Sodan beri atalǵan jádiger – hatqa qatysty ártúrli derekkózderinen izdeý salyp kórdik. Ańǵarǵanymyz, bul hat sol dáýirde musylman túrki tuqymdas tulǵalardyń ózara baılanysyn áıgileıtin qujat ekeni anyq. III Ahmet óz zamanynda otarshyl Reseıdiń ortaazııalyqtarǵa yqpalyn azaıtýdy kózdegen tulǵa bolsa, qazaq hany Qaıyp bılikke kelgen jyldary (1715) shyǵystan oırat, ońtústikten hıýa-qoqan, soltústikten reseılik basqynshylar jerimizge kóz alartqan qıyn zaman-tyn.
Osyndaı almaǵaıyp jyldary Qaıyp han túrik sultanyna 1711 jáne 1713 jyly eki hat jazypty. Birinshi hatty zertteýshi-shyǵystanýshy I.V.Erofeeva Túrkııa muraǵatynan (Arhıv Osmanskoı ımperıı. Topkapy Saraıı. Name-I Humayun 251. T. 12.) alyp, osman-túrik tiliniń mamany T.Beısembıevanyń qatysýymen orysshalaǵan kórinedi.
Al hattyń qazaqsha mátini mynadaı: «Eki qasıetti qalanyń (Mekke men Medına) qyzmetshisi, jer men teńiz qahany, qahandardyń qahany Ahmet han sultandy bılik pen erlik, órlik pen ádilettilik, dańq pen qaıyrymdylyq nurlandyrady, dinimizdiń shynaıy sárýary – uly bıleýshi ordanyń jáne dańqty ári joǵary Osman-han áýletiniń laıyqty ári maqtaýly izbasarynyń dańqyn tatýlyq pen kelisim, aq kóńildilik pen yntymaqtastyq aıshyqtaıdy. Sizdiń mártebeli oıyńyz aldynda shynaıy dosyńyz Tashkenttegi Afrasıaf taǵynda otyrǵanyna osy aıtylǵandar ashyq aıqyndyq bersin. О́zimizdiń quzyrymyzdaǵy jáne ıeligimizdegi: Túrkistan, Ándijan, Saıram, Qaraqalpaqııa jáne basqa da halyqtar sharıǵattyń jasyl baıraǵyn asqaqtatý úshin tańerteń de, keshke de shynaıy izgilikpen duǵa jasaımyz. Sizdiń mártebeli ǵuzyryńyz aldynda, bizdiń memleketimiz ben Máskeý memleketiniń arasynda «Aka Ashtak» dep atalatyn ıelik bar ekenin málimdeımiz. Onyń turǵyndary, barlyǵy súnnıtter. Buryn bul ıelik talan-tarajǵa túskende Máskeý ony kúshpen baǵyndyrdy. Sodan beri olar – Máskeý quzyrynda jáne oǵan baj-salyq tóleıdi. Endi, mine, osy halyq búkil áskerimen jáne týy astyna jınalǵandarmen Máskeýden qoryqqandyqtan musylman dinine sheksiz berilip bizge kóshti. Eger siz bizge qolushyn beretin bolsańyz, biz dinsizderden (kápirlerden) osy ıeliktiń segiz qalasyn tartyp alar edik. Eger biz birlese qımyldasaq Máskeý ıeligine aıyqpas kesir keltiremiz. Osy oımen biz sizge eń áýeli dostyq maqsatpen Saıııkýlı chýhra-agası-bıdi Uly aılaqqa (orysshasynda – port) jibermek bolǵan edik, alaıda bizdiń qulaǵymyzǵa soǵys týraly jáne kápirlerdiń jeńilis tapqany týraly habar jetti. Aınalamyz qýanyshqa toldy. Osy oqıǵa týraly habar bizge jetisimen biz ózimizge shynaıy berilgen jáne mártebeli Qurban bek kókiltash arqyly sizdiń saraıyńyzǵa osy hatty joldadyq. Sizdiń úkimińiz qandaı bolatyndyǵy týraly habardy jyldam jiberseńiz, biz ony asyǵa kútemiz. Sizdiń izgilikke toly saltanatty saraıyńyzdan aıtylǵannyń bárin biz joǵary dárejede oryndaýǵa daıynbyz», delingen.
Qazaq hany Qaıyp hatynda osylaı depti. Bizdiń maqsat óz oqyrmandarymyzǵa tarıhı hattyń mátinin usyný. Oǵan ári qaraı taldaý jasaýdy mamandarǵa qaldyrdyq. Desek te, I.V. Erofeeva hanym hatta aıtylǵan «Aka Ashtak» ıeligin «Jaıyq – Oral alqaby» deı otyryp, «aka» sózin «ózen» dep tápsirleıdi. Osyndaǵy «Saıııkýlı chýhra-agası» ataýy Ábilqaıyr hannyń Orynbor gýbernatoryna jazǵan hatynda taǵy da kezdesetindikten, bul sóz – mártebesi bıik adamǵa beriletin laýazym bolar depti.
