Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigi ındeksi 2019 jyly eń joǵary kórsetkishke jetse de, búgingi tańda bul dınamıka tómendeı bastady. Oǵan 2020 jyldan beri álemde bolǵan áleýmettik-saıası daǵdarystar, shıkizat baǵasynyń ósimi, ekonomıkalyq teńsizdiktiń kúsheıýi jáne ózge de faktorlar túrtki bolǵan.
Esepte 4 ındıkator arqyly ólshem júrgiziledi. Atap aıtqanda, azyq-túliktiń qoljetimdiligi 2019-2022 jyldary 71,9-dan 69 upaıǵa deıin tómendegen. Oǵan pandemııa, geosaıası ahýaldyń kúrdeliligi, daǵdarys áserinen kóterilgen baǵamen qatar, saýda erkindiginiń shektelýi jáne áleýmettik qorǵaý júıesine qarjynyń bólinbeýi sebep.
2022 jylǵy ındekste alǵashqy on eldiń ishindegi segizi Eýropa memleketi. Al úzdik úshtikten oryn alǵan memleketter qatarynda Fınlıandııa (100-den 83,7 upaı), Irlandııa (81,7 upaı) jáne Norvegııa (80,5 upaı) tur. Úzdik ondyqtyń sońynda Japonııa (79,5 upaı) men Kanada (79,1 upaı) ornalasqan. Reıtıngtiń eń sońǵy oryndaryn jyldaǵydaı Taıaý Shyǵys pen Afrıka elderi alǵan. Sońǵy úshtikte Sırııa (36,3 upaı), Gaıtı (38,5 upaı) jáne Iemen (40,1 upaı) elderi tur.
Indekste Qazaqstan 72,1 upaımen 113 memlekettiń ishinde 32-oryn alǵan. Azyq-túlik qaýipsizdigi boıynsha kórsetkish 2021 jylmen salystyrǵanda 9,4 upaıǵa kóbeıgen. Jahandyq ortasha kórsetkish 62,2 upaıǵa teń. Aımaqtar boıynsha Soltústik AQSh (78,6 upaı) pen Eýropa (74,8 upaı) joǵary kórsetkishke ıe. Al Sýb-Saharalyq Afrıka (47,0 upaı) eń tómengi orynǵa jaıǵasqan.
Zertteý jumysynda azyq-túlik qaýipsizdigin qaıta qalpyna keltirý boıynsha usynystar berilgen. Bul baǵyttaǵy basty jumys Úkimet, halyqaralyq uıymdar jáne ÚEU-dar tarapynan birlese júrýge tıis degen qorytyndy jasalǵan. Olar qysqamerzimdi shyǵyndardyń ornyn toltyrý úshin gýmanıtarlyq, ekonomıkalyq, saýda jáne áleýmettik qorǵaý ınstrýmentterin qoldana alady. Degenmen ózge de yntaly taraptar, onyń ishinde fermerler men jergilikti qaýymdar Úkimet pen ÚEU-larmen birigip, adaptasııa saıasaty, ınnovasııa jáne qarjylandyrý boıynsha qazirdiń ózinde jetistikke jetip keledi degen zertteý tujyrymdary jasalǵan.
Memleketterdegi basty máseleniń biri – azyq bolatyn ónim jasaýda mańyzy bar qunarly topyraqty saqtap qalý. Bul ásirese klımattyń jylynýy jaǵdaıynda óte mańyzdy. Indeks álemde temperatýra jylýynyń artýyna baılanysty sýǵa qoljetimdilikke qatysty qaýip baryn kórsetedi.
Qazirgi negizgi máseleler – tabıǵı resýrstardy tıimdi qoldaný, sý men qunarly topyraqqa qoljetimdilikti arttyrý jáne tabylǵan sheshimderdi fermerlerdiń qajetine qaraı jyldam taratý. Esepte túrli daǵdarystarǵa qaramastan azyq-túlik qaýipsizdigin saqtaý úshin barlyq yntaly taraptar birlese jumys isteýi kerek degen usynystar qamtylǵan.
Atalǵan esep álemdegi azyq-túlik qaýipsizdiginiń dınamıkasyn, ózgeris úrdisin kórsetetin qundy ǵylymı derekter bazasy retinde ǵalymdar, zertteýshiler men jalpy qyzyǵýshy qaýymǵa kómekshi qural bola alady.
Baýyrjan SERIKBAEV,
Qazaqstan qoǵamdyq
damý ınstıtýtynyń
sarapshysy
