Qazaqstan halqy Assambleıasy memlekettik tildi damytýǵa arnalǵan birqatar jobany júzege asyryp keledi. Máselen, Qazaqstan halqynyń tilderi kúni memlekettik tildiń qoǵamdaǵy rólin nyǵaıtýdy kózdegen «Myń bala» mádenı-aǵartýshylyq jobasy iske qosyldy.
Is-shara aıasynda búgin M.Jumabaevtyń 130 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan jalpyqazaqstandyq ashyq dıktant uıymdastyryldy. Dıktantqa jastar uıymdarynyń ókilderi, memlekettik jáne azamattyq qyzmetshiler, stýdentter men oqýshylar, etnomádenı birlestikterdiń ókilderi, azamattyq qoǵam ókilderi, barlyq nıet bildirýshiler qatysty. Sonymen qatar qazaq tilin etnostar arasynda keńinen nasıhattaý, oqytýdyń jańa ádis-tásilderimen tanysý jáne ári qaraı óz betinshe bilim alýǵa jaǵdaı jasaý arqyly tildiń qoldanys aıasyn keńeıtý maqsatynda bıyl Jetisý óńirinde 26-30 maýsym aralyǵynda etnomádenı birlestikterge arnalǵan dástúrli «Til mektebi» ótti.
Igi bastamaǵa óńirlerden kelgen 63 jas qatysty. Til mektebiniń erekshelikteri – oqýdyń jeńildigi, ınteraktıvtiligi, tildik kedergilerdi jeńý. Bes kún ishinde jastarǵa keshendi tásil negizinde qazaq tilindegi qarym-qatynastyń sıtýasııalyq úrdisteri bar naqty tildik ortanyń sharttary jasaldy. Tájirıbelik mysaldaryn kórsetý arqyly memlekettik tildi meńgerý perspektıvasyn keńinen nasıhattaý maqsatynda jyl saıyn júrgizilip júrgen jobanyń biri – «Uly dalanyń ultaralyq tili» forýmy. Byltyr bul jobaǵa 141 túrli etnos ókili qatysty. Bıylǵy forým Pavlodar óńirinde ótkiziledi dep josparlanyp otyr.
Sátti atqarylǵan jobalardyń biri – «Qazaqstan halqy ertegileri» kitaby. Eki tomdyq jınaqqa elimizdiń ózbek, koreı, nemis, orys, sheshen-ıngýsh, evreı, grek, mordva, lıtva, polıak jáne t.b. 25 iri etnosynyń 114 halyq ertegisi engizildi. Jobanyń maqsaty – ınternet júıesinde qazaqtildi kontentti tolyqtyrý. «Qoǵamdyq kelisim» mekemesiniń «Qogam.Life» arnasyndaǵy «YouTube» platformasynda da «Ertegiler álemi» jobasy iske asyryldy. 126 ertegige beınerolıkter túsirilip, platformada ornalastyryldy.
Jyl boıy túrli chellendjder uıymdastyryldy. Tamyz aıynda Abaı atamyzdyń týǵan kúnine oraı da osyndaı is-shara ótkizildi. Barlyq otandastarymyzdy memlekettik til – etnosaralyq qatynas tili ıdeıasynyń aınalasyna toptastyrý, qazaq tiline degen qurmet pen qyzyǵýshylyqty arttyrý maqsatynda 4-6 qyrkúıek aralyǵynda «Meniń tańdaýym – qazaq tili» atty chellendj júrgizildi. Bul bastamaǵa ártúrli etnos ókilderi, onyń ishinde slavıan, koreı, ýkraın, ózbek, uıǵyr, tatar, túrik, qyrǵyz jastary áleýmettik jelilerde belsendi qatysýda. Mysaly, chellendjdi biraýyzdan qoldaǵan Ivan Chervınskıı, Olga Spırına, Tımýr Djýmýrbaev, Vladımır Cheppel, Alekseı Lodochnıkov sekildi jastar belsendilik tanytyp otyr.
Elimizdiń etnos ókilderi óz ana tilin paıdalanýǵa, qarym-qatynas tilin erkin tańdaýǵa, shyǵarmashylyqta paıdalanýǵa quqyǵy bar. Memleket tarapynan bul úshin qajetti barlyq jaǵdaı jasalǵan. Dostyq úılerdiń negizinde jeksenbilik til mektepteri jumys isteıdi, onyń ishinde memlekettik tilde – 25, ózge etnostardyń tilderin úıretetin 86 mektep bar. Elimizde etnostardyń tilderinde gazetter shyǵarylady, birqatar etnostyq tilderde radıo jáne teledıdar baǵdarlamalary bar, mysaly «Qazaq radıolary» arnasynda kúndelikte ótetin «Dostyq» baǵdarlamasy júrgiziledi.
Til – halyqtyń ıgiligi. Til – tárbıe quraly jáne adamı qarym-qatynasty baılanystyratyn tirek. Tilder kúni – barsha otandastyrymyzdyń dostyǵy, týystyǵy men birliginiń belgisi, al halyq dostyǵy men tatýlyǵy memlekettik qurylystyń basty tiregi. Bul – memleketimizdiń ári qaraı damýynyń kepili. Memleket basshysy «Elimizdiń tatýlyǵy, birligi qashanda eń basty qundylyǵymyz» ekenin udaıy nazarda ustap otyrady. О́z tilin, salt-dástúrin saqtaýǵa ár azamattyń yqpaly bar ekenin de esten shyǵarmaýymyz kerek.
Nazgúl DOSMAǴANBETOVA,
«Qoǵamdyq kelisim» RMM jetekshi sarapshysy
