Bir qyzyq jaǵdaıdy áńgimelep bereıin. Bizdiń úıde arǵy atalarymyzdan qalǵan kúmis er, jıegi altyn jippen ádiptelgen aq jabý, kemer belbeý, nege jaýperi deıtinin áli kúnge bilmeımin, jaýperi pyshaq, kúmis qundaq besatar myltyq, sheshemniń altyn bilezigi men baldaqty syrǵasy, salpynshaq kúmis óńirjıegi boldy. Jasaýymen kelgen eken. Sol zattardy 1970 jyldardyń basynda, men ol kezde mektepte oqımyn, Almatydan Qulahmet Qojyqov degen sýretshi bastaǵan top kelip «Ulttyq mýzeı uıymdastyryp jatyrmyz» dep qolqalasyn. Qulahmet aqsaqal bizdiń elge kúıeý eken, kezinde KazSIK-tiń tóraǵasy bolǵan Jalaý Myńbaev kókemizdiń qyzyna úılengen. Sony buldap ákeme: «Ábeke, kúıeý men jıenniń nazasy jaman bolady, bermeseńiz ókpeleımin», dep jatyp aldy. Baýyry Sultanahmet Qojyqov «Qyz Jibek» degen fılm túsirmekshi eken, soǵan kerek dep taǵy aıtty. Fılm jaryqqa shyqqan soń ol zattardan biz kóz jazyp qaldyq. Almatyda eshkimniń adresin de almappyz. Sodan aýylymyz ataqonys Mańǵystaýǵa qaıta kóshti. Kimniń qolynda neniń ketkenin bilmeımiz. Ákeı qaıtys boldy. Men bolsam sol buıymdardy uzaq ýaqyt izdeýmen júrdim. Ásirese, kúmis erdi. Keıde túsime kiretin. Sondaıda anam: «Qoıshy, izdeme. Kerek emes. Bar pále sonymen ketsin. Úkimetke tıispe, qurysyn. Sol sharýaǵa basyńdy suqpashy, tynysh júrshi» deı beretin. Kámpeskeni kózimen kórgen shaılyqpaly júrek qoı ol. Mýzeılerden surap júrdim, ushty-kúıli joq. Birde táýekel dep Qulahmet aqsaqaldy izdep baryp: «Men baıaǵy Raýshanov Ábdijappar degen kisiniń balasymyn» dep jónimdi aıttym. Ol bolsa maǵan: «Seniń ákeń sol joly deńment belbeýdi bermeı qaldy. Mılısııa jiberip aldyrtam. Onyń toǵasynan ildirmesine deıin ishki qabatyna qatarlap hanteńge degen qyzyl altyn tyqqanyn bilemiz» dep qyńyraıdy. Orysshalap «kontra» dep qoıdy taǵy. Shesheme aıtyp keldim. «Kúıeý dep, aıaq astynan týys taýyp edińder, týystaryń osylaı dep jatyr» demeımin be? «Aıttym ǵoı saǵan tynysh júr dep. Basyń pálege qalady degenim joq pa? Atańa qaıyrsyz bolǵan mal saǵan qaıdan abyroı áperedi?!» dep saryýaıymǵa salsyn-aı kelip. Sodan qaıtyp ol zattardy biz izdemedik. Balalyq qoı, ańqaýlyq taǵy bar, sheshem menen ótken ańqaý, kúıeýdiń qaıyn jurtyna qaljyńy bolatynyn qaıdan bileıin, shynymen bir páleni bastap otyr dep senippin. Ony maǵan taǵy bir jezdemiz, professor, túrkolog Ǵubaıdolla Aıdarov aıtty. «Áı, ol ázil ǵoı, balamysyń degen, sen sony shyn kórgensiń. Jaraıdy, men ózim sóılesemin» dep jubatqan. Sóıtip júrgende eki jezdekem de qaıtys bop ketti. Suraıtyn eshkim qalmady.
Bir esimde qalǵany, sol joly Qojyqovtyń janyna aı dese aýyzy, kún dese kózi bar sulý qyz erip kelgen. Aty Baıan sekildi edi. Endi men Baıandy izdeıin. Mınıstrlikten bastap, osy biledi-aý degenderdiń talaı mazasyn aldym. О́nerdiń mańyndaǵy jigitter mýzeı salasynda bilikti ónertanýshy Baıan Ásembaıqyzy Aldabergenova degen kisi bar degen soń izdep júrip ony da taptym. Jolyqtym. Sóılestim. «Iá, senderdiń úılerińe Qulahmet aǵaǵa erip barǵan men bolatynmyn» degende, júregim jarylyp keter me eken dep oıladym. О́zi orystildi eken. Qazir 72-ge kelipti. Biraq, bári esinde, adamnyń kózi ózgermeıdi ǵoı, tanı kettim, oıy buldyramapty. «Qurandy er, altyn bilezik, kúmis óńirjıekti senderdiń úıden alǵanbyz. Barlyq qujatty óz qolymmen toltyrǵam. Eshteńe joǵalǵan joq. Ol zattar qazaqtyń sol zamandaǵy asyl buıymdary retinde Á.Qasteev atyndaǵy mýzeıge aparyp qoıyldy. Qazir sol mýzeıdiń qorynda saqtaýly tur. Astyndaǵy áınekke «Ábdijapparovtardan alyndy» dep jazylǵan», deıdi. Sýretteri albomdarǵa da shyǵypty. Qyryq jyldan astam ýaqyttan soń ákem tirilip kelgendeı qýandym. Bir kezde renjigen Qulahmet aqsaqalǵa ishteı rahmetimdi aıttym. Baıan tátemiz meni zańdy murager retinde qundy dúnıelerdi ózine qaıtaryp alǵysy keledi dep oılasa kerek, maǵan ol endi halyqtyń múlki ekenin túsindire bastaǵanda, kúldim. Mamamnyń «atańa qaıyr bermegen mal saǵan qaıdan buıyrsyn» degenin esime túsirdim. Nege qaıyr bermedi, halyqqa qaıyr bergeni maǵan da qaıyrly bolǵany emes pe? Ony daýlap qaıtem men? Ol endi eldiń múlki. Mýzeıge kelýshiler bir kezde qazaqtyń Ábdijappar degen shaly men Áýehan degen kempiriniń ata muralaryn kórip qýansa, meniń de qýanǵanym. Al sen baılyq deısiń, aınalaıyn...
