Jasyratyny joq, nashaqorlyq qoǵam dertine aınalyp otyr. Qanshama taǵdyrdy talqandaǵan náýbetke jastardyń kóptep shyrmalyp jatqanyna kóńil júdeıdi. Eń ókinishtisi, kún ótken saıyn esirtki tektes zattardyń formasy túrlenip, mektep jasyndaǵy jetkinshekterge de aýyz sala bastaǵan. Bul dertpen qoǵam bolyp kúresý qajet. Osyǵan oraı quzyrly oryndar men bilim basqarmasy mektepter men kolledjderde taqyryptyq dárister, trenıngter, semınarlar ótkizý isin qolǵa aldy. Jastar men jasóspirimderge «Esirtkige birge qarsymyz!», «Nazar aýdaryńyz! Beıjaı qaramańyz» atty kitapshalar men jadynamalar taratyla bastaǵan. Ár azamat esirtkige qatysty qandaı da bir habarǵa qanyq bolsa, kitapshada kórsetilgen jedel jelige habarlasa alady.
Naýryz aıynda Almatyda 60 kıloǵa jýyq esirtki, onyń ishinde 7,5 kılo sıntetıkalyq esirtki tárkilengen. Osylaısha, jalpy somasy 187,5 mln teńgeni quraıtyn 30 myń doza áleýetti tutynýshylarǵa jetpeı joly kesilgen. Sonymen qatar «sıntetıka» shyǵaratyn 3 esirtki zerthanasy joıylypty. Esirtki qoımasyn uıymdastyrýdyń 2 deregi jáne quramynda esirtkisi bar ósimdikterdi ósirýdiń 1 deregi anyqtalǵan. Mamandardyń aıtýynsha, sıntetıkalyq esirtkini ınternet kómegimen nemese elektrondy tólemderdi qoldaný arqyly taratý úrdisi ózekti máseleniń biri bolyp otyr.
«Bıyl qalada 27 esirtki betbelgisin qoıýshy ustaldy. Sondaı-aq jyl basynan beri esirtki taratatyn jáne jarnamalanatyn 73 ınternet-resýrs anyqtaldy. Olar týraly aqparatty odan ári buǵattaý úshin «Kıbernadzorǵa» jiberildi. «Narkostop» qozǵalysynyń eriktileriniń belsendi qatysýymen esirtkiniń taralýy týraly aqparatty qamtıtyn 1 myń 500 graffıtı jazýy tabyldy jáne boıaý arqyly joıyldy. Esirtki quraldaryn, psıhotroptyq zattardy nemese sol tektesterdi, prekýrsorlardy zańsyz jarnamalaǵany úshin Qylmystyq kodekstiń 299-baby 1-1-bóligimen 1 adam jaýapkershilikke tartyldy. Jyl basynan beri 300-ge jýyq profılaktıkalyq is-shara júrgizildi. Narkolog-dárigerlermen birlese, aqparattyq jumys júrgizýge basty nazar aýdaryp otyrmyz», deıdi Almaty qalalyq polısııa departamentiniń resmı ókili Saltanat Ázirbek.
Sap-saý balasynyń az ýaqytta esirtkiniń qurbany bolǵanyn aıtyp nalyǵan keıbir ata-analar qanshama otbasyn qan qaqsatqan tajalmen birlese kúresýge bel baılaǵan. Esirtkimen kúreste jiger tanytqan erikti jastardyń da belsendiligi basym. Aıtalyq, «Narkostop» jobasynyń eriktileri bıyl Almatyda 1500-den astam esirtki jarnamalanǵan belgini joıýǵa atsalysqan. Joba ókili Janar Nurseıitovanyń aıtýynsha, ótken jyly eriktilerdiń belsendi qatysýymen esirtkini jarnamalaıtyn 300 myń graffıtı boıalǵan.
«Eki jylda júıeli nátıjelerge qol jetkizdik. Qarapaıym mysal keltireıin, eger alǵashqy kúnderi 50-ge jýyq erikti dári-dármek jarnamasyn boıaýǵa shyqsa, orta eseppen bir eriktige 100 jazýdan keletin. Qazir týra sondaı alańda 50 eriktige 10-15 jazýdan keledi. Bul sýretterdi óshirip tastaǵan soń qaıta paıda bolǵan graffıtıler», deıdi J.Nurseıitova.
Nashaqorlardy emdeý men ońaltý da mańyzdy másele. Jeke ortalyqtarda emdelý quny tym qymbat bolǵandyqtan, azamattardyń qaltasy kótere bermeıdi. Belsendiler jeke ońaltý ortalyqtarynyń barlyǵy birdeı standarttalmaǵanyn, soǵan qaramastan birneshe jeke emdeý mekemesimen kelisimge qol jetkizilgenin aıtady. Qarjylandyrý máselesin Jastar saıasaty jónindegi basqarma qolǵa alǵan. Joba júzege asqaly 13 adam tegin ońaltýdan ótken. Bıyl belsendiler «Jańa ǵasyr» qaýymdastyǵymen birlese otyryp, ońaltý ortalyqtarymen baılanysty nyǵaıtýdy kózdep otyr.
«Júrgizgen saýalnama nátıjesi boıynsha jastardyń 10%-y ómirinde bir ret bolsa da sıntetıkalyq esirtki qabyldaǵanyn anyqtadyq. Sıntetıkalyq esirtkini paıdalanýshylar áleýmettik toptarǵa bólinbeıdi. Al jalpy bul – álemdik deńgeıdegi qaýipti úrdis. Biz qoǵam bolyp esirtki qylmysymen birge kúresýimiz kerek», deıdi jastar saıasaty jónindegi basqarma basshysynyń orynbasary Ázız Qajdenbek.
Al psıholog-addıktolog Ǵalııa Nazhanova esirtkige táýeldilerdiń ortasha jasy tez jasaryp bara jatqanyn aıtady. «Tájirıbemde sıntetıkalyq esirtki men psıhostımýlıatorlardy qoldanǵan 11 jáne 12 jastaǵy balalar boldy. Nashaqorlardyń arasynda otbasyly, nemere súıip otyrǵan 60-tan asqan eresekter de bar», deıdi ol.
Joba belsendileri dárihanadaǵy nashaqorlyq máselesin birneshe ret kóterip, birqatar mınıstrlikke tıisti hattar joldaǵan. Úkimet bıyl «Tramadol» preparatyn esirtki zattarynyń tizimine engizdi. Sondaı-aq jastarmen jumys isteýge, olardyń bos ýaqytyn tıimdi ótkizýge erekshe kóńil bólinetinin aıta ketken jón. Osy maqsatta joba eriktileri qalada jasóspirimderdiń bos ýaqytyn ótkizý ortalyqtaryn ashqan. Demalys ortalyqtarynan basqa, ata-analar nemese týystary nashaqorlyqqa kúdikpen júgine alatyn front-keńseler de bar. Addıktologter oqıǵa oryndarynda alǵashqy keńes berip, joldama beredi. Bul maqsattarǵa 59 mln teńge bólingen.
«Narkostop» jobasy alǵash ret Almatyda 2021 jyly iske qosyldy. Graffıtıdegi sýretterdi óshirýden bastalǵan joba búginde baǵytyn keńeıtip, sıntetıkalyq táýeldilik máselesine keshendi túrde jaqyndady. Keıingi ýaqytta qala turǵyndary aýlalarǵa ornatylǵan beınebaqylaý qurylǵylarynyń kómegimen esirtki qylmysymen kúres máselesine aıtarlyqtaı úles qosa bastaǵan.
ALMATY
