Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Ashynǵan sala ókilderi jaqyn arada otandyq tamaq ónerkásibin damytýdyń keleshegin kórip otyrǵan joq. Qant, tamaq jáne qaıta óńdeý ónerkásibi qaýymdastyǵynyń basshysy Aıjan Naýryzǵalıeva atap ótkendeı, otandyq qant óndirýshiler reseılik ónimdermen básekelestikte ónimdi sata almaıdy.
«Búginde otandyq qanttyń quny – 440 teńge, al reseılik qanttyń quny 350 teńgeni quraıdy. Qant zaýyttary qoımalary qantqa tolyp turǵandyqtan óndiristi toqtatýǵa májbúr», dedi ol.
Qant, tamaq jáne qaıta óńdeý ónerkásibi qaýymdastyǵy basshysynyń pikirin «Bórte mılka» bas dırektory da qoldady. Bókeıhan Ábishevtiń pikirinshe, elimiz reseılik azyq-túlikke táýeldi bolýdyń aldynda tur.
Bul rette sala ókilderi otandyq qaıta óńdeýshilerdi qorǵaýǵa yqpal etetin sharalardy jedel qabyldaý qajet degen oı tastaıdy. Bul shara tıisinshe respýblıkanyń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz eter edi. Olardyń basty ýaıymy – Reseı qazaqstandyq óndirýshilerdi yǵystyryp, bizdiń naryqtaǵy negizgi oıynshylardyń birine aınalyp, 2022 jyly bolǵandaı óz jaǵdaıyn manıpýlıasııalaı bastamaı ma degen alań.
Reseı 2022 jyldyń 15 naýryzynan 31 tamyzyna deıin EAEO-ǵa qant jetkizýdi shektedi. Sol kezde elimizde qant satýmen barlyq jerde úzilis bolǵan edi.
«Qazir reseılik shıki sút otandyq sút óńdeý kásiporyndaryna qosymsha qun salyǵy esebimen 130 teńgeden kelip túsip jatyr. Al bizdiń súttiń ózindik quny 200 teńgeni quraıdy. Qazir otandyq bıznes básekege saı bolyp turǵan joq», dep túsindirdi «Kaverına S» JK basshysy Sergeı Kaverın.
Sonymen qatar sala ókilderi satyp alý shyǵyndaryn sýbsıdııalaý qaǵıdalaryna, kásiporyndaryn memlekettik qoldaýdyń jetilmegen tetigine qatysty da shaǵymdaryn bildirdi. Sút odaǵynyń basshysy Vladımır Kojevnıkovtiń aıtýynsha, sút óńdeý kásiporyndaryn sýbsıdııalaýdyń qoldanystaǵy júıesi tolyq qoljetimdi bolmaıtyndaı etip qurylǵan. Olar Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń aksızdeletin taýarlar, ósimdik maıy jáne áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna tańbalaýdy engizý boıynsha júrgizip jatqan jumysy da otandyq ónimniń qymbattaýyna jáne onyń básekege qabilettiliginiń tómendeýine ákeledi dep sanaıdy.
Respýblıkalyq sútti jáne aralas mal tuqymdary palatasy sarapshylarynyń paıymynsha, elimizdegi sút ónimderiniń ımportyn baıaǵyda shekteý kerek edi. Ásirese shekaralas óńirlerde Reseı ónimderi naryqty jaýlap tur.
«Dempıngtik baǵamen kelip túsip jatqan sút ónimderi bizdiń naryqqa jaǵymsyz áser etedi. Osyǵan baılanysty qaıta óńdeýshiler satylatyn ónim qunyn tómendetýge májbúr. Bul óz kezeginde shıki sútti satyp alý baǵasyn 20-30 paıyzǵa tómendetýge májbúrleıdi. Sonymen qatar qazir reseılik óndirýshiler tarapynan shıki sútti de otandyq naryqtaǵy baǵadan tómen baǵamen satýǵa daıyn ekeni týraly usynystar túsip jatyr», deıdi palata mamandary.
Sarapshylardyń sózinshe, qazir Reseıdegi óndiris shamadan tys artty jáne olar kórshiles naryqtarǵa kóz tikken. Árıne, otandyq fermerlerdiń de naryq talap etip otyrǵan kólemdegi ónimdi usyna almaı otyrǵany belgili. Derekterge súıensek, ishetin sút qajettiligi 94,8 paıyzǵa ótelip tur. Alaıda bizdiń óndiris sút ónimderi shıkizat retinde paıdalanylatyn salalardyń qajettiligin qanaǵattandyra almaıdy. 2,2 mln tonnany qajet etetin sút zaýyttaryna nebári 1,7 mln tonna taýarlyq sút túsedi. Otandyq sút óńdeý kásiporyndarynyń júktemesi – 77 paıyz deńgeıinde ǵana.
Vladımır Kojevnıkovtiń túsindirýinshe, tabıǵı sútti qaıta óńdeý ónerkásibiniń problemasy – tehnıkalyq reglament talaptaryna jaýap bere almaýynda. Sondyqtan óz shıkizatymyzdyń tapshylyǵynan óńdeýshiler arzan ımporttyq poroshok sútin satyp alýǵa, sosyn odan qandaı da bir sút ónimderin jasaýǵa májbúr.
Sút óńdeýdiń resýrstyq bazasyn ulǵaıtý úshin Úkimet jeńildetilgen kredıt esebinde 100 mlrd teńge bólýdi qarastyrǵan. 2,5 paıyzben beriletin mundaı nesıege 65 kásiporyn ashýǵa bolatyn kórinedi. Alaıda mundaı jeńildetilgen kredıtti tek jetkilikti kepili bar, aýqatty kásiporyndar ǵana ala alady.
Sondaı-aq óńdeýshiler úshin ózekti máselelerdiń biri – eksport kezinde QQS qaıtarý ekeni aıtyldy. Sala sarapshylarynyń pikirinshe, búgingi tańda eksport kezinde QQS qaıtarý qaǵıdalary qaıta óńdeýshilerdiń qarjylyq turaqtylyǵyn nasharlatady.
«Eksporttaýshylar QQS asyp ketýin qaıtarýǵa ótinish bergen kezde salyq organdary tikeleı eksporttaýshylardyń ǵana emes, birinshi-ekinshi jáne odan keıingi deńgeıdegi jetkizýshilerdiń de buzýshylyqtaryn tekseredi. Adal salyq tóleýshiler basqa adamdar úshin jaýap berýge májbúr bolady», deıdi Astyq óńdeýshiler odaǵynyń basshysy Álıhan Talǵatbek.
Osy máseleni sheshý úshin qaıta óńdeýshiler jańa Salyq kodeksin ázirleý kezinde shıkizat pen qaıta óńdelgen ónimdi eksporttaý kezinde QQS-ty saralanǵan qaıtarýdy engizý múmkindigi máselesin pysyqtaýdy usyndy.
