Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Qazaqstannyń negizgi astyq egetin óńirleri – Qostanaı, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Aqmola oblystarynda sońǵy eki aptada jaýyn-shashyn tolastamaı tur. Qazgıdromettiń boljamy kóńil kónshitpeıdi: jaýyn-shashyn 17 qyrkúıekke deıin jalǵasyp, úskirik júredi, sonyń saldarynan soltústik óńirlerde jańa dánniń ónip ketýi jáne ylǵaldyń joǵarylyǵynan sapasynyń tómen bolý qaýpi bar.
«Qazir bizdiń basty mindetimiz – aýa raıy qolaısyzdyǵynyń saldaryn azaıtyp, fermerlerge barlyq qajetti qoldaýdy kórsetý jáne kelesi jylǵa sapaly tuqym qoryn qamtamasyz etý», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov.
Osy rette kezek kúttirmeı atqarylatyn bes birdeı shara tizbegi paıda bolady. Onyń ádepkisi – astyqty qabyldaý kásiporyndary men karantındik qyzmetter astyqty qabyldaý kezinde táýlik boıy jumys isteıtin bolady. Sondaı-aq QTJ kompanııasymen astyq tasymaldaıtyn vagondardy ýaqtyly jetkizý máselesi pysyqtalady. Búginde elimizde elevatorlardyń jalpy syıymdylyǵy 29,9 mln tonnany quraıdy, onyń ishinde astyq qabyldaý kásiporyndarynda – 13,1 mln tonna jáne aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerinde – 16,8 mln tonna. Bul ótken jyldardan qalǵan ónim men bıyl orylatyn egindi saqtaýǵa jetkilikti.
Ekinshi shara – astyqty keptirý úshin qosymsha dızel otynyn bólý. Sheshim Energetıka mınıstrligimen birlesip qabyldanǵan. Tıisti normatıvtik quqyqtyq akt ázirlenip, qazir tıisti organdarmen kelisilip jatyr. Igerilmegen dızel otynynyń qolda bar qory jetkilikti bolmaq. Al astyq óńdeýshiler men lısenzııasy bar elevatorlarǵa qosymsha kólem bólinbek.
Úshinshi shara – qarjy ınstıtýttary men Azyq-túlik korporasııasy sharýalarǵa nesıeler men lızıngterdi tóleý merzimin uzartý máselelerin egjeı-tegjeıli pysyqtaıtyn bolady. «Báıterek» holdınginiń qarjylyq uıymdary tarapynan qolaısyz aýa raıynan zardap shekken fermerlerdiń nesıe men lızıng merzimderin uzartýǵa berilgen árbir ótinishi jeke tártippen qaralady.
Tórtinshi shara – qosymsha sýbsıdııalar boıynsha boryshtardy jabý máselesin jedeldetý. Qosymsha qajettilik 171 mlrd teńgeni quraıdy. Bul qarajatty bólý kezinde qolda bar jáne qosymsha bólingen qarjynyń ýaqtyly ıgerilýin qamtamasyz etý, sondaı-aq týyndaıtyn problemalardy sheshe otyryp, qysqamerzimde sýbsıdııalaýdyń aqparattyq júıesin daıyndaý qajet.
Besinshi shara – kelesi jylǵa fermerler úshin sapaly tuqym qoryn qurý. Ol úshin «Qazagreks» Azyq-túlik korporasııasymen birlesip, qoımalarda qalǵan astyqtyń ótken jylǵy qorlaryna zertteý júrgizedi. Olar barlyq talap etiletin sapalyq sıpattamaǵa sáıkes kelse, Azyq-túlik korporasııasy 2022 jáne 2023 jyldardaǵy eginniń astyǵyn bólek saqtaý esebinen sapaly tuqym qorynyń saqtalýyn qamtamasyz etedi.
Jedel derekter boıynsha 8 qyrkúıekke deıin Qazaqstanda 4,8 mln ga astyq (ortasha ónimdiligi gektaryna 10 sentner bolǵan kezde) jınaldy, bul jalpy egis alqabynyń 28%-yn quraıdy.
