Qoınaýyna qut daryǵan

Jumyla kótergen júk jeńil

Almaty oblysynyń óz aldyna­ otaý qurýy da Balqash aýdanynyń tur­ǵyn­dary úshin basty qýanyshqa aınalǵan. Sebebi halyq sany edáýir ósip, oblys ortalyǵynyń tym shalǵaı bolýynan ishki kóshi-qon máseleleri kúrdelene túskeni málim. Sondyqtan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Almaty oblysyn ekige bólý jaıyndaǵy sheshimin estigende, óńir turǵyndary bórkin as­panǵa ata qýan­ǵan. Buǵan qosa Qapshaǵaı qala­synyń oblys ortalyǵy mártebesin ıelenip, oǵan D.Qonaev esiminiń berilýi balqashtyqtardyń qýanyshyn eseleı túsken. El tarıhyndaǵy bul jańa­shyldyqtar óńirdiń áleýmettik-ekono­mı­kalyq, mádenı damýyna sony serpin, tyń kúsh-qýat berdi.

Osyǵan oraı atalǵan aýdanǵa Almaty oblystyq máslıhatynyń tóraǵasy Talǵat Baıedilov arnaıy issaparmen baryp, Balqash aýdandyq máslıhatynyń depýtattarymen kezdesip, keleli máselelerdi talqylady. Depýtattar bas qosqan jıyn­­nyń jumysyn Balqash aýdandyq máslı­ha­ty­nyń tóraǵasy Kádirbek Omarov ashyp, júrgizip otyrdy.

«Prezıdentimizdiń bastamasymen keıingi jyldary elimizde aýqymdy ózge­ris oryn alyp jatqanyn bilesizder. Májilis jáne máslıhattar saılaýy sol ózgeristerdiń mańyzdy mejesi boldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Búgingi tańda oblysymyzda – 1 oblystyq, – 1 qala­­lyq, 9 aýdandyq máslıhat jumys isteıdi. Jalpy, oblys boıynsha 228 depýtat bar, bul úlken kúsh desek bolady. Sondyqtan sizder óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq, mádenı damýyna úlken úles qosady dep senemin. Qolda barǵa ǵana arqa súıep otyrmaı, shıkizattyq emes salany, otandyq óndiristi jan-jaqty damytý, ınvestısııa tartý mańyzdy. Sondaı-aq shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldaý saıasaty memleketimizdiń uzaq merzimge arnalǵan turaqty strategııa­sy ekeni belgili. Sonymen qatar aýdan,­ qalalardy órkendetý, onyń ishinde baza­­lyq ınfraqurylymdy jańartý – kezek­ kúttirmes mindet», dedi oblystyq máslıhat tóraǵasy Talǵat Eskendiruly.

Ol azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý qazir de kún tártibindegi mańyzdy mindet ekenin atap, aýdanda atqarylyp jatqan jumystardan ózge sheshimin kútken problemalar da joq emes ekenin, sondyqtan mańyzdy máselelerdi birlese talqylaýǵa shaqyrdy.

Oblystyq máslıhat tóraǵasynyń málimdeýinshe, búginde oblystyq máslı­hatta 6 turaqty komıssııa, depýtattyq fraksııa jańadan qurylyp, jumys atqa­ryp jatyr. Oblys boıynsha 8-shaqy­ry­lym depýtattarymen naýryz aıynan bastap 4 sessııa otyrysyn ótkizip, mańyzdy sheshimder qabyldanǵan. Erek­she atap ótetin sheshimniń biri – oblys ortalyǵy Qonaev qalasynyń Bas jos­pary Úkimetke joldanyp, beki­til­geni. Budan ári T.Baıedilov máslıhattar ju­my­­­sy­nyń negizgi bes baǵytyn tarqata kelip, «Jumyla kótergen júk jeńil» dep hal­qy­­­myz­  aıtqandaı, kúshterdi biriktirý arqyly ǵana nátıjege qol jetkizemiz degen oıyn bildirdi.

О́ńirde órkendeý bar

Kezdesý barysynda Balqash aýdany ákiminiń orynbasary Baýyrjan Dáribaev aýdannyń aýyl sharýashylyǵy men jer qatynastary salasy boıynsha 2023 jyldyń tamyz aıyna deıin atqarylǵan jumystar jaıymen tanys­tyrdy. Baıandama ózeginen irgeli aýdanda ilgerileýshilik bary anyq ańǵarylady. Atap aıtsaq, aýylsharýashylyq salasy boıynsha bıyl alty aıda ishki jalpy ónim 10 531,3 mln teńgege jetip, naqty kólem ındeksi 100,1 paıyzdy quraǵan.

Tiri salmaqta et – 8 077,3 tonnamen 103,3 paıyzǵa, sút – 13 529,4 tonnamen 112,1 paıyzǵa, jumyrtqa 1470,3 myń danamen 115,8 paıyzǵa artyǵymen oryndalǵan. О́tken jyldyń kórsetkishterimen salys­tyr­ǵanda álde­qaıda ósim bary baıqalady. Aýdanda iri qara maly – 119 034 bas, ıaǵnı 107,5 paıyzdy, jylqy – 29 935 baspen109 paıyzdy, qoı-eshki 132 329 baspen 117,3 paıyzdy quraǵan. 29 809 gektar sýarmaly egistik jerdiń 14 530 gektary – dándi daqyldar, onyń ishinde jos­parly 7 530 gektarǵa arpa-bıdaı jáne 7 myńyna kúrish tolyq egilgen.

Turǵyndardyń tabysyn arttyrý­ maq­satyndaǵy «Aýyl amanaty» baǵdar­la­masy aıasynda búginde 350 ótinim túsip, 189 sharýashylyq jáne 3 kooperatıv qurýǵa qujat rásimdelip jatyr. Tolyq daıyn 80 qujat 548,5 mln teńgege «Qonaev» aýyldyq tutyný kooperatıvine joldanyp, qaralýda. Onyń ishinde 150 mln teńgeniń 24 ótinimi maquldanyp, 9 adam 58,7 mln teńge qarjysyn alǵany ataldy.

Sondaı-aq «Keń dala», «Agrobıznes», «Isker» baǵdarlamasy boıynsha da bir­qa­tar jobalar ázirlenip, júzege asyrylyp­ jatyr. Buǵan qosa «Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵdarlamasy aıasynda 3 jo­ba­ maquldanyp, 14 mln teńge­ge ınno­va­­­sııalyq grant berilgeni baıan­daldy.

Jyl basynan beri 20 sharýashylyqtan 6 403,2 gektar jaıylymdyq jer telim­de­ri memlekettik jer qory esebine qaı­ta­rylǵan. Munyń syrtynda 10 976,9 gek­tar jerdi quraıtyn 38 jer teliminiń qujat­tary sottyń qaraýyna ótkeninen habar­dar boldyq.

Qysqy mal azyǵyn daıyndaý maqsa­tyn­da shóp orý naýqany jalǵasyp jatyr­ eken. Birinshi orylymda 14 219 gektar shabylyp, bastyrylyp, barlyǵy 28 438 tonna shóp daıyndalǵan. Osy kúni ekinshi orylym bastalǵan, shabyndyqtyń 4 590 gektar shóbi shabylyp, 2 890 gektar bas­tyrylypty. Jalpy, 9 180 tonna ónim alynǵan.

Problema da joq emes

Halyq qalaýlylarynyń alqaly bas­qo­sýynda Balqash aýdanynyń bast­y prob­le­malary da aıryqsha ataldy. Almaty oblystyq máslıhatynyń depýtaty Erbolat Qusaıynov Tasmuryn magıstraldy toǵandarynyń saǵasyna úrlemeli bóget salynýyna yqpal etýdi surady.

«Bul bóget temir-beton bógetine qaraǵanda birneshe ese arzan jáne tıimdi bolmaq. Tıimdiligi – úrlemeli bóget Ile ózenimen qansha tekshe metr sý berilse de, aýa arqyly sý deńgeıin kerekti bıiktikke deıin kóterýge, kerekti sý mólsherimen egis alqabyn tolyq qamtamasyz etýge, turaqty mol ónim alýǵa, alqaptardy tuzdanýdan saqtaýǵa bolady. Eń bastysy, Ile arnalarynyń sý jiberý deńgeıin qalypty ustap turǵan jaǵdaıda jeras­ty sýy kóterilmeıdi, jerdiń sorlanýyna, shabyndyqtardyń joıylýyna jol berilmes edi. Ekinshi másele – qorshaǵan ortany qorǵaý salasynda ózekti bolyp turǵan máseleniń biri qum kóshýin toqtatý. Osyndaı keleńsiz jaǵdaı Birlik aýylynda oryn alyp jatyr. Aýyldyń soltústik-shyǵysyndaǵy jalańashtanǵan «qum-taýlary» basynda aýyl shetindegi kóshelerden 200 metr qashyqtyqta bolsa, búginde sýsymaly qum jyljı kele aldymen sý keletin kanaldy, keıin aýyl turǵyndarynyń baý-baqshasy men mal qoralaryn basyp qalýda. Kóshpeli qum aımaqtary jyldan jylǵa keńeıip keledi. Osy bir kúrdeli máseleniń oń sheshim tabýyna yqpal etýińizdi suraımyz», degen usynysyn bildirdi.

Kelesi kezekte aýdandyq máslıhat depýtaty Baqytjan О́ksikbaev Baqanas aýylyna Ile ózeni jaǵalaýynyń qaýip tóndirip turǵanyn ashyp aıtty.

«Aýyl irgesine nebári 30 metrge taıap qalǵan Ile ózeniniń jaǵalaýyn nyǵaıtý nysany boıynsha 5,5 shaqyrym jobalyq-smetalyq qujaty ázirlenip, jyl aıaǵyna daıyn bolady dep kútilip otyr. Soǵan aldaǵy, 2024 jyly qarjy bólinse eken. Sonymen qatar mal sharýashylyǵy mamandaryn daıarlaıtyn Baqanas agrarly- ındýstrıaldyq kolledjiniń jataqhana ǵımaraty men oqý sheberhanasynyń kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizýge qarjy qarastyrylsa, stýdentterdiń sapaly bilim alýyna qolaıly jaǵdaı týyndar edi», degen oıyn bildirdi.

Atalǵan kolledjde 8 mamandyq bo­ıynsha stýdentter oqytylady. 400 oryn­dyq­ jataqhananyń 3-4-qabaty múldem jaramsyz bolǵandyqtan, qoldanystaǵy 1 men 2-qabaty 70-ke jýyq stýdentti ǵana qamtı alady.

Buǵan qosa memlekettik saraptamalary daıyn jobalar da joq emes. Atap aıtqanda, Baqanas aýylyndaǵy Qonaev atyndaǵy saıabaqty keńeıtý, abattandyrý­ jumystaryna – 812,8 mln teńge, aýdan ortalyǵyndaǵy Rysqulov jáne Qonaev kóshelerindegi aryq júıesin qaıta jańǵyrtý men qurylys jumystaryna – 404,5 mln teńge, Jıdeli aýyldyq Mádenıet klýbynyń kúrdeli jóndeý jumystaryna 392,6 mln teńge qarajat qajet ekeni alǵa tartyldy.

«Almaty oblystyq monopolııalardy retteý basqarmasy arqyly Topar óze­niniń 15 shaqyrymdyq kólemin alyp jat­qan «Orlovka» arnasynyń boıyn­ taza­laýǵa, bóget jáne shlıýz qoıýǵa joba­laý-smetalyq qujaty jasalyp jatyr.­ Sony­men qatar Ile ózeninen Topar óze­ni­ne quıar jaǵyn tazalaýǵa baılanys­ty­ mem­lekettik satyp alý portalyna ha­bar­­lama berilip, merdiger anyqtaldy. Jaqyn ýaqytta ózen arnasyn tazalaý ju­mystary bastalady. Bul aımaqta ózen arnasynyń 13 shaqyrymy tazalanady. Osy rette Topar ózeni arnasynyń qo­symsha 60-70 shaqyrym aýmaǵyna meha­nı­kalyq tazalaý jumystaryn júrgizýge qajetti qarajattyń bólinýine yqpal etý­le­ri­ńizdi suraımyn. Topar ózeniniń arnasy­ tolyq tazartylǵan jaǵdaıda sý jetis­peý­shi­li­ginen zardap shegip otyrǵan 2 myń­nan­ asa turǵyny bar, 77 sharýa qojalyǵy, 6 664 bas iri qara, 1 653 bas jylqy, 15 470 ýaq­ mal basy bar Balatopar aýylynyń sha­byn­­­dyqtary men mal jaıylymdaryna sý shyǵyp, aýyl turǵyndarynyń tur­mysyna óte jaqsy bolar edi», dedi aý­dandyq máslıhat depýtaty Aıdos Bal­ta­baev.

О́ńirdiń túıkildi máselelerin túrtip alǵan oblystyq máslıhatynyń tóraǵasy T.Baıe­dilov atalǵan jaıttardyń aıaqsyz qal­maýy basty nazarda bolatynyn aıta kelip, qıyndyqtardy eńserip, eldiń áleý­mettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn jaq­sar­tý­da judyryqtaı jumyla eńbek etýge sha­qyrdy.

Aýyldyń eńsesin kótergen qurylys

Búginde Baqanasta aýyldyń ajaryn ashyp, kórkin kirgizgen qurylys nysandary kóp. Sonyń biri aýdan ortalyǵynan tuńǵysh ret 5 qabatty 20 páterli turǵyn úı qalanyp, úsh jyl buryn paıdalanýǵa berilgen bolsa, bul úrdis jibin úzbeı jalǵasyp keledi.

«Baqanas aýylyndaǵy bul 5 qabat­ty­ 40 páterli jalǵa beriletin turǵyn úı qurylysy byltyr qarasha aıyn­da­ bastalǵan. Nysan – aýyspaly. Kelisim­shart quny – 552,5 mln teńge. Bas mer­di­ger – «Baýyr Qurylys kompanııasy» JShS. Qurylys materıaldarynyń qymbattaýyna baılanysty qaıta esep­telip, saraptamadan ótip, ótken aıdyń aıaǵynan bastap jumystary jalǵasty. Jyl sońynda qoldanysqa beriledi dep otyrmyz. Búginde 20-dan asa jumysshy eńbek etip, ishki qabyrǵalaryn bólip jatyr», degen Balqash aýdanynyń Qurylys, sáýlet jáne qalaqurylysy bóliminiń basshysy Aıbyn Jumabekov bıyl qurylys jumystarynyń kólemi 2 294,8 mln teńgege jetip, naqty kólem ındeksi 101,7 paıyzdy quraǵanyn aıtty.

Qazirgi ýaqytta memlekettik bıýdjet esebinen Baqanas aýylynda 30 jalgerlik turǵyn úılerdiń qabyrǵasy qalanyp jatyr. qurylys jumystary 2022 jyly qyrkúıek aıynda bastalyp, bıyl qarasha aıyn­da tolyq aıaqtalady dep josparlanyp­ otyr. Kelisimshart quny – 759 mln teńge. Bas merdiger – «Asan M Kompanııa» JShS.

Eki jobanyń jalpy somasy – 1 mlrd 656 mln teńge. Atalǵan turǵyn úılerdiń qurylys jumystary josparly kestege saı júrgizilip otyr. Qurylys nysandaryn aralaǵan depýtattar merdiger kompanııa ókilderine qurylystyń sapasyna jete kóńil bólip, merziminde aıaqtalý qajet ekenin tapsyrdy.

«Buǵan qosa Baqanasta jastarǵa qyz­met­ kórsetý ortalyǵynyń qurylysy bas­taldy. Ol keler jyly aıaqtalady dep kútilýde», degen bólim basshysy aýyl­dy kórkeıtýde jańa jobalardyń qaı­ta­rymsyz qabyldanyp, qajetti qarjy bó­li­nip, oryndy ıgerilip jatqanyn basa aıtty.

Qamba – dánge, qora shópke toldy

Qoınaýyna qut daryǵan Balqash aýdanynyń aýyl sharýashylyǵy salasynda jemshóp jetkiliksizdigi bolyp kórmegen. Oǵan óńirde egin men kúrish alqaptarynyń gektarlap ósiriletini – sebep. Sondyqtan shóp shabý naýqanynda mundaǵy sharýa qojalyqtary ózinen artylǵan ónimdi qýańshylyq beleń alǵan aýdandarǵa alyp baryp, satý arqyly paıdaǵa kenelýde desek, esh asyra aıtqandyq emes. Aýdanǵa taban tiregen depýtattar toby áıgili Aqdala aýylyndaǵy egis alqabyn aralap, jaıqalyp ósken dándi daqyldar jaıynda maǵlumatqa qanyqty.

Jazdyń ár kúnin tıimdi paıdalanyp, qambany dánge, qorany shópke toltyryp alýǵa umtylǵan sharýalardyń jumysy qaı­nap jatqany baıqalady. Altyn dán­di alqapqa túsken kombaın gúrili aspan­as­tyndaǵy tynymsyz tirlikten habardar et­kendeı damyl tappaýda.

«Baýyrjan – 7» JShS dırektory Talǵat Sultanov óziniń egis alqabyn kór­set­ti. Alqapta bıyl 112 gektar kúrish,
93 gektar bıdaı, 335 gektar kópjyldyq shóp egilgen eken. Sharýashylyq qarama­ǵyn­­daǵy sýarmaly jer kólemi 727 gektar­dy qam­tıdy. Búgingi tańda 4 myńnan artyq ora­ma shóp shabylyp, jınalǵan. Jospar bo­ıynsha ár gektaryna 43 sentnerden kú­rish, 18 sentnerden bıdaı jáne 40 sentnerden kópjyldyq shóp shabylady degen úmit bar.

Agrarly aýdanda mal azyǵyn daıyndaý boıynsha 14 219 gektar kópjyldyq shóptiń birinshi orylymy shabylyp, bas­tyryldy, 28 438 tonna ónim alynǵan. Ekinshi orylymda 3 570 gektar shóp shabylyp, 4 220 tonna ónim jınalǵan.

Aýyl turǵyndaryna tizim boıynsha 4 myń teńgeden 19 otbasyǵa 190 oram shóp­ jetkizip berý jumystary uıym­das­ty­ryl­ǵan. «Birlik» agrofırmasy óz qyz­met­­­kerlerine 2 myń teńgeden shóp satsa, aýyl turǵyndaryna 4 myń teńgeden saty­lýda. Sondaı-aq «Tamshybulaq» JShS Bereke aýylynyń turǵyndaryna ár otbasyǵa 20 oram shópten tegin tara­tý­dy dástúrge aınaldyrǵan. «О́tes-Aqdala» JShS aýyldyq okrýgterge baǵa­­sy 8 myń teńgeden myń oram shóp satý usynysymen okrýgterge hat jol­da­ǵan.

Osylaısha, Balqash aýdanynda qysqy mal azyǵynyń berik qory jasalyp jatyr.

Almaty oblysy