Ádette klassıkany máńgilik dep jatamyz. Áıtkenmen adamnyń qulaǵynan kirip, boıyn jaýlap alatyn lırıkalyq ánder de jetip artylady. Ondaı shyǵarmalardy álemniń kez kelgen eliniń ónersúıer qaýymy tyńdaıdy, ózinshe sol týyndymen syrlasady. Túsinedi. Túsinetin sebebi, mýzykaǵa tárjimanyń keregi joq.
Toqsanynshy jyldardyń hıtine aınalǵan «Altaıdyń ar jaǵynan kelgen arý» ánin saǵyna tyńdaıtyn tyńdarman áli de az emes. Ýaqytynda shlıager ánge aınalǵan shyǵarmanyń ǵumyry kelte bolmaıtynyn osydan-aq ańǵarýǵa bolatyn sekildi. Aqyn-kompozıtor Tynyshbaı Raqymnyń júregin jaryp shyqqan týyndyny Sáken Qalymov naqyshyna keltire shyrqaǵanda «ánshisin tapqan án eken» degender kóp bolǵan. Árıne, áńgime maıtalman mamandar haqynda ǵoı...
Ánniń yrǵaǵyna elitken adam sózin tyńdamaı turyp-aq melodııadan áldebir qımastyqty túsine qoıatyny daýsyz. Bul týyndyny mýzykalyq turǵydan óńdegen, árlegen mamannyń deńgeıine de baılanysty bolsa kerek. Munda bir aza boıyńdy qaza qylatyndaı muń bolmasa da, sarqylmas saǵynyshtyń samaly esip turǵanyn birden sezesiń. Janyńdy beımálim móldir muń terbep turǵandaı bolady.
«Qımaıtyn jan ekensiń
jat uıaǵa,
Qarǵam-aý kez keldiń-aý qapııada, shirkin». Dál osy eki tarmaq sol bir qımastyqty, saǵynyshty odan ármen ústemeleı túsetini daýsyz. Kásipqoı mýzykanttar: «Án alǵashqy eki jolymen-aq tyńdarmandy baýlap alýy kerek» degendi jıi aıtyp jatady. «Altaıdyń ar jaǵynan kelgen arý» ánin tyńdaǵan kezde mamandardyń pálsapasy rasynda da zor mánge ıe ekenin túsine túsesiń.
Álemniń segizinshi keremeti ne ekenin kim bilsin? Jahandyq kartada elimizdiń toǵyzynshy orynda turǵanyn eskersek, tórtkúl dúnıeniń toǵyzynshy keremeti bizdiń el me dep paıymdaısyń. Sartap dala, jýsandy qyryn kim saǵynbasyn? Bul án de sondaı bir máńgilik saǵynyshtyń vızıt kartasy.
«Móp-móldir janaryń-aı,
Jaz dıdar jamalyń-aı,
Qaldym-aý til qata almaı,
qaraǵym-aı.
Qasyńa bara almadym,
Sezdiń be jan armanym,
Eriksiz, qalqam
saǵan án arnadym.
Súısindim symbatyńa,
qabaǵyńa
Uqsattym asqar Altaı
maralyna, shirkin»...
Otyz jyldan astam ýaqyt buryn jazylǵan ólmes ándegi osy shýmaqtarǵa qarap otyryp, jurt atalǵan týyndyny ǵashyq júrektiń ǵazaly dep túsinýi de bek múmkin. О́ıtkeni ándegi «súısindim symbatyńa, qabaǵyńa» degen tarmaqtyń ózi aqyn júreginiń ańsar armany men mahabbatynyń belgisindeı kórinse, «uqsattym asqar Altaı maralyna» degen jol beımálim, beıtanys adamǵa degen yntyzarlyqty ústemelep turǵandaı oıǵa jeteleı túsedi.
Ýaqytynda bul ánniń Qytaıdan kelip, týǵan jerin qımaı artyna qaraılaı bergen Ámına Erkeshqyzyna arnalǵany týraly derekter aıtylǵan. Tipti sol qımastyq kózqarasty sezgen aqyn Tynyshbaı Raqymnyń oıyna «qımaıtyn jan ekensiń jat uıaǵa» degen tirkestiń sap ete qalǵanyn da televızııalyq baǵdarlamalar arqyly esitkenbiz.
Ǵajap shyǵarmanyń mahabbattan týmaǵanyn, túpki máni ózge eldegi qandastardy elge shaqyrýǵa baǵyttalǵanyn aıtqandar da az emes. Áıtkenmen, mátindegi júrek qylyn shertetin joldar men qımastyqty beıneleı túsetin tarmaqtar aqyn júregindegi áldebir saǵynyshty sıpattap tuǵandaı kórinetini ras.
«Baıandy bolsyn seniń
qushar baǵyń
Qolyńdy qosh aıtysyp qysa almadym, shirkin», degen tarmaqtardan qaryndasqa degen qurmettiń, izet pen iltıpattyń lebi aıqyn seziledi. Al «Altaıdyń ar jaǵynan kegen arý, jarq etip qaraǵanyń emge dárý, shirkin» degen tarmaqtar ánniń fıshkasy ekenine eshkimniń talasy joq.
Mýzyka áni men sózi garmonııada bolǵanda ǵana tyńdarmannyń júreginen óshpeıdi. Aqıyq aqyn Muqaǵalı Maqataevtyń «Otyzdan asyp baramyn» degen óleńin kóńildi ánge aınaldyryp jibergender de bar. Al aqıqatynda adam otyzdan asqanyna qýana ma? «Attanǵan ata-anamnyń, artynan erip baramyn» degendi kim qýanyp aıtady? Eshkim! «Altaıdyń ar jaǵynan kelgen arý» áninde mýzykalyq garmonııa bar. Sonysymen de jurt júreginen óshpeıdi.
