Jalpy, bul salada jylý jelileriniń tozýy, mamandardyń tapshylyǵy sııaqty birqatar qordalanǵan problema bar. Al jańa jylytý maýsymynyń bastalýyna nebári 2 aı ýaqyt qaldy. Osy jáne basqa da túıtkildi máseleler «Amanat» partııasynyń partııalyq baqylaý komıtetiniń otyrysynda kóterildi. Aıtylǵan máseleler qatarynda jylý energııasyn óndiretin nysandardyń basym kópshiliginde belgilengen erejeler men talaptardyń saqtalmaıtyny da aıtyldy. Bul týraly komıtet tóraǵasy, Májilis depýtaty Pavel Kazansev málimdedi.
«Nysandarǵa jóndeý jumysy júrip jatyr. Biraq, ókinishke qaraı, barlyq jerde jumystyń qarqyny men kólemi oıdaǵydaı emes. Biz máseleni baqylaýda ustaımyz. Alaıda bizdiń komıssııalar memlekettik organdardyń esepteri kóbinese naqty jaǵdaımen sáıkes kelmeıtinin anyqtap otyr», dep atap ótti Pavel Kazansev.
«Amanat» partııasynyń partııalyq baqylaý komıtetiniń tóraǵasy arnaıy jumys toby jylý energetıkasy salasynda qazir oryn alyp otyrǵan jaǵdaıdy taldaý úshin aýqymdy jumys atqarǵanyn jáne qordalanǵan problemalardy sheshý joldaryn usynǵanyn atap ótti. Máselen, partııalyq baqylaý komıtetiniń múshesi Mıras Shekenovtiń aıtýynsha, búginde elimizde jylý energııasyn óndirý sektorynda 37 JEO jumys isteıdi, onyń 15-i memlekettik menshikte jáne ártúrli qýattylyqtaǵy 2 500-ge jýyq qazandyq bar. Olardyń 80% kómirdi paıdalanady. О́tken jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaı boıynsha JEO qural-jabdyqtary 66%-nyń tozyǵy jetken. Ásirese jylý jelileriniń eń joǵary tozý kórsetkishi (60%-dan astam) Pavlodar (82%), Qaraǵandy (68%), Abaı (68%) jáne Shyǵys Qazaqstan (66%) sııaqty qysy uzaq óńirlerde oryn alyp otyr.
«Energetıka mınıstrliginde jáne jergilikti atqarýshy organdarda ortalyqtandyrylǵan jylýmen jabdyqtaý júıeleriniń tehnıkalyq ahýaly men ónimdiligi týraly tolyq jáne senimdi aqparat bolmaı otyr. Bul – salany sapaly josparlaý men damytý úshin qazirgi jaǵdaıyn baǵalaýǵa múmkindik bermeıdi. Bilikti mamandardyń tapshylyǵy jáne saladan tájirıbeli mamandardyń ketýi de kúrdeli problema. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetteri boıynsha sektor mamandarynyń ortasha aılyq jalaqysy elimizdegi ortasha eńbekaqydan 15%-ǵa tómen. Birinshi basshylardyń tıisti biliminiń bolýyna jasalǵan taldaý jumysy aýdıt júrgizilgen nysandardaǵy alty basshynyń tek ekeýiniń ǵana arnaıy bilimi bar ekenin kórsetti», dedi M.Shekenov.
Tolyqqandy zańnamalyq bazanyń bolmaýy jáne salany retteýde aıtarlyqtaı quqyqtyq olqylyqtardyń bolýy da óz aldyna bir másele. Jylý energetıkasyn retteýdiń tolyqqandy quqyqtyq negizin belgileıtin jeke salalyq zań joq. Tıisti zań jobasyn ázirleýdi Energetıka mınıstrligi bıyl ǵana aıaqtady.Partııalyq baqylaý komıtetiniń jumys toby bir memlekettik organda jylý energetıkasy júıesin retteý salasyndaǵy fýnksııalardy ortalyqtandyrý jóninde shuǵyl sharalar qabyldaý qajet degen qorytyndyǵa keldi. Sondaı-aq jylytý maýsymyna daıyndyqty ýaqtyly atqarmaǵany jáne jylytý maýsymynda jiberilgen olqylyqtar úshin ákimshilik jaýapkershilik belgilenýi kerek. Energetıka mınıstrligine de tıisti usynystar berildi. Sonymen qatar Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen birlesip, vedomstvo jylýmen jabdyqtaý salasynan bilikti mamandardyń ketýi men maman tapshylyǵyna jol bermeý úshin sharalar keshenin ázirleýi qajet. Al Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi qoldanystaǵy jylý jelileriniń tozýyn azaıtý úshin is-sharalar josparyn ázirlep, bekitýge tıis.
О́z kezeginde jergilikti atqarýshy organdar jylý energııasyn óndirý jáne tasymaldaý sýbektileriniń kúzgi-qysqy maýsymdaǵy jumysqa ázirlik tólqujattaryn alýyna tıimdi monıtorıng pen baqylaýdy qamtamasyz etýi qajet.
«Kez kelgen nysannyń daıyndyq tólqujatyn almaýy jappaı oryn alatyn úırenshikti qubylys emes, naǵyz tótenshe jaǵdaı bolýǵa tıis ekenin basa aıtyp ótkim keledi. Memlekettik organdar úshin de, bizdiń partııalyq baqylaý komıssııalary úshin de mundaı TJ – naqty áreketke baratyn tikeleı nusqaý. Bul iste jeke qazandyqtar da nazardan tys qalmaýy kerek», dedi jıyndy qorytyndylaǵan «Amanat» partııasynyń partııalyq baqylaý komıtetiniń tóraǵasy P.Kazansev.
Sondaı-aq partııalyq baqylaý komıtetiniń otyrysynda Aqmola oblysy Egindikól aýdanynyń turǵyndaryn sýmen qamtamasyz etý máseleleri talqylandy. Turǵyndar Qorǵaljyn aýdanynyń aýmaǵy arqyly ótetin sý qubyrynyń jıi buzylýyna baılanysty 3 sáýirden bastap Qorjynkól jáne Baýman aýyldaryna aýyz sý tolyq barmaı qalǵanyn aıtyp, shaǵymdanǵan. Al 2 maýsymda Egindikól aýdanynyń aýmaǵynda jergilikti aýqymdaǵy tehnogendik sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı jarııalandy.
«Búginde Memleket basshysynyń 2025 jylǵa deıin Qazaqstan halqyn taza aýyz sýmen 100% qamtamasyz etý týraly tapsyrmasynyń oryndalmaı qalý qaýpi bar. Osy rette Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń birde-bir basshylyǵy bizdiń otyrysqa qatyspady. Biz bul aqparatty Úkimet basshylyǵynyń nazaryna jetkizetin bolamyz», dep atap ótti jıynda partııalyq baqylaý komıtetiniń tóraǵasy P.Kazansev.
Bul máseleni turǵyndar, jergilikti atqarýshy organdar, partııa fılıaly birneshe ret kóterdi. Nura toptyq sý qubyry 14 564 turǵyny bar 24 eldi mekendi sýmen qamtamasyz etedi. Sý qubyryndaǵy qazirgi jaǵdaıdy «Amanat» partııasy ortalyq apparatynyń partııalyq baqylaý ınspektory Aıjan Ysqaqova baıandady.
«Sý qubyrynyń 90%-nyń tozyǵy jetken. Tipti basqa da jerlerde sý jıi toqtap qalady. Jyl basynan beri sý qubyrynda 79 apat tirkelip, al jekelegen ýchaskelerde sý shyǵyny 70-80%-ǵa jetti. Eldi mekenderdi aýyz sýmen qamtamasyz etý úshin magıstraldyq jelilerdiń zaqymdalǵan ýchaskelerin tolyq aýystyryp, magıstraldyq sý qubyryn jańalaý qajet. Sý qubyryn tolyq qaıta jóndeýden ótkizý úshin shamamen 16 mlrd teńge kóleminde qarajat kerek», dedi A.Ysqaqova.
Jumys tobynyń músheleri sý qubyrynyń birneshe apattyq ýchaskelerine bardy. Olardyń aıtýynsha, shirigen qubyrlardyń saldarynan sý halyqqa jetpeı, dalaǵa aǵyp jatyr. Aqmola oblysyndaǵy kóptegen eldi meken halqy aýlalaryna qudyq qazyp amaldaýda. Turǵyndar ekinshi jyl qatarynan qudyqty paıdalanyp jatqandyqtan, aınaladaǵy kólder tartylyp jatyr. Egindikól aýdany ákimdigi halyqqa, onyń ishinde áleýmettik nysandarǵa, sý baǵanalary joq ekiqabatty qurylystarǵa sý jetkizip berip jatyr.
