Osy máselege oraı «Densaýlyq» ulttyq qaýymdastyǵy» ZTB Almaty menedjment ýnıversıteti (AlmaU) stýdentteriniń kómegimen jeti aı boıy tórt baǵytta qyzyqty zertteýler júrgizip, qorytyndysyn shyǵardy.
– Bir qaraǵanda Almatydaǵy 18 joǵary oqý ornyn qamtyǵan saýaldamany júrgize salý ońaı sııaqty bolyp kórinýi múmkin. Biraq stýdentterdi az-kem aıaldatyp, osy zertteýlerdiń mańyzyn túsindirip, suraqtarǵa shynaıy jaýap alýǵa tyrysyp, nátıjelerin zerdeleý – ájeptáýir jumys. Bul volonterlik qozǵalysqa qatysqan 53 stýdent qajyrly jumys istedi. Sondyqtan osy bastamada azamattyq tanytyp, múddeles bolǵandarǵa alǵysymyz sheksiz, – dedi «Densaýlyq» ulttyq qaýymdastyǵy» ZTB tóraıymy Baqyt Túmenova.
Sonymen, stýdentterdiń shylym shegýi, alkogoldik ishimdikter ishýi, qalaı tamaqtanatyny men salamatty ómir saltyna qatysty júrgizilgen zertteýler tolyqtaı statıstıkalyq kórsetkish bolmasa da, osy máseledegi jalpylama jaǵdaıdy kórsete alady.
– Stýdenttik kezeń – jastardyń ómirdegi ornyn izdeýmen aınalysatyn, bilim alyp, aldyna órshil maqsattar qoıyp, osyǵan jetýge úırenetin ýaqyt. Jastardyń volonterlik qyzmeti – áleýmettik máselelerdi sheshýdiń tásili ǵana emes, bul baǵa jetpes jumys tájirıbesi, qarym-qatynas, stýdenttiń ózin-ózi qalyptastyrý qaınary, sondaı-aq kásibı daǵdylar men quzyretin damytý múmkindigi. Jeti aı boıy júrgizilgen jumys barysynda 200-deı stýdent qaladaǵy JOO-lar arasynda temeki shegý, ishimdik ishý, tamaqtaný men salamatty ómir saltyna qatysty saýaldamalar júrgize otyryp, «Densaýlyq» qaýymdastyǵymen 4 áleýmettik jobany iske asyrdy, bolashaqta óz jobalarymen jumys istegen kezde septigi tıetin tájirıbe de jınaqtady», deıdi Almaty menedjment ýnıversıtetiniń professory Gúlnara Ásemqulova.
Jobanyń dalalyq is-sharalary bıyl 4-25 sáýir aralyǵynda júrgizilip, áleýmettený saýaldamaǵa 18-21 jáne odan úlken jastaǵy 1 080 respondent qatysty.
Naqty derekterge júginbes buryn mynadaı qyzyqty derekterdi alǵa tartýǵa bolady. Máselen, qyz balalardyń kópshiligi salmaǵy qalypty bolǵanyna qaramastan ózin tolyqpyn dep eseptese, jigitter kerisinshe ózine bulshyqet pen salmaq jetpeıdi dep oılaıdy eken. Jalpy, jastardyń 63%-y paıyzy «múlde temeki shekpeımin», 68%-y «ishimdik ishpeımin» dep jaýap bergen. Demek, úsh stýdenttiń bireýi iship, shegedi degen sóz.
Densaýlyqqa teris áser etetin faktorlardyń ishinde mynalar atap ótildi: zııan ádetter (temeki shegý, alkogol men esirtki qoldaný) – 42%, qozǵalyssyz ómir salty – 32%, durys tamaqtanbaý men artyq salmaq – 29%. Respondentterdiń shamamen 25%-y artyq salmaǵy baryn aıtsa, al 3%-y bul suraqqa jaýap berýge qınalatynyn málimdegen.
Sondaı-aq saýaldamaǵa qatysqandardyń 34%-y tutyný taýarlardaǵy zııan qospalar sanyn azaıtýdy eń tıimdi tásil dep eseptese, 32%-y ony satýǵa múldem tyıym salǵan durys dep oılaıdy. Sol sııaqty 41%-y densaýlyqqa zııany az ónimder kóp zııan keltiretinderge qaraǵanda arzanyraq bolýy kerek dese, shamamen 64%-y taýardyń zııany az ekeni týraly aqparatty ónimniń qaptamasynda basyp shyǵarý kerek degen usynys bildirip otyr.
«Salamatty ómir saltyn qalaı túsinetini týraly suraqqa respondentterdiń 15%-y temeki men alkogol sııaqty jaman ádetterden bas tartý, 24%-y durys, ýaqtyly tamaqtaný, 23%-y sportpen turaqty aınalysý dep jaýap bergen. Al stýdentterdiń 38%-y salamatty ómir saltyn osy faktorlardyń jıyntyǵy dep sanaıtynyn jetkizgen», deıdi «Densaýlyq» ulttyq qaýymdastyǵy» ZTB tóraǵasynyń orynbasary, ári dáriger Gıntaýtas-Iýozas Kentra.
Saýalnamaǵa qatysqandardyń 28%-y kóp qozǵalmaıtynyn moıyndasa, kerisinshe 57%-y belsendi ómir súrip júrgenine senimdi, al taǵy 15%-y bul suraqqa jaýap bere almaǵan. Sportpen turaqty shuǵyldanatyn respondentter men anda-sanda aınalysatyn nemese múldem aınalyspaıtyndardyń arasalmaǵy shamamen birdeı desek te bolady – 52,2% jáne 47,8%.
«Salamatty ómir saltyn ustanýǵa negizgi kedergi ne?» degen suraqqa stýdentterdiń 32%-y jalqaýlyq pen qulshynystyń joqtyǵyn alǵa tartsa, shamamen 26%-y negizgi kedergige densaýlyqqa paıdaly taǵamdarǵa qol jetkizýdiń qıyndyǵy men tym jumysbastylyqty jatqyzǵan. Qalǵan 17%-y úshin dep sport nysandaryna barý qıyn kórinedi.
Saldaryn bolashaq kórsetedi desek te, salamatty ómir saltyn ustanamyn deıtinderdiń sany ustanbaımyn dep esepteıtinderdiń sanyna jeteǵabyl. Saýalnamaǵa qatysqandardyń tórtten bir bóligi bul suraqqa naqty jaýap bere almady. Qoryta kelgende, Almaty stýdentteriniń 32%-y salamatty ómir saltyn ustanýǵa jalqaýlyq pen ynta-jigerdiń joqtyǵy sebepshi ekenin moıyndaǵan.
ALMATY
