútimdi qajet etetindikten, agrotehnologııanyń durys saqtalmaýy, gektar ónimdiligi men qabyldaý baǵasynyń tómendeýi, buǵan qosa, osy salaǵa jete kóńil bólmeýdiń saldarynan egis alqaby 65 paıyzǵa azaıdy. Sońǵy 5 jylǵy taldaýǵa sáıkes qant qyzylshasynyń egis kólemi – 2,0 myń gektar, alynǵan ónim 181,0 myń tonnaǵa tómendegen. Al bıyl tátti túbir egiletin alqap 8,1 myń gektarǵa jetip, 287,5 myń tonna tátti túbir jınaý kózdelýde.
«Jalpy, qant qyzylshasyn ósirý tehnologııasy, onyń ishinde usaq sharýashylyqtarda aýyspaly egistiktiń durys saqtalmaýy, mıneraldy tyńaıtqyshtardyń qajetti kólemde berilmeýi, súdigerdiń jyrtylmaýy gektar ónimdiligin arttyrýǵa keri áserin tıgizýde. Qant qyzylshasy óndirisiniń shyǵyny qymbatshylyqqa baılanysty jyl saıyn ósip jatyr. Aıta keteıik, ótken jyly 1 gektardaǵy shyǵyn 900 myń teńgeni quraǵan. Zaýytqa ótkizilgen 1 tonna qant qyzylshasyna 15 myń teńge sýbsıdııa tólense, qazir ol 40 myń teńgege ósken. Bıyl osy baǵytqa 6 mlrd teńge qarastyryldy», dedi Á.Jaqanbaev.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nurdáýlet Kenenbaev keshendi josparǵa sáıkes qant salasyn damytý baǵytynda, ıaǵnı 2026 jylǵa deıin qant qyzylshasynyń egis alqabyn 15 myń gektarǵa, jalpy túsimin 525 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtý josparlanyp otyrǵanyn aıtty. Kóksý qant zaýyty tarapynan qant qyzylshasyn ósirýshi sharýashylyqtarǵa 760 mln teńge kóleminde qarajat bólinip, onyń 383 mln teńgesi – kóktemgi dala jumysyna, 130 mln teńgesi – tuqymǵa jáne 247 mln teńgesi tasymaldaý shyǵynyna berilgen.
Alaıda Aqsý, Qaratal aýdandarynyń keıbir sharýashylyqtary búgingi kúnge deıin zaýytqa qaryz. Kóksý qant zaýyty kóktemgi dala jumysyna 700 mln teńge qarastyryp, aýdan, qala ákimderi usynǵan tizim boıynsha fıýcherstik kelisimshart negizinde sharýashylyqtarǵa kóktemgi naýqanǵa qajet materıaldyq shyǵynǵa qarjylaı qoldaý kórsetilmek.
Gektar ónimdiligin arttyrý, qant qyzylshasyn ósirýdiń agrotehnologııasy, Fransııa, Germanııa, Danııa jáne jergilikti agrotehnologııalardyń elementteri týraly aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty Ábilqaıyr Beksultanov aıtyp berdi. Sondaı-aq qant qyzylshasynyń tuqymyn, mıneraldyq tyńaıtqyshtar men pestısıdterdi, aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary men sý únemdeý tehnologııalaryn jetkizýshi kompanııalardyń ókilderi men sharýashylyq qurylymdardyń jetekshileri, Kóksý, Aqsý qant zaýytynyń basshylary da sóz sóıledi.
Talapqa saı qant qyzylshasyn qazý jumysy qyrkúıek aıynyń sońynda emes, basynda bastalýy tıis. Jıynda sharýalar qoıǵan kókeıkesti saýaldarǵa da jaýap berildi.
Jetisý oblysy
