Atyraý oblysynyń turǵyndarymen kezdesken Energetıka mınıstri Almasadam Sátqalıevtiń málimetinshe, «qara altyn» óndirýde bul óńirdiń úlesi basym. Byltyr óńirdegi kompanııalar 46,8 mln tonna munaı óndirgen. Al bıyl toǵyz aıda óndirilgen munaı 39,2 mln tonnany qurady. Endi jyl aıaǵyna deıin ónim kólemi 51 mln tonnaǵa jetetini josparlanyp otyr.
«Munaı men gaz kondensatynyń aınalymyn esepke alý úshin aqparattyq júıe iske qosyldy. Bul munaı aınalymynyń 95 paıyzyn baqylaýǵa múmkindik beredi. Elimizdiń munaı-gaz ónerkásibi salasyndaǵy úsh ken ornynda iri jobalardy iske asyrý jumystary jalǵasyp jatyr», dedi A.Sátqalıev.
Bul jobalardyń bastaýynda Jylyoı aýdanyndaǵy «Teńiz» ken ornynda Keleshek keńeıtý jobasy tur. Jobanyń quny – 45 mlrd AQSh dollary. Ony iske asyrýǵa 300-ge jýyq otandyq kompanııa merdigerlikke tartyldy. Al jumys istegen adamdardyń sany 27 myńnan asty. Olardyń 91 paıyzdan astamy ózimizdiń jergilikti mamandar bolǵan.
Jobaǵa qajetti modýlder Qazaqstanda, Italııa men Ońtústik Koreıada daıyndalyp, sý jolymen tasymaldanǵan. Mundaı modýlderdiń jeńili 500 tonna bolsa, aýyry 1 800 tonnaǵa deıin jetken. Modýlderdi ken ornyna jetkizý úshin Kaspıı teńiziniń jaǵalaýyndaǵy Prorva túbeginde arnaıy aılaq salynyp, 120-dan astam keme paıdalanylǵan. Kemelerdiń 40-tan astamy jańadan qurastyrylyp, keıbiriniń qurylymy osy joba úshin ózgertilgen.
«Ken ornynda iske asyrylyp jatqan uńǵyma erneýiniń qysymyn basqarý jobasyn 2024 jyly aıaqtaý josparlanyp otyr. Bul «Teńiz» ken ornynan munaı óndirýdi jylyna 12 mln tonnaǵa ulǵaıtýǵa múmkindik beredi», dep málim etti Energetıka mınıstri.
Ekinshi joba – «Qashaǵan» ken ornynan alynǵan gazdy óńdeý zaýyty. Onyń qýaty – 1 mlrd tekshe metr. Ilespe gazdy qaıta óńdeıtin bul zaýyttyń qurylysy 2022 jyly bastaldy. Al bıyl zaýyttyń ekinshi kezeńiniń tujyrymdamalyq jobasy qolǵa alynǵan. Qýaty 2 mlrd tekshe metrden 6 mlrd tekshe metrge deıin bolady.
Úshinshisi – «Qarashyǵanaq» ken ornyndaǵy joba. Munda tórtinshi gazdy keri aıdaý kompressory iske qosylǵan. Endi osyndaı besinshi kompressordyń qurylysyn iske asyrý bastaldy. Jobanyń quny – shamamen 1 mlrd AQSh dollaryn quraıdy. Sondaı-aq 735 mln AQSh dollaryna baǵalanyp otyrǵan altynshy kompressordy salý jumystary bastalyp otyr.
Halyqty suıytylǵan munaı gazynyń baǵasyna qatysty másele tolǵandyrady. Sol sebepten elimizde suıytylǵan munaı gazy naryǵyna basa nazar aýdarylyp otyr. Energetıka mınıstriniń aıtýynsha, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi memlekettik retteýdi belgilep, suıytylǵan gazdyń shekti bólshek saýda baǵasyn bekitken. Máselen, Atyraý oblysynda suıytylǵan munaı gazynyń shekti bólshek saýda baǵasy 1 lıtr úshin 54-59 teńgeni qurady. Qazir munaıly óńirde tórt gaz toltyrý stansasy, 104 avtogaz quıý stansasy bar. Munda suıytylǵan munaı gazyn tutyný kólemi artyp keledi. О́tken jylǵy qańtar-tamyzdaǵy tutyný kólemi 40,7 myń tonnany quraǵan. Al bıyl qańtar-tamyzda bul kórsetkish shamamen 62,5 myń tonnaǵa jetken.
«Biz uzaqmerzimdi baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý jáne baǵanyń alypsatarlyq kóterilýine jol bermeý maqsatynda suıytylǵan munaı gazy naryǵyn reformalaý boıynsha sharalar qabyldadyq. Basym baǵyt – suıytylǵan munaı gazyn satýdyń shekti bólshek saýda baǵasyn belgileý. Bul bólshek saýda baǵasynyń kúrt ósýine jol bermeıdi» dep málim A.Sátqalıev.
Al ishki naryqty janar-jaǵarmaımen úzdiksiz qamtamasyz etý úshin qabyldanǵan naqty qandaı sharalar bar? Mınıstrdiń aıtýyna qaraǵanda, aldymen munaı ónimderin avtomobıl kóligimen áketýge tyıym salynyp otyr. Resýrs ustaýshylardy janarmaı quıý stansalaryna tikeleı satýǵa mindetteıtin zańnamalyq normalar qabyldanypty. Rezıdenttikke jáne janarmaı quıý kólemine baılanysty saralanǵan baǵalar engizilgen. Máselen, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge jáne janarmaı quıý stansalaryna dızel otynyn jetkizý jeke PIN-kod arqyly qadaǵalanady.
«Mınıstrlik otandyq munaı ónimderin áketýdi boldyrmaý maqsatynda munaı jáne munaı ónimderin jetkizý júıesindegi ónimsiz deldaldardy joıý boıynsha zańnamalyq normalar qabyldady. AI-92 jáne AI-93 markaly benzın baǵasyn 205 teńgege deıin (11%), al dızel otynynyń 1 lıtri úshin 295 teńgege (20%) deıin kóterýge buıryq shyǵardy. Úsh munaı óńdeý zaýytynda avarııany tómendetýdiń josparlary jasaqtaldy. Syrtqy elektrmen jabdyqtaýdyń senimdiligin qamtamasyz etý úshin Atyraý munaı óńdeý zaýytynda gaz týrbınalyq stansa salý jobasy iske asyrylyp jatyr. Gaz týrbınalyq stansanyń qýaty – saǵatyna 154 MVt quraıdy. Ony 2026 jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr», dedi mınıstr.
Elimizde munaı-gaz hımııasy salasyn órkendetýge qadam jasalyp otyr. Atyraý oblysyndaǵy «Ulttyq ındýstrııalyq munaı-hımııa tehnoparki» arnaıy ekonomıkalyq aýmaǵynda jańa munaı-gaz-hımııa jobalaryn iske asyrý jalǵasyp jatyr. Endi onyń qataryna taǵy eki joba qosylmaq. Qazir jylyna 339 myń tonna býtadıen, jylyna 1,25 mln tonna polıetılen óndirý jobalary iske asyrý satysynda tur. Sondaı-aq polıetılentereftalat, metanol, karbamıd óndiretin jobalar da bar.
«Munaı-gaz-hımııa óndirisi ekonomıkanyń aralas salalarynda shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa jol ashady. Árbir keıingi qaıta bólýmen munaı-gaz-hımııa ónimderiniń qunyn arttyrýǵa múmkindik bar. Al tórtinshi qaıta bólýden keıin ónimniń quny 10 esege artady», dep túsindirdi A.Sátqalıev.
Bıyl elektr jelisindegi aqaýdyń saldarynan Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń, birneshe ken ornynyń jumysy toqtady. Turǵyndar jaryqsyz qaldy. Endi osynaý túıtkil qalaı sheshimin tabady?
Almasadam Sátqalıevtyń málimetine súıensek, Atyraý oblysynda úsh kásiporyn elektr energııasynyń kózi bolyp otyr. Olardyń jıyntyq belgilengen elektr qýaty – 1 319 MVt, al jylý qýaty 798 Gkal/saǵ quraıdy. Bıyl toǵyz aıda óńirde 5,3 mlrd kVt/saǵ elektr energııasy óndirilgen. О́ńirde elektr energııasyn tutyný kórsetkishi – 5,3 mlrd kVt/saǵ.
Elektr energııasyn berýshi kompanııa – «Atyraý Jaryq» JShS. Onyń ıeliginde 9,8 myń shaqyrym kábildik jáne áýe elektr berý jelisi, 1700-den astam kishi stansa bar. Alaıda elektr jelisiniń tozýy 40 paıyzdy quraıdy. Sol sebepti, batys energetıkalyq aımaǵynyń elektr jelilerin kúsheıtý kózdelip otyr. Qazir Batys Qazaqstan jáne Atyraý oblystary ótkizý qabileti 100 MVt bolatyn 220 kV elektr berý jelisimen qamtylǵan.
«Osy jelini jóndeýge shyǵarǵan kezde Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynyń energııa júıeleri oqshaýlanǵan jumysqa aýysady. Bul tutynýshylardy elektrmen jabdyqtaý senimdiligine teris áser etedi. Osyǵan baılanysty «KEGOC» ınvestısııalyq baǵdarlama sheńberinde «QR BEJ Batys aımaǵynyń elektr jelisin kúsheıtý. Elektr jelilik obektilerdi salý» jobasyn bastap jatyr. Bul joba ótkizý qabiletimen Atyraý oblysynyń tutynýshylaryn elektrmen jabdyqtaý senimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi», dep málim etti mınıstr.
Jobaǵa sáıkes elektr jelisiniń uzyndyǵy – 779,7 shaqyrym. Osy kezge deıin 684,4 shaqyrym jeli montajdalǵan. Bul jalpy jumys kóleminiń 88%-yn qurap otyr. Investısııalyq baǵdarlama sheńberinde Atyraý jylý elektr ortalyǵynda 2021-2023 jyldary jalpy qýaty 130 MVt jańa týrboagregatty aýystyrý jáne salý jumystary josparlanǵan. Jobaǵa shamamen 16 mlrd teńge ınvestısııa salý kózdelgen. Sondaı-aq ınvestısııalyq baǵdarlama josparynda 2021-2023 jyldar aralyǵynda qýaty 30 MVt bolatyn Sagat Energy elektr stansasyn keńeıtý qarastyrylǵan.
Atyraý oblysy
