Babalar murasyn túgendegen joba aıasynda HIH-HH ǵasyrlarda osy topyraqta ómir súrip, Qorqyt dástúrin jalǵastyrǵan soqyr Nyshan, Nurǵalı, Bekbergen baqsylar týraly arnaıy fılm túsirilip, qundy derekter jınaqtaldy.
Ekspedısııa jumystary Qoǵalykól aýylyndaǵy el aýzynda «soqyr Nyshan» atalyp ketken Ysmaıyl Shámenuly týraly derektermen tanysýdan bastaldy. Munda 1892 jyly jaryq dúnıege kelip, 87 jyl ǵumyr keshken baqsy týraly aıtylar áńgime kóp. Burynǵy úıiniń aýlasyndaǵy kıeli aǵash kóleńkesinde áńgime órbitken atalas týysy Sársenkúl Embergenqyzy ózi kýá bolǵan oqıǵalardy baıandap berdi. Kúıimen aspandaǵy aqqýdy jerge qondyrǵan baqsy ómirinde tańǵalarlyq jaǵdaı kóp bolǵan eken. Qartaıǵanda aǵaıyndary qaladan jer úı alyp berip, eski bazar mańynda qobyz shalyp otyrypty.
Zertteýshi ǵalymdar soqyr Nyshan Qorqyt atanyń «Ushardyń ulýy», «Tarǵyl tana», «Áýip-paı», «Qorqyt», «Bashpaı», «Jelmaıa», «Saryn», «Qońyr», «Baılaýly kıiktiń zary» sekildi 9 kúıin jetkizgen degen tujyrym jasaıdy. Al «Elim-aı, halqym-aı» qobyzshynyń tól týyndysy dep tanylǵan.
Osy kúnge deıin tyńǵylyqty zerttelmeı kelgen taǵy bir tylsym óner ıesi – Syrdarııa aýdanyndaǵy Shirkeıli aýylynda 1901-1964 jyldar aralyǵynda ómir súrgen Nurǵalı Smaıyluly. Kónekózderdiń aıtýynsha Nurǵalıǵa baqsylyq qasıet atalarynan berilgen eken. El arasynda taralǵan áńgimede jasynda atalary túsine enip, jerge kómilgen qobyzdy qolǵa alyp, baqsylyq qasıetti qabylda dep aıan berse kerek. Úsh ret qaıtalanǵan osy oqıǵaǵa mán bermegen Nurǵalıdyń eki kózi birden kórmeı qalypty. Osydan keıin baqsylyqty qabyldap, ómirden ótkenshe emshilikpen aınalysqan onyń urpaqtarynyń aıtýynsha qara shańyraqta saqtalǵan kıeli qobyzynyń únin ár jumada estigender bar eken.
Ekspedısııa kezinde Qoǵalykól aýylyndaǵy Bekbergen baqsy Áýbákirulynyń ómiri (1897-1973 jj) men qobyzy týraly derekter tolyǵa tústi. El ishinde saqtalǵan áńgimelerde Bekbergenniń baqsylyqty ákesi Áýbákirden úırengeni aıtylady. On toǵyz jasynda baqsylyq synaǵynan ótip, emdeý, boljaý, bolashaqty kórý, oıdy oqý qasıetterimen halyqqa keń tanylǵan. Baqsylyq oıynda qylqobyzben saryn aıtyp, jyndaryn shaqyrǵan Bekbergenniń «Aıdahar jylandardyń arbaýy», «Dúrsildegen shubar at» atty kúılerin ótken ǵasyrdyń 70 jyldary M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń qyzmetkerleri úntaspaǵa jazyp alypty. Bir ǵasyrdan asa ýaqyt buryn jasalǵan qobyzdyń qazirgi ıesi Ishanbek Esmaqulynyń aıtýynsha Bekbergen baqsy qobyzdy ákesi Esmaqqa syılapty.
– El arasynda mundaı mura kóp. Bizdiń maqsat – osy jádigerlerdi jurtqa keńinen tanystyrý. Osy ekspedısııa kezinde Nyshan Shámenuly jáne Bekbergen, Nurǵalı baqsylar týraly qundy derekter jınap, birjarym ǵasyr buryn jasalǵan birneshe qobyzdyń ólshemin alyp, qor saqtaýshylardy tizimge engizdik, – deıdi oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ǵylymı hatshysy Ashat Saılaý.
Oblystyq mýzeı mamandary osyǵan deıin «Qundy jádiger» atty joba bastap, el ishinde saqtalǵan batyr men bı-sheshender tutynǵan biraz qundy dúnıeniń kóshirmesi jasalǵan edi. Sonyń jalǵasyndaı myna bastama aıasynda da mýzeı qoryndaǵy qundy jádigerler qatary kóbeıe túspek.
Qyzylorda
