Osy rette qazaqtyń qulager aqyny Ilııas Jansúgirovtiń «Jetisý sýretteri» eske oralady. Sonda ǵajaıyp qalamger Jetisý jerindegi dárilik shópterdiń qasıetin jyrǵa qosyp, emdik sıpatynan syr tartqan edi. Sarqan aýdanynda sol jasampaz jyrdyń aıǵaǵyndaı oryn tepken «Azia Gold» JShS kásiporny bar. Qazaqstandaǵy dárilik shópterdi ósirip, jınap, ony ishinara óńdep otyrǵan hám eksportqa baǵyttalǵan jalǵyz óndiris orny kópke tanymal. Munda tabıǵı-klımattyq jaǵdaılarǵa baılanysty 400-den 650 tonnaǵa deıin ósimdik jınalady. Bul kólemniń barlyǵy derlik Eýroodaq elderine, Reseıge, Túrkııaǵa, AQSh-qa eksporttalady, ónimder sertıfıkattalǵan.
Qarańyzshy, atalǵan kásiporynnyń 30 jylǵa jýyq tarıhy bar. Bul kásip alǵashynda jabaıy shópter terýden bastalǵan. Kásiporyn dırektory A.Korjıkovtiń aıtýynsha, keıin túımedaqty ózderi ósire bastady. «Buǵan eki nárse áser etti. О́zimiz ósirsek, birinshiden, shıkizat qoljetimdi bolady, ekinshiden, jerimizdiń tabıǵı resýrstaryn saqtaýǵa oń áserin tıgizedi», deıdi kásipker. Bul sóziniń jany bar, sebebi Sarqan aýdanynyń taýly aımaqtarynda jabaıy almadan bastap ósimdiktiń kóptegen túri ósedi. Ony saqtap qalý – ortaq mindet.
«Alǵashynda tuqymdy Reseıden, Eýropadan satyp aldyq. Keıin olardy óz klımatymyzǵa beıimdedik. О́z tuqymymyz ben kóshet materıalyn alyp, egis alqaptaryn keńeıte bastadyq. Qazir dárilik shópterdiń egis alqaby 5 myń gektarǵa jetti. Túımedaq, jalbyz, sálben, valerıana, qalaqaı, lavanda, sondaı-aq dolana, qarabúldirgen, tańqýraı sııaqty dárilik shópterdiń 10-nan asa túrin ósiremiz», dedi A.Korjıkov.
Bir ǵana túımedaqtyń óziniń paıdaly qasıetteri shashetekten. Gúldiń ózegi bólek, qalǵan bóligi bólek arnaıy jabdyqta usaqtalady. Sonyń nátıjesinde, odan eki túrli ónim alynady. Onyń óndiriletin jyldyq kólemi 250-300 tonnaǵa jetedi. Qaıta óńdeýden ótken gúlder men odan alynǵan fraksııadan keıin shaı jáne dıetalyq qospalardyń barlyq túri jasalady. Biraq sheteldik tutynýshylar kóbine tańqýraı men qaraqattyń hosh ıisti japyraqtaryn negizinen jeke sýsyn nemese shaıǵa paıdaly jáne dámdi qospa retinde paıdalanady.
«Emdik shóp óńdeýdi jolǵa qoıý úshin quny shamamen 46 myń eýro bolatyn eýropalyq óndiristiń 3 arnaıy apparatyn satyp aldyq. Bólshekterdi aýystyrýdyń nátıjesinde, ártúrli baǵdarlamalardyń kómegimen bul qurylǵylar kóp fýnksııa atqara alady. Degenmen aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn satyp alý kezinde memleketten sýbsıdııa aldyq, bul bizge edáýir qoldaý boldy», deıdi dırektor.
Atap ótsek, shóp ósiriletin alqaptar aýdan ortalyǵynan 20 km-den asa jerde Qarǵaly, Qaraýyltóbe aýyldarynyń mańynda ornalasqan. Ásirese ósimdikterdiń ekologııalyq jaǵynan taza bolýyna erekshe nazar aýdarylady, sondyqtan aramshópterdi joıýǵa tek Eýropalyq standartqa saı gerbısıdter qoldanylady. Al qoımalary, óńdeý jáne saqtaý sehtary Sarqan qalasynda ornalasqan. Kásiporynda 55 adam jumys isteıdi. Tabysqa ortaq eńbektiń arqasynda jetip otyrmyz deıdi kásiporyn dırektory. «Jumysshy qoly áli de jetkiliksiz. Ásirese jalaqysy 200 myń teńgege jetetin kóshet materıalymen jumys isteý kezeńinde biz jumysqa áıel azamattardy kóbirek tartýǵa tyrysamyz. Árıne, bul jumysqa kóp ýaqyt ketedi. Jalpy, bizdiń sharýashylyqta jalaqy jumys pen óndiris túrine baılanysty. Munda dárilik shópterden basqa dándi daqyldar, tary, kúnbaǵys ósiriledi. Jalaqy aıyna 900 myń teńgege jetetin kezder de bolady», dedi A.Korjıkov.
Nıkolaı Kozlovskıı kásiporynda 5 jyldan beri jumys isteıdi. «Shóp sebemiz, tazalaımyz. Qolyma 140 myń teńge alamyn. Jaǵdaıymyz jaqsy, sondyqtan osynda birneshe jyl qatarynan jumys istep kelemin», deıdi
Aldaǵy josparlary týraly aıta kele, kásiporyn dırektory dárilik shópter sharýashylyqtaǵy daqyldar alqabynyń nebári 30 paıyz alyp jatqanyna qaramastan, dárilik shópterden túsetin tabystyń joǵary ekenin de atap ótti. Aldaǵy ýaqytta kóshet ósirý úshin jylyjaılar salýdy josparlap otyr. Sebebi keıbir ósimdikterdi erte kóktemde otyrǵyzý kerek. Sonymen qatar kásiporyn basshylyǵynyń ámbebap dámdeýishter ósirsek degen de oıy bar.
Atap ótsek, qazir «Azia Gold» JShS kásipornynda túrli dárilik shópter men ósimdikterdiń 10-nan asa túri ósiriledi. Alqap maýsym-shilde aılarynda gúldep turady. Jaz mezgilinde túrli-tústi gúlderimen kómkerilgen alqapty kórýge qyzyǵatyndar qatary kóbeıip jatsa, tańǵalmaımyz. О́ıtkeni kásiporyn osy jumys qarqynyn báseńdetpeı, irgesin keńeıte beretin bolsa, bolashaqta agrotýrızm baǵytyndaǵy tanymal orynǵa aınalýy múmkin.
«О́nimderimizge degen suranys bizdiń óndirý qýatymyzdan da asyp tur, ıaǵnı fıtoónim shyǵarý – bolashaǵy bar sala, sondyqtan biz kásiporyndy keńeıtýdiń naqty josparlaryn jasap jatyrmyz», deıdi Alekseı Vıktorovıch.
Esterińizde bolsa, Prezıdent byltyr Jetisýǵa saparynda «Oblysta 100 myń gektardan asa paıdalanylmaı jatqan jer anyqtaldy. Jer – halyqtyń baılyǵy. Ol barlyq azamattyń ıgiligine jaraýy kerek», degen edi. Soǵan oraı aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń jalpy alańy 1,8 myń gektarǵa ulǵaıtylyp, 519 myń gektardy qurady. Osy rette aıta keteıik, jalpy bıyl óńirde 875 myń tonna astyq, ıaǵnı masaqty dándi daqyldar, dándik júgeri, kúrish jınalady dep kózdelip otyr. Al oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetine súıensek, búginde dándi daqyldardyń 233,3 myń gektary nemese 72 paıyz jınaldy, gektar ónimdiligi orta eseppen 17,6 sentnerden aınalýda. Jalpy, 411 myń tonna astyq bastyryldy.
«Sebilgen 80,6 myń gektar maıly daqyldardyń 2,2 myń gektary, sonyń ishinde 1,3 myń gektar maqsary, 0,5 myń gektar maıburshaq, 0,1 myń gektar zyǵyr orylyp, 2,4 myń tonna jınaldy, ortasha gektar ónimdiligi – 10,9 sentner. Kartop alqabynyń 50,4 paıyz nemese 6 myń gektary qazylyp, 122,6 myń tonna jınaldy, ár gektardan 205,2 sentnerden shyqty. Kókónis-baqsha daqyldaryn jınaý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn, 9,3 myń gektardyń 7,8 myńy alynyp, 227,8 myń tonna jınaldy, gektaryna 291,4 sentnerden shyǵym berdi», deıdi basqarma mamandary.
Al qant qyzylshasyn jınaý jumystary 10 qyrkúıekten bastalyp, búginde 210 gektar alqaptan 8,2 myń tonna tátti túbir jınaldy, ónimdiligi 399,2 sn/ga qurap otyr. Egin oraǵyna 993 kombaın jumyldyrylyp, bir astyq qabyldaý pýnkti, 380 astyq qoımasy men 81 mehanıkalandyrylǵan qyrman daıyndaldy. Kúzgi dala jumystaryna 7,9 myń tonna arzandatylǵan dızel otyny bólindi, búginge aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshileri 1,9 myń tonnasyn aldy.
Jalpy, bıyl aýyl sharýashylyǵy salasyn sýbsıdııalaýǵa 23,5 mlrd teńge qarastyrylsa, sonyń 10,3 mlrd teńgesi egin sharýashylyǵyna baǵyttaldy. О́ńirlik baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, ótken jyly dándi daqyldar 847,3 myń tonna bolsa, bıyl bul kórsetkish 875,3 myń tonna bolyp otyr.
Jetisý oblysy
