Úlken Almaty aınalma joly ashyldy

Bul joldyń qurylysy osydan úsh jyl buryn túrik-koreı konsorsıýmy negizinde bastalǵan. Jospar boıynsha joba 2024 jyly aıaqtalýy kerek edi. Degenmen aýqymdy ári qarqyndy jumystyń nátıjesinde konsessıoner jobany merziminen buryn júzege asyrýǵa qol jetkizdi. Aınalma jol Almaty oblysynyń Qarasaı aýdanyna qarasty Qyrǵaýyldy aýylynan bastalyp, Talǵardyń «Qyzyl Qaıratyna» deıin, jalpy 14 eldi meken arqyly ótedi.

Sarapshylar atalǵan jo­ba «Batys Eýropa – Batys Qy­taı» tranzıttik dáliziniń negiz­gi elementine aınalady dep úmit­tenip otyr.

Jobanyń Ortalyq birinshi halyq­aralyq MJÁ (memleket-jekemenshik serik­testigi) retinde qarastyrylǵany osyǵan deıin de aıtylǵan. MJÁ maǵynasy – memleket jobanyń ózin-ózi aqtaýy úshin barlyq jaǵdaılardy qarastyrady, belgili bir kepildikterdi alady, al jeke ınvestor óz aqshasyn (óziniń jáne qaryzǵa alǵan) ınvestısııalaıdy jáne ınvestısııasyn jobanyń kirisinen óteıdi. Atalǵan jobany ázirleý 2000 jyldardyń basynda bastalǵan bolatyn. Qurylys 2008 jylǵa deıin aıaqtalady dep josparlanǵan, biraq sol kezdegi álemdik daǵdarysqa baılanysty joba belgisiz ýaqytqa keıinge shegerildi.

Túrkııalyq «Alarko-Makıol-SK» mer­digerlik konsorsıýmynyń qaýipsizdik, ekologııalyq jáne áleýmettik sharalar bóliminiń basshysy Chary Iyldyz bizben áńgimesinde jobanyń taýdy aınalyp ótetin bólikterin josparlaý qıynǵa soqqanyn, qurylysqa jum­sal­ǵan qarjynyń qomaqty bóligi osy­ǵan salynǵanyn aıtady. Bizdiń jeke serik­tes retindegi mindetimiz – Úkimet bel­gilegen sheńberden aspaý. Konsessııa aıasynda bizge tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme («TEN») berildi, ol bizdiń jobany jasaýǵa negiz boldy. Jobany ózgertýge quqyǵymyz joq» deıdi ol.

Joba konsessııalyq mehanızm bo­ıynsha júzege asyryldy. Bul jobalaýdan bastap 16 jylǵa deıingi jumys merzimin qamtıdy. Konsessıoner – «BAKAD Investments and Operations» JShS, al quryltaıshysy – «Alsim Alarko – Makyol – SK Ecoplant – Korea Expressway» túrik-koreı konsor­sıýmy. Konsessıonerdiń qyzmet etý merzimi – 15 jyl. Jobanyń quny 770 mıllıon dollarǵa baǵalanady: qarjylandyrýdyń 80 paıyzy sındıkat bankterdiń qaryzdary esebinen júzege asyryldy. 185 mıllıon dollardy «BAKAD Investments and Operations» kompanııasy bóldi, qalǵan 585 mıllıon dollar úsh qarjy ınstıtýtynan: Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankinen, Islam damý bankinen jáne Eýrazııalyq damý bankinen qaryzǵa alyndy.

Konsessıoner ókilderi – Adnan Chebı, Ham Djın Gıý, Djýn Sık Cho myrzalar jýrnalıstermen kezdesken kezde bizdiń elge jobany qoldaǵany úshin alǵys aıtty. Bul jobanyń Ortalyq Azııadaǵy logıstıkany damytýdaǵy mańyzdylyǵyn, eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń nátıjesi ekenin atap ótti. «Qazaqstan soltústiginde Reseımen, shyǵysynda Qytaı jáne Mońǵolııamen, ońtústiginde jáne batysynda Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderimen shektesedi. Ol Eýrazııadaǵy kólik logıstıkasynyń júregi retinde áreket etedi. Joǵary jyldamdyqty tasjoldyń engizilýine baılanysty búginde qala men oǵan jaqyn oblystardy úlken ózgerister kútip tur», dep atap ótti Ońtústik Koreıa ókilderi.

Naryq zańynda tegin degen uǵym joq. Ras, memleket bul jobaǵa qarjy salǵan joq. Biraq aty aıtyp turǵandaı, joldyń aqyly bolatyny áý bastan aıtylǵan. Úlken Almaty aınalma jolynyń jol aqy­sy alǵashqy aıda tegin. Tarıf máse­le­si sheshildi. Jeńil kólikterge bólek, júk kólikterine bólek tarıf bekitildi.

Zertteý qorytyndysyna saı, jolmen kúnine 30 myń – 70 myń kólik júredi dep kútilýde. Mundaı qarqynmen 15 jylda 231 mlrd tabys túspek. Al 25 jylda 570 mlrd teńge kiris kirmek. «Tarıf bekitilgen jáne qashyqtyqqa baılanysty emes. Bir tólem bir saǵatqa jaramdy. Jalpy, aınalma joldyń bir basynan ekinshi shetine deıin 40 mınýtta jetýge bolady», dep túsindirdi «BAKAD» JShS PR mamany Ekaterına Jırova.

Ártúrli kólikter úshin jolda júrý aqysy qalaı qalyptasatyny buǵan deıin Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń Avtomobıl joldary komıtetinde aıtylǵan bolatyn. Qurylys barysynda joǵary sapaly materıaldar men júk kólikteriniń salmaǵyn esh qıyndyqsyz kótere alatyn asfalt jabyndylary qoldanyldy. Bul avtomobılderdiń merziminen erte tozýyn azaıtýǵa jáne olardy ońaı basqarýǵa kómektesedi, ártúrli klımattyq jaǵdaılarda turaqty jáne qaýipsiz júrýine múmkindik beredi. Eldi mekenderdiń mańynda jol ótetin jerlerde metall qorshaýlar men shý bógetteri ornatyldy. Janýarlardan qorǵaıtyn tor da bar. Burylystardyń ózi jol jaǵdaıyna barynsha ıkemdelgen, kórý múmkindigi shekteýli aımaqtar joq. Joldyń ústińgi qabaty dońǵalaqtyń jol jaǵdaıyna beıimdelýin qamtamasyz etetin túıirshikti materıaldardan quıyl­ǵan. Endi aldaǵy 16 jyl boıy jol ınves­tordyń kepildik merziminde bolady.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Avto­mobıl joldary komıtetiniń tóraǵasy Tólegen Abdýllın avtojoldyń tıimdiligi men basymdyqtaryn atap ótti. Onyń aıtýynsha, Úlken Almaty aınalma avtojoly megapolıs kóshelerindegi jáne qala mańyndaǵy keptelisti azaıtyp, ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartady. «Bul – elimizdiń tarıhyndaǵy mańyzdy sátterdiń biri. Sebebi Úlken Almaty aınalma avtojoly Ortalyq Azııadaǵy eń iri ınfraqurylymdyq joba sanalady. Osy jol qurylysy halyqtyń ıgiligi úshin qolǵa alynǵanyn atap ótken jón. Sondaı-aq atalǵan joba megapolıs turǵyndary men jergilikti halyqtyń erkin qozǵalýyna septigin tıgizeri anyq», dedi Tólegen Abdýllın.

Osyǵan deıin jobany taý arqyly Qytaı, Qyrǵyzstanmen baılanystyrý múmkindigi týraly jıi aıtylatyn. Halyqaralyq tájirıbede mundaı úrdis bar. Osydan 5-6 jyl buryn Iran sapary kezinde Tegeran men Gorgandy jalǵastyratyn joldyń onshaqty shaqy­rymy taýdy jaryp ótetinin kórgenbiz.

T.Abdýllın bul jobada tolyq saqı­nalyq ıirimder qarastyrylmaǵanyn, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tas jolynan bastap, Qorǵaspen aıaqtalatyn, Shyǵysqa shyǵatyn jáne odan ári orta­lyqqa deıingi barlyq kólik dáliz­derin qamtýǵa basymdyq berilgenin aıtyp berdi.

Al Ulttyq ekonomıka mınıstri Áli­bek Qýantyrovtyń paıymdaýynsha, bizdiń jaǵdaıymyzda bul ıdeıany júzege asyrý ábden múmkin. MJÁ jobasynda ınvestorlardyń kapıtalymen qosa halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń qaryz kapıtaly da tartylǵan. «Mundaı jobalardyń ózin-ózi aqtaý merzimi ózge jobalarǵa qaraǵanda uzaqqa sozylady. Biraq soǵan qaramastan bir emes, birneshe sheteldik ınvestorlardyń qarjy salǵanyn kórip otyrmyz. Almaty aınalma joly jobasy ózge jobalarǵa jol ashatyn, alǵa tartatyn zákir dep qabyldaýǵa bolady», deıdi Ulttyq ekonomıka mınıstri.

Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıevtiń aıtýynsha, jańa jol-kólik ınfraqurylymy óńirdiń áleý­mettik-ekonomıkalyq kórsetkishterin jaqsar­typ, halyqtyń ál-aýqatyn artty­rýǵa yqpal etpek. «Atalǵan aınalma avtojoly – memleket-jekemenshik áriptestigi aıasynda salynǵan elimizdegi mańyzdy ınvestısııalyq jobalardyń biri. Ol tutastaı óńirdiń ekonomıkalyq damýy­na serpin beretin «Batys Eýropa – Ba­tys Qytaı» tranzıttik dáliziniń negizgi tarmaǵy sanalady. Osy jol oblysy­myzdyń damýyna áser etip, ınvestısııalyq jáne týrıstik áleýetti arttyrady degen senimdemiz», dedi M.Sultanǵazıev.

Mamandardyń esepteýinshe, Úlken Almaty aınalma avtojoly megapolıs kóshelerindegi kólik keptelisin 60 paıyzǵa deıin jeńildetip, tranzıttik baǵyttardyń básekege qabilettiligin arttyrady. Aımaqtyq, halyqaralyq saýda aıasy keńeıip, tranzıttik aǵyndy Almaty aýmaǵynan shyǵarýǵa múmkindik beredi. Nátıjesinde, aýanyń lastaný deńgeıi azaıady.

Osy jıynǵa qatysqan Almaty qala­synyń ákimi Erbolat Dosaevtyń aıtýynsha, Úlken Almaty aınalma avtojoly – Almaty aglomerasııasynyń kóliktik-magıstraldyq epısentri.

Almatynyń magıstraldy joldary­nyń ótkizý qabileti shegine jetkeni osy­ǵan deıin aıtylǵan. Eske salsaq, Alma­tyda jeti negizgi kirý magıstraliniń be­seýi respýblıkalyq mańyzy bar jol. Olar – Talǵar joly, Qulja joly, Al­maty – Qonaev tas joly, Almaty–Bishkek tas joly, joǵarǵy Qaskeleń tas joly jáne eki oblystyq mańyzy bar jol – Boraldaı tas joly – Shamalǵan stansasy, Ile joly–Bishkek, Qonaev jáne Qulja jolynyń tas joldary. Olardyń árqaısysy kún saıyn 40 myńǵa jýyq kólikti ótkizedi. Bárin qosqanda shamamen 120 myń kólikti quraıdy. Naqty trafık – 230 myń kólik.

Almaty ákimi aıtyp ótkendeı, qala­nyń 2040 jylǵa deıingi jańa Bas jospary aıasynda búginde Almaty aınalma jolyna aparatyn alty jolaqty jol salynyp jatyr. Atalǵan jobany qarjylandyrýǵa Eýrazııalyq damý banki qatysqanyn atap ótken abzal. «Úlken Almaty aınalma avtojoly Qazaqstan men Eýrazııa aımaǵynda kólik marshrýttaryn keńeıtý boıynsha mańyzdy ról atqarady. Jańa nysan «Shyǵys-Batys» baǵytyndaǵy halyqaralyq av­tokólik marshrýttaryn baılanystyryp, kólik qatynasyn jaqsartýǵa, júk tasymalynyń múmkindikterin keńeıtýge oń yqpal etedi. Osy jol arqyly tasymaldanatyn júktiń boljamdy kólemi taıaý 10-15 jylda 87%-ǵa ulǵaıyp, 35,9 mln tonnaǵa jetýge tıis», dedi Eýra­zııalyq damý bankiniń basqarma tóraǵa­sy Nıkolaı Podgýzov.

ALMATY