Tanym • 29 Maýsym, 2023

Ejelgi ǵun monetasy

460 ret

kórsetildi

1 mın

oqý úshin

Kashmır ólkesi Smast-Mardan qalasynan 50 shaqyrym jerdegi Saqara taý-jotasynda teńiz deńgeıinen 1130 metr bıikte ornalasqan úńgir-ǵıbadathanaǵa júrgizilgen arheologııalyq qazba jumystary kezinde V-VI ǵasyrlarǵa tán kóptegen artefakti tabylǵan edi.

Beken QAIRATULY

Solardyń biri – ejelgi tıyn. Eýropalyq maman nýmızmatıkter bul jádigerdi biraýyzdan bizdiń ejelgi ata-babamyz aq ǵundar murasy dep tanydy. Sondaı-aq úńgirge qazba jumysyn uıymdastyrǵan Peshavar ýnıversıteti arheologııalyq bóliminiń basshysy Nasım Hannyń paıymdaýynsha, atalǵan úńgirdiń bıiktigi 33 metr de, jalpy uzyndyǵy 180 metr shamasynda eken. Bul úńgir áýeli alǵashqy adam balasyna qonys bolǵan.

Jalpy, bul ólke V-VI ǵasyrlarda aq ǵundardyń (eftalıt) bıliginde bolǵan. Ejelgi ǵun dáýiriniń bilgirleri aq ǵundardyń memlekettik tili túrki tili bolǵan deıdi (Gýmılev L.N., Eftalıty ı ıh sosedı v IV v. // Vestnık drevneı ıstorıı, 1959, №1).

Atalǵan jádiger betindegi «Qas tańba» – baıyrǵy babalarymyzdan qalǵan belgi. Bul týraly kezinde aqyn Oljas Súleımenov «qas tańba baıyrǵy qypshaqtardyń sımvoly bolǵan» dese, zertteýshi Baqytbek Bámishuly: «Qas tańba» – ashamaı tańbasyna óte uqsas eki kóseýdiń aıqasýymen jasalyp, ár taıaqshanyń ushy kún aınalysy baǵytyna qaraı tik burysh jasap ıilip keledi, óte kóneden jalǵasqan mura» deıdi.