Áńgimemizdi bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligin joqqa shyǵaratyndardan bastasaq. Mundaı pikirdiń bizdiń qoǵamda aıtyla bastaǵanyna tańǵalmasqa shara joq. О́ıtkeni bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi – álemde bar tájirıbe. Ári óziniń tıimdiligin áldeqashan dáleldep qoıǵan oń tájirıbe. Endeshe mundaı tájirıbeden bizdiń el nege teris aınalýy kerek?!
Bir qyzyǵy mundaı pikirler bıznesti eki ókpeden qysqan pandemııa kezinde jıi aıtylǵan eken. Demek bul pikirlerdi maýsymdyq sıpatqa ıe desek durys bolar.
Shyn máninde, joǵaryda aıtqanymyzdaı, bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi arqyly elimizdiń áleýmettik salasynda qyrýar sharýa tyndyrylyp jatyr. Bir ózi bir aýyldy, bir aýdandy gúldendirip otyrǵan iri kompanııalardy bilemiz. Ásirese, densaýlyq saqtaý, bilim berý, mádenıet, áleýmettik qorǵaý, sport sekildi salalardyń jyrtyǵy dál osy tájirıbe arqyly bútindelip otyrǵany da kópke aıan. Aıtalyq, iri kompanııalardyń qalalarda balalarǵa arnalǵan oıyn alańdaryn, sporttyq nysandardy, mádenı keshenderdi salyp jatqanyn nemese qamqorlyqqa alǵanyn jıi estımiz. Osylaısha, elimizde sharýasyn dóńgeletip otyrǵan iri kompanııalar áleýmettik salanyń damýyna sony serpin berip keledi.
Osy oraıda bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi arqyly bilim salasyndaǵy jobalarǵa erekshe nazar aýdarǵan jón dep bilemiz. О́ıtkeni, bilimge salynǵan ınvestısııa – bolashaqqa salynǵan ınvestısııa. Túptiń túbinde buǵan jumsalǵan qarajat pen kúsh-qaırat eselep qaıtady, ózin-ózi aqtaıdy. Shyny kerek, osy kúnge deıin bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda bilim salasynda jańa ǵımarattar salý, jóndeý jumystaryn júrgizý sekildi jobalar kóptep júzege asyryldy. Endigi kezekte ustanǵan baǵytty sál-pál ózgertý kerek sekildi. Aıtalyq, budan bylaı bilim salasyndaǵy materıaldyq ıgilikterden bólek, rýhanı dúnıege de nazar aýdaratyn ýaqyt kelgen sekildi. Aıtpaǵymyz – ǵımarat salý bir basqa da, sol ǵımaratta oqıtyn ul-qyzdardy rýhanı dúnıemen sýsyndatý bir bólek. Álbette, ekeýi de tıimdi. Biraq dál qazirgideı almaǵaıyp kezeńde ekinshisiniń paıdasy zor bolmaq jáne ol bolashaq úshin de tıimdi.
Mysal keltirelik. Jasyratyny joq, qazirgi mektep oqýshylary gazet-jýrnaldarǵa, kitaptarǵa asa qyzyǵa qoımaıdy. Solaı eken dep zamannyń yrqyna jyǵylyp, qoldy silteı salýǵa taǵy bolmaıdy. Oqýshylardy gazet-jýrnalmen, kitappen dostastyrýdyń amalyn izdeý kerek, sol úshin kúresý mańyzdy. Ras, bizdegi qazaq tilinde shyǵyp jatqan jańa kitaptar, jaqsy jýrnaldar men gazetter mekteptiń bárine birdeı jetpeıdi. О́ıtkeni naryqtyq qatynastardyń júrgizip otyrǵany oıyn erejesi osyndaı. Eshbir redaksııa, eshbir baspa úıi shyǵarǵan ónimin mektepterge tegin taratyp bermeıdi. Esesine osyny bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi arqyly retteýge bolatyn sekildi. Ári mundaı jarqyn mysaldar qazir jeterlik. Bul rette elimizdegi «Teńizshevroıl» (TShO) kompanııasynyń tájirıbesi el ishinde keńinen taratýǵa turarlyq dep bilemiz. Áleýmettik jobalarǵa bas mán beretin osy kompanııa keıingi ýaqytta mektep kitaphanalaryn memlekettik tildegi ádebıettermen tolyqtyrý isine de qoldaý kórsetip júr. Mysaly, «TShO» jobasy aıasynda Atyraý oblysynyń mektep kitaphanalary «National Geographic Qazaqstan» jýrnalyna jazylǵan. Bul resýrs tek mektep oqýshylary úshin ǵana emes, sonymen qatar ony oqýlyqqa qosymsha materıal retinde qoldana alatyn muǵalimder úshin de paıdaly. О́ıtkeni, ázirge dál osy jýrnal qazaq tilinde ǵylymnyń túrli salalarynan habardar etetin álemdik deńgeıdegi joǵary sapaly ǵylymı-tanymdyq kontent usynatyn kórneki basylym bolyp otyr. Tórtkúl dúnıeniń turǵyndary sekildi, Qazaqstan oqyrmandary da 135 jyldyq tarıhy bar osy jýrnaldyń arqalaǵan júgin, ıaǵnı beretin bilimin baǵalaıtyny anyq.
Sonymen qatar, bıyl Jylyoı aýdanynda Jylyoı aýdanyn damytý baǵdarlamasy jumysyn bastady. Sonyń aıasynda 8 mektepte aýdannyń barlyq oqýshysyna oqyp-úırený múmkindigin beretin STEAM zerthana ashylǵanyn da aıta ketken jón.
Ras, qazaq tilindegi bilim berý kontentiniń qoljetimdiligine, ásirese ǵylymı kontentke qoljetimdilikke qatysty belgili bir deńgeıde kemshilikter bar ekeni belgili. El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev bastamashylyq etken «Oqýǵa qushtar mektep» memlekettik jobasy da osyndaı qajettilikten týyndaǵany anyq. Sondyqtan atalǵan jýrnal oqý-aǵartý baǵytynda da muǵalimder men oqýshylar úshin paıdaly semınar-trenıngter ótkizip keledi. Osy oraıdaǵy balalardyń ǵylymǵa qyzyǵýshylyǵyn oıatýdy maqsat etken taqyryptyq dáristeriniń mańyzy da asa zor dep bilemiz. «TShO» sekildi bul bastamany ózge de iri kompanııalar qoldaýǵa tıis. Mundaı qadamdar bir jaǵynan memleket úshin basymdyǵy joǵary máseleni iske asyrýǵa yqpal etse, ekinshi jaǵynan balalardyń fýnksıonaldyq saýatyn baǵalaıtyn halyqaralyq test nátıjelerin jaqsartýǵa da óz úlesin qosatyny anyq. О́ıtkeni qarapaıym oqyrmanǵa arnalǵan ǵylymı maqalalar mektep qabyrǵasyndaǵy bilimniń ǵylymda qalaı qoldanys tabatynynyń anyq kórinisi.
Bizdińshe, mundaı tıimdi tájirıbeni el ishinde keńinen nasıhattaý kerek. Buǵan redaksııalar men baspa úıleri de qyryn qaramasy anyq. Ári-beriden keıin buǵan olardyń ózderi de múddeli. Degenmen, bul iske memlekettiń múddeli bolǵany áldeqaıda abzalyraq. О́ıtkeni jas urpaqty rýhanı dúnıemen baıytý, aýmaly-tókpeli zamanda olardyń joǵalyp ketpeýine kúsh salý, olardy durys jolǵa baǵyttaý – memlekettik mańyzy bar másele.
