Osyndaı cýyt habar taǵy tarady. Dálirek aıtsaq, Qaraǵandy oblysynda taǵy eki bala terezeden qulap ketti. Perishtesi qaqsa kerek. Túrli aýyr jaraqat aldy. Áıteýir, aman. Bul arada taǵy dep taýsylýymyz tegin emes. О́ıtkeni, bul – bizdiń esebimizshe, aımaqta aınaldyrǵan bir jarym aıdaǵy qulaǵan jetinshi bala. Negizi, Qylmystyq kodekstiń 141-babynda «Balalardyń ómiri men densaýlyǵynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi mindetterdi tıisinshe oryndamaý» jaýaptylyǵy qarastyrylǵan. Bapqa sáıkes jaza saldarǵa baılanysty taǵaıyndalady. Eger jeńil bolsa, aıyppul tólenedi. Nemese eki jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylady. Árıne, qaı ata-ana balasyn ólimge qııady? Degenmen ata-analar beıqamdyqtan báribir arylmaı júr.
Elde kópqabatty úıdiń terezesi qansha otbasyn qara jamyldyrǵany týraly naqty statıstıka joq. 2014 jyldan beri Ishki ister mınıstrligi bul jóninde esep júrgizbeıdi eken. Balalar jaraqaty retinde ǵana tirkeledi. Qaraǵandy oblysy polısııa departamentinde de mundaı statıstıka joq bop shyqty. Tótenshe jaǵdaılar departamenti men densaýlyq saqtaý basqarmasynyń enshisinde kórinedi. Iаǵnı bul quqyqtyq negizde is qozǵalmaıtynyn kórsetse kerek. Byltyr Qaraǵandyda terezeden qulaǵan bala sany 29 eken. Oblystyń tótenshe jaǵdaılar departamenti dereginshe, jyl basynan beri aımaqta 11 balany tereze ajalǵa apara jazdaǵan. Sońǵy 2 aıda qarabaıyr esebimiz oblysta 7 balany sanap shyqty. Onyń ishinde, eki jastaǵy bala osy mamyrda kóz jumdy.
Bıylǵy birinshi jaǵdaı 19 naýryzda – Balqashta, odan keıin 29 naýryz – Saranda, 23 sáýirde – Qaraǵandy men Balqashta, 9 mamyr – Qaraǵandyda, al osy aptada Temirtaýda jáne Buqar jyraý aýdanynda tirkeldi. Bul – nebári bir jarym aıdaǵy ahýal. Al alda – shilińgir shilde. Kópqabatty úılerdiń qapyryqta qalatyn sharyqtaý shegi áli týmady. Terezelerdiń jappaı ashylýy endi bastalady. Qaýip kóbeıedi. Nendeı amal, qandaı tásil bar? Bul jóninde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasy bar. Memleket basshysy qurylys kompanııalaryna qaýipsizdik normalaryn qatań kúsheıtýdi de mindettedi.
«Qurylys normalarynda qaýipsizdiktiń naqty parametrlerin kúsheıtý qajet dep sanaımyn. Biz, árıne, qurylys jaǵdaılaryn jeńildetemiz. Biraq keıbir qurylysshylar men kásipkerler munyń bárin teris paıdalanady. Qosymsha qaýipsizdik sharalaryn qoldaný qajet. Balalardyń terezeden qulaýyna aldymen ata-analar jaýapty, ári bul qaýipsizdikti qamtamasyz etý ákimdiktiń mindeti», degen edi Prezıdent.
Odan soń Prezıdenttiń tapsyrmasy quzyrly oryndar tarapynan kompanııalarǵa tek usynys retinde ǵana aıtyldy. Bul usynystyń eshbir zańdyq tetigi joq. Oǵan sebep – joǵaryda aıtqanymyzdaı, balanyń qaýipsizdigine, áýeli, ata-ana jaýapty. Nusqaýlyq alǵan qurylys kompanııasy ony múltiksiz oryndaıdy deý de ótirik. Júre tyńdaıdy. Kúle shyǵaryp salady. Zańda bolmaǵan soń basyn qatyryp, bosqa áýrege túspeıdi. Kompanııalar únemshil. Bul nusqaýdy zańdyq negizde bekitýge bola ma? Zańgerdiń aıtýansha, ol múmkin emes.
– Qazir qurylys kompanııalaryna usynys retinde aıtylyp jatyr. Degenmen onyń oryndalýyn qatań qadaǵalaǵan eshkim joq. Nemese olardyń jobalarynda muny mindetti etip qoıý kerek. Sondaı-aq úıdi qabyldaǵanda tereze qaýipsizdigine nazar aýdarylýǵa tıis. Endigi másele burynǵy eski úılerdegi qaýipsizdikti qaıtemiz? Buǵan ata-ana ǵana jaýapty. Ata-ana balaly bolǵan soń onyń qaýipsizdigin oılaýǵa mindetti, – deıdi zańger Kókesh Káriǵulqyzy.
Plastık tereze salatyn kásipkerler jaz shyǵa jalpy tapsyrystyń kóbeıetinin aıtady. Qorǵanys bekitkishterdi ornatýǵa da ótinish arta túsetin kórinedi. Tipti «jaý ketken soń qylyshyn tasqa shabatyndar da» bar. Ata-analardyń keıbiri jazataıym oqıǵa bolǵan soń ǵana opyq jep, ornatady eken.
– Keıingi kezde qaýipsizdik bekitkishterine tapsyrystar kóbeıdi. Baǵasy asa qymbat emes. Jyldam ornatylady, – deıdi jeke kásipker Vladımır Voronov.
Oqıǵa ornyna birinshi bolyp baratyn tótenshe jaǵdaılar departamenti jalpaq eldi eskertýden kende emes. Kishkentaı balalardy qaraýsyz qaldyrmaýdy jaqtary talmaı jurttan surap-aq keledi. Terezelerge arnaıy bekitkishter ornatýdy da ótinedi. Tek tyńdar qulaq az.
– Balalardyń terezeler men balkondardan qulaýyna jol bermeý úshin qaraýsyz qaldyrmaý kerek. Bala terezeniń aldyna shyǵa almaıtyndaı etip, jıhazdyń barlyq túrin ol jerden alyp tastaý qajet. Moskıt tory qulaýdan qorǵanýǵa arnalmaǵan. Sonymen qatar terezeni birneshe santımetrden artyq ashýǵa múmkindik bermeıtin arnaıy bekitkishter ornatylýǵa tıis. Eger bekitkish qurylǵy ornatý múmkindigi bolmasa, terezeniń tutqasyn alyp tastap, ony tek qajet jaǵdaıda qoldaný kerek, – deıdi TJD baspasóz hatshysy Janna Dáýrenbekova. Mamandar ashyq qalǵan tereze ásirese eki jas pen jeti jas aralyǵyndaǵy balalarǵa qaýipti ekenin aıtady.
Jamanat shaqyrǵymyz kelmeıdi. Desek te, bul másele jeke otbasy sheńberinen shyǵyp ketti. Bútin qoǵamnyń problemasy deńgeıine kóterildi. Olaı bolsa, qoǵam bul máseleniń aldyn alyp, aýyr statıstıkany toqtatatyn sheshim shyǵarý úshin naqty sharalardy qolǵa alǵany jón. О́kinishtisi, mundaı qadam kúni búginge deıin tolyq jasalǵan joq.
Qaraǵandy oblysy
