Qatań aqsha-nesıe saıasaty jalǵasa ma?

Inflıasııa, ıaǵnı baǵa ósiminiń baıaýlaýy jalǵasyp jatyr. Sarapshylardyń aıtýynsha, buǵan eń birinshi kezekte syrtqy ınflıasııalyq qysymnyń álsireýi sebep. Azyq-túlik pen energııa tasy­mal­d­aý­shylardyń álemdik baǵasy qatty qymbattaý shegine jetken 2022 jyl­dyń ortasynan bastap tómendep kele jatyr. Bul jaǵdaı Qazaqstandaǵy baǵa deń­geıin ustaýǵa áser etti.

Ekinshiden, tól valıýta nyǵaıdy. Jyl basynan beri dollarǵa qatysty teńge baǵamy 5 paıyzǵa kúsheıdi. Bul da ınflıasııanyń baıaýlaýyna úles qosty. Úshinshi sebep – Úkimettiń aralasýy deıdi sarapshylar. Úkimet 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan ınflıasııa deńgeıin tómendetý jáne baqylaý boıynsha keshendi jospardy qabyldaǵan edi. Baǵa ósimin tejeýge bul da septesti.

Ulttyq bank bıyl ınflıasııa 10-12 paıyzǵa deıin baıaýlaıdy dep kúte­di. Alaıda boljam táýekeli eshqa­shan tysqary qalǵan emes. О́ıtkeni Ýkraına­­daǵy shıelenistiń qalaı ózgererin, batys sanksııalarynyń qandaı zardaby bolaryn eshkim de tap basyp aıta almaıdy. Onyń ústine sońǵy kún­deri Ázerbaıjan men Armenııa da óz shekarasyna ásker toptastyra bastady. Ásirese, Ázerbaıjannyń biz úshin alternatıvti logıstıkalyq baǵyt jáne strategııalyq áriptes retindegi mańy­zyna nazar aýdarar bolsaq, eki el ara­syn­daǵy soǵys órtiniń tutanýy eldegi ekono­mıkalyq ahýaldy qıyndata túspek. Mundaı táýe­kelder ekonomıkalyq ósim­nen bas­tap qymbatshylyqqa deıingi ara­lyqta kútpegen qıyndyq týǵyzyp, jaǵ­daı­dy basqa qyryna aýnatyp jiberýi bek yqtımal.

Birqatar ekspertter bazalyq mólsher­le­meniń tómendeýi eldiń ekonomıkalyq ósimine oń áser etedi dep sanaıdy. Iаǵnı mólsherlemesi tómendese kredıttiki de tómen túsedi. Bul óz kezeginde kompanııalar men kásipkerlerdi yntalandyryp, óz kásipterin keńeıtý jolynda artyq ınves­tısııa tartýǵa jol ashýy múmkin. Biraq munyń ekinshi qyry – depozıtter boıynsha da mólsherlemeler tómendeıdi jáne salymshylardyń salym qarajatynyń túsimi azaıady. Bylaı aıtqanda, jınap otyrǵan depozıtten tabys tabý ájeptáýir azaıyp qalady.

Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtý­ty­nyń aǵa sarapshysy Toqtasyn Baq­ber­genniń aıtýynsha, keıingi jyldary el turǵyndarynyń materıaldyq jaǵ­daıy óte nasharlap ketken. Al jan basyna shaqqandaǵy kiris kólemi ortasha deń­geı­den tómen halyq úlesi 90 paıyzǵa jetken.

«Ulttyq bank baıandamasynda sońǵy eki jyldaǵy ınflıasııanyń údeýi aıasynda halyqtyń naqty tabysynyń azaıýy­na nazar aýdarylady. 2023 jyldyń ekin­shi toqsanynda ınflıasııanyń baıaý­laýy jáne nomınaldy tabystyń ósýi fonynda naqty tabys ósim aımaǵyna oraldy. Alaıda 2010 jyldan 2021 jylǵa deıin halyqtyń aqshalaı kirisi qurylymyndaǵy jalaqy úlesiniń úz­dik­siz tómendeýi baıqaldy. Mundaı úrdis belsendi bıýdjettik saıasat saldarynan joǵarylaǵan transfertterden túsken tabystyń ulǵaıýynan anyq ańǵaryldy. 2013-2020 jyldar aralyǵynda bol­ǵan áleýmettik transfertterge jum­sal­ǵan bıýdjet shyǵynynyń ósimi ekonomıkadaǵy eń­bek­aqy tóleý qo­rynyń ósiminen de asyp tústi», deıdi sarapshy.

Ol keltirgen derekterge mán bersek, 2022 jyly halyqtyń jan basyna shaq­qandaǵy ortasha tabysy aıyna 154 myń teńge bolǵan. Bul rette medıandy tabys kólemi 2,5 ese tómen jáne 63 myń teńgege teń. 2023 jyldyń birinshi toqsanyndaǵy derek boıynsha, halyqtyń 90 paıyzynda jan basyna shaqqandaǵy tabys aıyna 151 myń teńgeden aspaıdy. Qazaqstan halqy tabysynyń tórtten biri (24,3 paıyzy) eldegi eń jaqsy qamtylǵan adamdarǵa tıesili.

Memleket ekonomıkalyq túıtkilderdi tarqatyp, áleýmettik mindetterdi atqarý­da jáne jańa ınfraqurylymdyq joba­lardy júzege asyrýda Ulttyq qor qara­ja­tyna muqtaj. Joǵary ınflıasııa da halyqtyń tólem qabiletin kún sanap kemi­tip bara jatyr. Árıne, mundaı jaǵdaıda Pre­zıdent qoıyp otyrǵan ınflıasııany 5 paıyzdyq deńgeıge deıin tómendetý mindetiniń oryndalýy birshama qıynǵa soqpaq.