Energyprom aqparaty boıynsha EADB sarapshylary ortaq óńirde ‒ bizdiń eldegi jáne Reseı, Armenııa, Belarýs, Qyrǵyzstan, Tájikstan, О́zbekstandaǵy azyq-túlik qaýipsizdigi faktoryn baǵalaǵan. Olardyń tujyrymyna sáıkes Eýrazııalyq aımaq azyq-túlikpen ózin-ózi qamtamasyz etip qoımaı, eksporttyń arqasynda ózge elderdegi 155 mln adamdy azyqtandyryp jatyr. 2021 jyly aımaq boıynsha aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kópshilik toptarymen qamtamasyz etý deńgeıi (óndiristiń fızıkalyq kóleminiń tutynýdyń fızıkalyq kólemine qatynasy) shamamen 100%-dy qurady. Azyq-túlik qaýipsizdiginiń jetkilikti deńgeıi 80-90%. Osy jeti elde az ósiriletin jemis-jıdek qajettiliktiń 65%-yn ǵana qamtıdy. Bul Eýrazııa aýmaǵynyń kóp bóliginiń klımattyq erekshelikterine baılanysty.
EADB baǵalaýy boıynsha jalpy qamsyzdaný deńgeıinde elimiz Belarýs pen Reseıden keıin úshinshi orynda. Aýyl sharýashylyǵy shıkizatynyń barlyq sanattary jóninen elimizdegi azyq-túlik qaýipsizdigi kórsetkishi is júzinde 80%-dan joǵary. Bizdiń osal tusymyz ‒ qant, onyń respýblıkadaǵy óndiris kólemi óz qajettiligimizdi óteýge jetpeıdi. Desek te astyq kólemi boıynsha aımaqta ekinshi oryndamyz: ishki qajettilik úshin bıdaıdyń 125%-y ósiriledi. Bul respýblıkaǵa astyq eksporty boıynsha dúnıejúzilik kóshbasshylardyń ondyǵyna kirýge múmkindik berdi. Kartoppen qamtamasyz etýde respýblıkamyz aımaqta 104% kórsetkishpen birinshi orynda. Sondaı-aq elimizde ishki suranysty óteıtin kókónis pen baqsha daqyldary (108%) ósiriledi.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń 2022 jylǵa jasalǵan málimetteri de osy shamalas. Azyq-túlik qaýipsizdigi kórsetkishi 80%-dan asady. Keıbir ónimder boıynsha tipti ilgerileýshilik baıqaldy. Atap aıtqanda, byltyrdan beri elimiz qant óndirisin arttyra bastady. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha otandyq qant qajettiliktiń 50,8%-yn ótep, sáıkesinshe 49,2%-yn ımporttaǵan. Otandyq óndiris esebinen áli de jetispeıtin taýarlar qatarynda sút ónimderi de bar. Olar ishinara (15,4%) basqa elderden ımporttalady. Bul jerde ımporttalatyn negizgi sút ónimderi ‒ irimshik, ıogýrt sekildi óńdelgen taýarlar. Al súttiń ózi (95,7%) otandyq óndirýshilerden alynady.
EADB ekonomısteri óz baıandamasynda álemdegi ınflıasııalyq úrdisterge baǵa bergen. Bul rette azyq-túlik qoljetimdiliginiń tómendeýine baılanysty taıaý jyldarda taǵy da baǵa ósimi boljanyp otyr. Sondyqtan agroónerkásip kesheninde resýrstyq áleýeti joǵary Qazaqstan úshin úlken múmkindik týmaq. Sarapshylardyń paıymdaýynsha, respýblıka aýyl sharýashylyǵy shıkizatynyń áldeqaıda kóp kólemin óndirip, odan mol tabys taba alady. Bul turǵyda elimizdiń paıdalanylmaǵan eksporttyq áleýeti 41,2%-ǵa baǵalanady.
«Azyq-túlik munaıdyń deńgeıine kóterilip, onyń eksportynyń saıası mańyzdylyǵy artady. Aldymen koronavırýstyq pandemııa jáne onymen kúresý sharalarynyń áserinen, keıin geosaıası shıelenisterdiń kúrt ósýine, sanksııalarǵa, jahandyq jetkizilim tizbeginiń buzylýyna jáne taǵy basqa kedergilerge baılanysty azyq-túlik baǵasy buryn-sońdy bolmaǵan joǵary deńgeıden asyp tústi. О́tken jyldyń ekinshi jartysyndaǵy keıbir quldyraýǵa qaramastan, baǵa 2021 jylǵy deńgeıden aıtarlyqtaı joǵary bolyp qalady», dep esepteıdi EADB sarapshylary.
Bolashaqtyń agroáleýetin esepteý úshin damýdyń ınersııalyq jáne maqsatty eki yqtımal ssenarııi qarastyrylǵan. Birinshisi boıynsha agroónerkásiptik keshen qazirgi kezdegi úderister boıynsha damıtyny boljansa, ekinshi ssenarıı elderdiń strategııalyq turǵydan qolǵa alatyn sharalarymen baılanysty. EADB esepteýinshe ınersııalyq ssenarıı boıynsha Qazaqstan 2035 jylǵa qaraı (2021 jylmen salystyrǵanda) aýyl sharýashylyǵy resýrstarynyń qunyn 43,8%-ǵa arttyrady. Bizdiń elimiz óz naryǵy men eksporty úshin 4,6 mlrd dollardyń ónimin shyǵarady dep boljanýda. Ulttyq baǵdarlamalarda alǵa qoıylǵan barlyq maqsattarǵa qol jetkizý múmkin bolsa, onda áleýet 2021 jylmen salystyrǵanda 93,8%-ǵa artyp, 6,2 mlrd dollarǵa jetedi.
Bizdiń eksporttan tabatyn tabysymyzdyń kóbi astyqtan túsedi. Aýyl sharýashylyǵy daqylynyń bul túrin shetelge satý baǵytyndaǵy múmkindigimiz 2035 jylǵa qaraı 7 mln tonnadan 9,9 mln tonnaǵa deıin artpaq. Sondaı-aq maı-tońmaı ónerkásibi men sútti mal sharýashylyǵynyń eksporty da ósýi múmkin. Aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń basqa toptarynyń eksportyn ulǵaıtý nemese jalpy syrtqa shyǵarýdyń yqtımaldyǵy tómen. Bul birinshiden ishki naryqtyń ósýine baılanysty (2035 jylǵa qaraı qosymsha 3 mln adamǵa kóbeıedi). Ekinshiden, optımıstik boljamdar boıynsha eldegi ómir súrý deńgeıi men ónimniń ekonomıkalyq qoljetimdiligi de artady. Sóıtip, ishki suranys faktorlary jaǵdaıǵa aıtarlyqtaı áser etýi múmkin.
