Basylym • 26 Qyrkúıek, 2023

San qyrly Máshhúr álemi

390 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Astanadaǵy ulttyq akademııalyq kitaphanada Máshhúr Júsip Kópeıulynyń 165 jyldyǵyna arnalǵan dóńgelek ústel uıymdastyrylyp, onda «Máshhúr Júsiptiń tylsym álemi» atty kitaptyń tusaýkeser rásimi ótti. «Altyn Qyran Foundation» qoǵamdyq qorynyń qoldaýymen shyqqan kitapqa baılanysty máslıhatty Senat depýtaty, belgili jýrnalıst Nurtóre Júsip júrgizdi.

San qyrly Máshhúr álemi

Kitapty qurastyrýshy Máshhúr Júsip Kópeıulynyń shóberesi Abaı Sharapıevtiń aıtýynsha, jınaqqa anyq jáne dál aqparattar engen. «Sebebi Máshhúr atamyz týraly sońǵy jyldary el aýzynda oıdan shyǵarylǵan áńgimeler de joq emes. Sondyqtan máshhúrtanýda dál jáne aıqyn, tek qana shynaıy derekter aıtylýǵa tıis. Qazir atamnyń halyq aýyz ádebıetinen jınaǵan tarıhı muralary nasıhattalyp, shyǵarmashylyǵy jan-jaqty zerttelip jatyr. Biraq áýlıeligi, batagóıligi, emshilik qasıetteri tolyqtaı tanylyp bolǵan joq. Sol sebepten men eki myńynshy jyldardan bastap atamdy kózi kórip, batasyn alǵan Juqash Káribaıuly aqsaqaldyń úıine baryp, áńgimelerdi óz aýzynan jazyp alyp júrdim. Qazir ortamyzda sol qadirli qarııanyń qyzy otyr.

Osy kisiden keıin atamyzdyń shá­kirti, atqosshysy bolǵan Imanǵalı Mánenuly aqsaqaldyń jazbalaryn aýdaryp, birazyn baspaǵa jarııalaǵan baıanaýyldyq Tólepbergen Aldabergen kırıll árpimen jazylǵan biraz materıal­daryn maǵan ákep tastap ketip júrdi. Bas kezinde atamnyń jaryq kórgen tomdaryna kirgen shyǵarmalary shyǵar dep bularǵa asa mán bere qoımap edim. Keıin ózim zeınet demalysyna shyqqannan keıin bos ýaqytta oqyp qarasam, arasynda kóp qundy da qyzyqty materıal­dar baryna kózim jetip, osy jınaqqa kirgizip otyrmyn. Sonymen birge munda Máshhúr atamyzdyń ómir joly men erekshe qasıetterin kórgen joǵarydaǵy adamdardyń estelikteri jáne qazirgi kezde bolyp jatqan tylsym oqıǵalar engizildi», dedi áýlıeniń shóberesi.

Senat depýtaty Altynbek Nuhuly Astanadaǵy Máshhúr Júsip kóshesiniń nebári 350 metr ekenin aıtyp, bolashaqta elorda tórinen babaǵa dańǵyl berý qaras­tyrylyp jatqanyn jáne eskertkishi kóterilse quba-qup bolatynyn jetkizdi.

Akademık Ǵarıfolla Esim tulǵanyń qazaq tarıhyndaǵy jáne rýhanııatyndaǵy qaıratkerligin atap, muralaryn zerttep, zerdeleý jaǵyna toqtaldy. Kitapty shyǵarýǵa demeýshilik etken «Altyn Qyran Foundation» qoǵamdyq qorynyń tóraǵasy Islambek Saljanov: «Altyn qyran» qoǵamdyq qory Máshhúr Júsip Kópeevtiń shóberesi Abaı Sharapıev aǵamyzdyń kitabyn basyp shyǵarýǵa demeýshilik etti. Bul eńbek máshhúrtanýǵa qomaqty úles qosyp, oqyrmandardyń yqylasyna ıe bolady degen úmittemiz. Uly babamyzdyń baı rýhanı jáne ǵylymı murasy el ishine keńinen taralyp, qoǵamdyq-saıası jáne ǵy­lymı qyzmeti tereńirek zerttelýi qa­jet. Son­dyqtan da bul máshhúrtanýdaǵy ja­ńa mindet, jańa kezeń bolýǵa tıis», dep qosty.

Is-shara tizginin ustaǵan Nurtóre Júsip  basqa da sóılegen tulǵalar áýlıeniń dinı jáne rýhanı salaǵa qosqan úlesin, ǵylymı jáne etnografııalyq eńbekterin, ulttyq bolmysty damytý, kásip ıgerý týraly oılaryn tereń qozǵap, pikir aıtty.

Máshekeńniń 1907 jyly shyqqan «Saryarqa kimdiki?» atty kitabynda patsha úkimetiniń qazaq jerin otarlaýy týraly jazylady. Qazan qalasynda bul kitapty basyp shyǵarǵan baspaǵa 12 myń som aıyp salynyp, 14 adam sottalady. Máshhúrdi tutqyndaý týraly jarlyq shyq­qannan keıin ol týǵan jerin tastap, Qazaqstannyń ońtústigine qaraı ketýge májbúr bolady. Buǵan qosa onyń «Aıqap» jýrnaly men «Dala ýalaıatynyń gazetinde» saıasat, din, sharýashylyq, mektep pen bilim týraly maqalalary jarııalanǵany málim. Máshhúr babamyzdyń qoǵamdyq-saıası úderisterge baıyppen qarap, eldik isterge belsene aralasqanyn ańǵarýǵa bolady.