Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Qazaqtyń mańdaıaldy kompozıtory Nurǵısa Tilendıev pen qazaqtyń aıtýly aqyny Tumanbaı Moldaǵalıevtiń shyǵarmashylyq tandeminen týǵan «Qustar áni» týraly oı tolǵamaǵan, qalam terbemegen kisi kem-aý... Eskirmeıtin esti ándi tyńdaǵan saıyn tuńǵıyq oıdyń túbine túsip ketkendeı bir ǵalamat kúıdi bastan keshetiniń anyq. Kóńiliń kók pen jerdiń ortasynda turǵandaı bolady.
Áıgili shyǵarma haqynda oı órbitkende Qazaqstannyń halyq jazýshysy Ábdijámil Nurpeıisovtiń jazbasy jıi eske túsedi de, kóńildegi oı tórkini jańa bir arnaǵa burylyp ketedi. Shedevr shyǵarmanyń áldebir sıllabıkalyq kúshpen jazylmaǵanyn túsinesiń. О́ıtkeni munda adam ómiriniń túpki máni tur. Án mátinindegi fılosofııa sonysymen qundy.
«Panfılov parkin kesip ótpek bolyp, qalalyq mýzeıdiń bıik munarly úıine taqap kele bergende... kompozıtor kózi tyrnaǵa túsedi: úıirinen adasyp qalǵan jalǵyz tyrna. Baıǵus álde aýrý, álde jaraly. Ar jaǵynan qanatyn sóleket qaǵyp, qatty jel astynda boıyn bıleı almaı qalbalaqtap ushyp kep, mýzeı úıiniń munarasyna shanshylǵan uzyn syryqtyń ushar bıigine qona ketedi. Sol-sol-aq eken, áldeqaıdan bir qarǵa shyǵa keledi. Onyń barqyldaǵan baıbalamyn esite salysymen tez qulaqtanǵan tóńirektegi qara qarǵalar jan-jaqtan dalpyldap kele bastady. Basynda bireý bolsa, endi qara pálelerdiń qaramy kóbeıip, áne... ekeýi, úsheý, tórteý... on, jıyrma, otyz. «Kóp qorqytady, tereń batyrady». Kóp qarǵa úıirinen adasqan tyrnaǵa jabylyp, qaıta-qaıta shúıligip tónip kep, qanatymen qaǵady. Tósimen soǵady. Al jalǵyz tyrna kóterilip ushyp ketýge ál-dármeni joq pa, áıteýir qanaty salbyrap, syryq aǵashty aıaǵymen qysyp, jantalasyp jabysa túsedi».
Kompozıtor osy kórinisten keıin «Qustar ánin» jazdy. Bul – kisi janyn bir janyp óte shyǵatyn ánsheıin ótkinshi soqpa sezim emes. Munda adam balasynyń tirliginde kezdesetin tereń terbenis, tolǵanys túıindelip, tyńdaýshysyn oıǵa, sanaǵa qaraı jeteleıdi», depti Ábdijámil Nurpeıisov ánniń shyǵý tarıhy týraly tolǵanyp.
«Jaz ómirin, máz ómirin qysqartyp,
Bara jatyr, bara jatyr qus qaıtyp.
Zymyraıdy meniń bala kezimdeı,
Bir jalt etip óte shyqqan, óte shyqqan sezimdeı.
Qustar, qustar syzyltyp án salady,
Sol ánimen terbetedi dalany.
Al adamdar kúlip bastap ómirdi,
Keterinde jylaı da almaı qalady.
Bizdiń jaqqa baýyr basyp ketken be,
Tamasha ánmen kelip edi kóktem de.
О́sken jerin qımaı ketip barady,
О́sken jerge syımaı ketip barady»,
degen shýmaqtar, rasynda da, ómirsheń ekenine eshkimniń talasy joq.
Áýelde Qazaqstannyń halyq ártisi Roza Jamanovanyń daýsymen tyńdarman júregine jetken shyǵarma Ermek Serkebaev, Nurǵalı Núsipjanov, Maıgúl Qazturǵanovanyń shyrqaýynda da ónersúıer qaýymdy túbi joq tereń oıdyń jetegine tarta tústi.
Kóp anyqtyń ishindegi bir anyǵy sol, shyn óner eshqashan ólmeıdi. Qazaq dalasynyń ár qıyrynda talaı marǵasqalardyń san túrli daýsymen shyrqalǵan «Qustar ánin» qazirgi tańda jurt zet urpaq atap ketken jańa býynnyń stıldik ózgeristerge salyp shyrqaǵanyn da kórip júrmiz. Baz bir shyǵarmalar tempi ózgerse de, ózgermese de solǵyn kúıinde qala beredi ǵoı. Tek ózgergen yrǵaq qana adam sanasyna jeńil-jelpi áser etip jatady...
«Qustar áni» jas oryndaýshylardyń jańa mánerinde oryndalsa da, ánniń áýenindegi qudiretimen, mátindegi qýatymen adam janynyń qaltarys-bultarysyndaǵy sezim pernelerin bastapqy qalypta oıata túsedi.
Rasynda da, «Qustar áni» aınalaǵa enjar, samarqaý qaraıtyn adamnyń júregin de julqyp jiberetin kúshke ıe. Ánniń ishki qýaty kez kelgen kisiniń boıyndaǵy ólip ketken jasýshalardy oıatyp, onyń oıyn talǵamnyń jańa bir bıigine, tanymyn jańa bir keńistikke jeteleı túsetini daýsyz.
Iriler alystaǵan saıyn bıikteı beretini aqıqat. Nurǵısa Tilendıev pen Tumanbaı Moldaǵalıev sóz ben sazdyń máńgilik sardary bolyp qala beretinine eshkimniń kúmáni joq. О́ıtkeni qazaq ádebıetiniń alyp báıteregi qulamaıdy, qazaq óneriniń Everesin eshkim almastyra almaıdy. Bul endi dáleldeýdi qajet etpeıtin aksıoma sekildi.
Ýaqytynda áıgili kompozıtor fánıden baqıǵa kósherinde ózin dál osy ánmen shyǵaryp salýdy amanattaǵan eken. Soǵan qaraǵanda qazaǵynyń kóńilinen kóshpeıtin, júreginen óshpeıtin shyǵarmasynyń qudiretin ózi de sezgen-aý...
