«О́li kól»
Jazdyń ystyǵynda salqyn sýǵa shomylyp, serigip demalýǵa ne jetsin?! Alaıda aptap ystyqta, kózdiń jaýyn alatyn ádemi kóldiń tastaı sýyq bolatynyn qalaı túsindirýge bolady? Onda balyq joq, ósimdik ataýly óspeıdi, tipti mańynda masa, shybyn da ushpaıdy. Tirshiliktiń eshqandaı belgisi baıqalmaıtyn bul kóldi «óli» dep ataıdy. Bul kól Almaty oblysynyń Gerasımov aýylyna jaqyn jerde ornalasqan. Jergilikti turǵyndar túsiniksiz jaǵdaılardy kóptegen anomaldi qubylystarmen baılanystyrady. Jalpy, turǵyndar bul jerge jolamaǵandy jón kóredi.
Halyq arasynda taraǵan ańyzdarǵa qaraǵanda, jergilikti turǵyndardyń sózine qulaq aspaǵan týrıster qaıǵyly jaǵdaıǵa ushyraıdy. Munda jyl saıyn adamdar kólge batyp, qaıtys bolady. Kóldiń bulaı atalýynyń bir sebebi de osy. «О́li kólge» batqan adamdar birneshe kúnnen keıin sý betine qalqyp shyqpaıdy, máıit bıiktikke deıin sozylyp, kóldiń túbinde tiginen turady.
Tipti súńgýirlerdiń ózi aýaǵa toly akvalang jabdyqtaryna qaramastan, tereńdikte birneshe mınýt qana shydap, túsiniksiz sebeptermen tunshyǵa bastaıdy. Osyndaı anomaldi qubylystarǵa baılanysty «О́li kól» planetadaǵy eń qaýipti jerlerdiń qataryna endi.
Aqyrtas
Taraz qalasynan 40 shaqyrym jerde ejelgi qonystardyń tarıhı nysany - Aqyrtas ornalasqan. Ǵalymdar tas qurylysyn 8-9 ǵasyrlarǵa jatqyzady. Bul jerdegi zertteýler 150 jylǵa jýyq ýaqyt boıy jalǵasyp keledi. Tas qalashyǵyn kim alyp kelgeni, qalaı salynǵandyǵy jóninde naqty málimet joq.
Aıta keteıik, álemde dál osyndaı qalashyqtyń eshqandaı kóshirmesi tabylmaǵan. Tipti qazirdiń ózinde bul qurylys qalaı salynǵandyǵy adam balasyn oılandyratyny anyq. Sonymen qatar bul qurylysqa ózge ǵalamsharlyqtardyń qatysy bar degen nusqalar da aıtyldy. Onyń ústine jergilikti turǵyndardyń ózi tas qalashyǵynyń ústinen belgisiz ushatyn obektini baıqaǵan. Alaıda bul aqparatty rastaý nemese joqqa shyǵarý múmkin emes.
Kókkól kóli
Kókkól kóli Qazaqstannyń ońtústigindegi Jambyl oblysynda ornalasqan. Bul jerde de fızıkalyq jáne anomaldy túsiniksiz qubylystar baıqalǵan. Kólge eshqandaı aǵyn sý quıylmaıdy. Odan bólek Kókkóldiń sýy da eshqaıda jiberilmeıdi. Soǵan qaramastan sýdyń deńgeıi tórt maýsym boıy asyp-taspaıdy da, kemimeıdi de. Keıde sýda kenetten ártúrli qalqymaly zattardy tartatyn úlken shuńqyrlar paıda bolady. Ejelgi ańyzdar boıynsha, Kókkóldiń túbi joq. Tipti qazirdiń ózinde gıdrologııalyq zertteýjer júrgizip jatqan ǵalymdar kóldiń túbin anyqtaı almaı jatyr.
Taǵy bir ańyzdarǵa senetin bolsaq, sýdyń rýhy Aıdahar jer betine shyǵyp, kóldiń janynda júrgen maldardy súırep áketip, sýdaǵy balyqtarmen qorektenedi-mys.
Sondaı-aq kóldiń jumbaǵyn sheshkisi kelgen zertteýshiler alyp jylanǵa uqsaıtyn belgisiz tirshilik ıesine tap bolǵandaryn da aıtqan. Dese de mundaı jylannyń bar ekendigi týraly eshqandaı naqty derek keltirilmegen.
Qumdy Barhan
Qumdy Barhan - Altyn Emel qoryǵynyń kózmonshaǵy. Ol Ile ózeniniń oń jaǵalaýynda, Almaty qalasynan soltústik-shyǵys baǵytta ornalasqan. Ony «Barhan ándetýi» dep ataıdy, sebebi qurǵaq aýa-raıynda jel Barhannyń baýraılaryn aınalyp ótip, túrli dybystar shyǵarady. Týrıster men ǵalymdardyń nazaryn tóbeniń ózi emes, onyń án aıtý qabileti qyzyqtyrady, paıda bolǵan shý aýa-raıyna baılanysty dybystyń úni men kúshin ózgerte alady. Qatty jelde taý áni birneshe shaqyrymǵa deıin estiletin aıqaıǵa aınalady.
Bir qyzyǵy, jeldiń qatty soqqanyna qaramastan, ándetken qum, birneshe myńjyldyqtar boıy óz ornynda myzǵymaı turyp keledi. Dybys qurǵaq, jeldi aýa-raıynda 1 000 000 qum túıirshikteriniń úıkelisinen jáne tógilýinen shyǵýy múmkin. Barhannyń bıiktigi - 120 m, uzyndyǵy - 4 km. Barhannyń qaıdan shyqqany áli de belgisiz.
