Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Biraq mundaı jaıtty pán muǵalimderi de, tipti dırektorlar da ashyp aıtpaıdy. Sol sebepten bilim ordalaryndaǵy kókeıkesti túıin áli kúnge tarqatylmaı keledi. Atyraý oblystyq bilim salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý departamentiniń basshysy Berdibek Taıshevtiń aıtýynsha, 200 mekteptiń jańa oqý jylyna daıyndyǵyna baılanysty monıtorıng júrgizilgen. Monıtorıng qorytyndysymen birneshe kemshilik anyqtalyp otyr.
Birinshiden, óńirdegi 24 mektepte sport zaly joq. Al 44 bilim ordasyndaǵy sport zaly sporttyq qural-jabdyqtarmen tolyq qamtylmaǵan. Atyraý qalasyndaǵy – 16, Mahambet aýdanyndaǵy – 7, Qurmanǵazy aýdanynda 6 bilim ordasynda sport zaldarynyń jabdyqtalý deńgeıi talapqa saı bolmaı shyqqan.
Ekinshiden, 13 mektepte áli kúnge ashana joq. Osy kezge deıin oqýshylar býfetten ǵana tamaqtanyp kelgen. Mundaı mektepterdiń toǵyzy Atyraý qalasynda ornalassa, Qyzylqoǵa aýdanynda úsheýi, Mahambet aýdanynda bireýi bar. Bul árıne Memleket basshysynyń bastaýysh synyp oqýshylaryn ystyq tamaqpen qamtý jónindegi tapsyrmasyn oryndaýǵa keri áser eteri daý týǵyzbaıdy.
Úshinshiden, bilim ordalaryn keshendi qaýipsizdik júıesimen qamtýǵa qatysty túıini tarqatylmaı otyrǵan jaıttar bar. Máselen, 123 mektepte mamandandyrylǵan kúzet qyzmeti engizilgen. Al 169 mektepte kirýdi baqylaıtyn týrnıket bar. Polısııa pýltine qosylatyn dabyl túımesi 189 bilim ordasynda ornatylǵan. Biraq segiz bilim berý nysanyndaǵy beınebaqylaý júıesi standartqa sáıkes bolmaı tur. Munda jazbany saqtaý merzimine qatysty talap oryndalmaıdy. Sondaı-aq bes mekteptegi beınebaqylaý júıesi nysannyń perımetrin tolyq qamtı almaıdy.
Tórtinshiden, mektepterdi ınteraktıvti taqtamen, robottehnıka kabınetimen jabdyqtaýda da kemshilik bar. Tekserý kezinde 57 mekteptegi ınteraktıvti taqtalardyń 50 paıyzdan astamy eskirgeni anyqtalypty. Sol sebepti ınteraktıvti taqtalar jumys istemeıdi. Al 90 mektepte ǵana robottehnıka kabıneti bar. Bul – barlyq mekteptiń 45 paıyzy.
Fızıka páni boıynsha jańa úlgidegi kabınetpen 152 (76%) mektep qamtylypty. Bilim ordalarynyń 132-si (66%) hımııa kabınetimen, 144-i (72%) bıologııa pánine arnalǵan kabınetpen jabdyqtalǵan. Sondaı-aq ınternet jyldamdyǵynyń ózektiligi joıylar emes. Qazir 112 (56%) oqý ordasynda ınternettiń jyldamdyǵy sekýndyna 10-20 Mbıt jáne odan joǵary bolyp tur.
Besinshiden, keıbir mektepter qyrkúıekte oqýshylardy qabyldaı almaıdy. О́ıtkeni departament basshysynyń deregine qaraǵanda, 8 mektepte kúrdeli jóndeý jumysy júrip jatyr. Onyń beseýi Atyraý qalasynda, al ekeýi Isataı aýdanynda ornalasqan.
– Jóndeý jumystaryn júrgizý úshin jasalǵan shart bar. Sol shartqa sáıkes kúrdeli jóndeý jumysynyń merzimi 6 aıǵa deıin sozylady. Osy jyldyń 1 qyrkúıegine deıin eki bilim berý nysanyndaǵy jóndeýdi aıaqtaý josparlanyp otyr. Al 6 mekteptegi kúrdeli jóndeý jyl sońyna deıin jalǵasady. Sondyqtan atalǵan mektepterdiń oqýshylaryn ýaqytsha oqytatyn oryndardy anyqtaý qolǵa alyndy, – deıdi B.Taıshev.
Atyraý qalalyq bilim bólimi basshysynyń orynbasary Erlan Balmuhanovtyń aıtýynsha, 5 mekteptegi jóndeý jumystary shilde aıynda bastalǵan. Bul – №19, 22, 27, 31 jáne 13-mektep.
– Shartqa sáıkes jóndeý jumystarynyń merzimi 3,5 aıdan 6 aıǵa deıingi aralyqta júrgizilýge tıis. Máselen, №22, 31 jáne 13 mektepterdegi jumystardy 1 qyrkúıekke deıin aıaqtaýǵa múmkindik bar. Al №19 jáne 27 mektepti jóndeý kezinde jasalatyn jumystyń aýqymy úlken. Sol sebepti bul bilim ordalarynyń oqýshylaryn ózge mektepterde ýaqytsha oqytý máselesi qaralyp otyr, – dep habarlady E.Balmuhanov.
Jańa oqý jylynda oqýshylardy qabyldaı almaıtyn bilim ordasynyń biri – Atyraý qalasyndaǵy №30 mektep-gımnazııasy. Onyń ǵımaraty 2002 jyly paıdalanýǵa berilgen. Ǵımarattyń shatyrynan 2007 jyldan beri sý aǵady. Mundaı jaǵdaı bıylǵy aqpanda taǵy qaıtalandy. Mektepte 54 kabınet bar. Bul joly shatyrdan aqqan sýdan 40 kabınet jaramsyz bolyp qalǵan.
Oblys ákiminiń orynbasary Jasulan Bısembıevtiń aıtýynsha, sol sebepti qys ortasynda bilim ordasyndaǵy 2 075 oqýshynyń bári onlaın formatta oqýǵa jiberildi. Qazir mekteptiń ǵımaratyn kúrdeli jóndeýdiń jobasy bar. Birinshi kezekte shatyrǵa kúrdeli jóndeý júrgizý qajet. Shatyrdyń qurylymyn ózgertý jóninde joba qarastyrylǵan.
Mektep-gımnazııanyń kabınetteri búlingen soń oqýshylardy sabaqtan qaldyrmaý úshin birneshe nusqa qarastyrylǵan. Keıbir ata-analar oqýshylardy qashyqtan oqytýdy saqtaý qajettigi týraly usynys bildirse, bir toby mundaı ádiske qarsy bolǵan. Degenmen barlyq usynys eskerilip, oqý jylynyń sońyna deıin bastaýyshtaǵy synyptardyń oqýshylaryn túgeldeı onlaın formatta oqýǵa jiberý týraly sheshim qabyldanǵan edi. Al 5-11-synyptardyń oqýshylaryn mektep-gımnazııaǵa jaqyn ornalasqan eki kolledjdiń bos kabınetterinde oqytý uıymdastyryldy.
– Qazir atalǵan mektep-gımnazııa ǵımaratynda júrgiziletin jóndeý jumystarynyń jobasy ázirlenip, memlekettik saraptamaǵa berildi. Jóndeýdi kelesi oqý jylyna deıin aıaqtaý kózdelgen. Sol sebepti bıylǵy kúzde jóndeý jumystaryn bastaýdy josparlap otyrmyz. Jóndeý kezinde bastaýysh synyp oqýshylary qyzdarǵa arnalǵan túrik lıseıiniń, 5-11 synyp oqýshylary eki kolledjdiń ǵımaratynda oqıdy. Bul oqý oryndaryndaǵy kabınetter daıyndalyp, ınteraktıvti taqtalar men oqý úderisine qajetti barlyq jabdyq ornatylyp jatyr, – dep málim etti E.Balmuhanov.
Altynshydan, bilim salasyndaǵy kadr tapshylyǵy áli tolyq sheshimin tapqan joq. Qazir 600-den astam muǵalim jetispeıdi. Ásirese matematıka, tarıh pánderinen beretin jáne bastaýysh synyptarǵa muǵalimder qajet. Atyraý qalalyq bilim bólimi basshysynyń qarjy jáne ekonomıka jónindegi orynbasary E.Balmuhanovtyń aıtýynsha, orys synyptaryna dáris beretin 400 muǵalimniń jetispeýshiligi baıqalyp otyr.
– Qazaq synyptaryna matematıka páninen sabaq beretin 30, orys synyptaryna 45 muǵalim jetispeıdi. Al tarıh páninen dáris júrgizetin 25 muǵalimniń tapshylyǵy bar. Bilim ordalarynda psıhologterdiń orny bos tur. Mektepterdegi kadr tapshylyǵynyń basty sebebi – jalaqynyń azdyǵy. Jumysqa ornalasý úshin kóptegen qıyndyqqa tap bolady. Muǵalim bolý úshin dıplommen birge tıisti portfolıo qajet. Komıssııa biliktilik sáıkestigin tekseredi. Sodan keıin test tapsyrýy kerek. Kópshiligi sol synaqtan óte almaıdy. Eger testti oıdaǵydaı tapsyrsa, balalarmen jumys isteýine baılanysty jeke qasıeti tekseriledi, – deıdi E.Balmuhanov.
Jaqynda Atyraý qalasyndaǵy №3 mektep-gımnazııasynda 40 muǵalimniń jumys orny bos turǵanyn habarlady. Sol sebepti bilim ordasynyń ákimshiligi bos jumys oryndaryna konkýrs jarııalady. Munda turaqty jumys isteıtin pán muǵalimderdiń qajettigi týyndap otyr. «Atyraý qalasyndaǵy jalpy bilim beretin №3 mektep-gımnazııasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2020 jylǵy 21 aqpandaǵy №57 buıryǵymen bekitilgen memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylary men pedagogterin laýazymǵa taǵaıyndaý, laýazymnan bosatý qaǵıdalary negizinde bos oryndarǵa pedagog qyzmetkerlerdi taǵaıyndaý úshin konkýrs jarııalaıdy. Konkýrs qujattary 14-22 tamyz aralyǵynda qabyldanady» delingen bilim ordasynyń habarlandyrýynda.
Máselen, oqýshylarǵa ınformatıka pániniń qyr-syryna baýlıtyn 3, bastaýysh synyptarǵa 7 muǵalim kerek. Matematıka, orys tili men ádebıeti, tarıh pánderiniń árqaısysyna 4 muǵalimnen qajet. Qazaq tili men ádebıeti pánderinen dáris beretin 2, oqýshylardy kórkem eńbekke baýlıtyn 4 muǵalimniń orny bos tur. Hımııa, fızıka, geografııa pánderiniń árqaısysy úshin bir-bir pedagog jumysqa shaqyrylyp otyr. Sondaı-aq bir-birden sport nusqaýshysy men sheberhana meńgerýshisi, pedagog-uıymdastyrýshy, hımııa, bıologııa, fızıka jáne ınformatıka pánderi úshin 4 zerthanashy kerek. Mektep dırektoryna eki orynbasar qajet. Orynbasardyń birine oqý isi, al ekinshisine tárbıe isi jónindegi mindet júkteledi.
Bıylǵy aqpan aıynda óńirdegi jalpy orta bilim beretin 31 mektepte dırektordyń orny bos turdy. Sol sebepti Atyraý qalasynda 9, Jylyoı aýdanynda 1, Isataıda – 6, Mahambette – 4, Qyzylqoǵada – 1, Qurmanǵazy aýdanynda 7 bilim ordasy basshylarynyń bos ornyna konkýrs jarııalanǵan edi. Al qazir oblys ákiminiń orynbasary J.Bısembıevtiń deregine súıensek, Atyraý qalasyndaǵy 13 mektepte dırektordyń bos laýazymdyq ornyna taǵy da konkýrs jarııalanyp otyr.
Atyraý oblysy
