Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Azamattardyń bank shotyndaǵy, depozıtindegi jáne tólem kartochkasyndaǵy jınaq aqshasynyń saqtalýyna Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qory (QDKBQ) jaýapty. Otandyq depozıtterge kepildik berý júıesine ıslam bankterinen basqa bankterdiń barlyǵy qatysady (olardyń ishinde sheteldik bankterdiń qazaqstandyq fılıaldary da bar). Bank lısenzııasynan aıyrylǵan jaǵdaıda QDKBQ salymshylarǵa jınaq aqshalaryn qaıtarady. Bul rette lımıttelgen somalardyń saqtalýyna kepildik beriledi:
- 20 mln teńge – teńgedegi jınaq depozıtter (salymdar) boıynsha;
- 10 mln teńge – teńgedegi ózge depozıtter, shottar jáne kartochkalar boıynsha;
- 5 mln teńge – shetel valıýtasyndaǵy depozıtter, shottar jáne kartochkalar boıynsha.
О́tem tóleý barysynda depozıtter boıynsha bank lısenzııasynan aıyrylǵan kúnge qaraı eseptelgen syıaqylar da esepke alynady. Eskerý kerek jaıt – birneshe bankte ártúrli shotta saqtalǵan aqshalarǵa árbir bank boıynsha jeke-jeke kepildik beriledi. Sondyqtan jınaq aqshalardy qaýipsizdendirý úshin QDKBQ olardy birneshe bankte saqtaýǵa keńes beredi.
«Eger salymshynyń bir bankte birneshe depozıti ashylǵan bolsa jáne aǵymdaǵy shottarynda, tólem kartochkalarynda aqshalary jatsa, sondaı-aq shetel valıýtasynda da salymy bolsa, onda ótem tóleý barysynda bul somalar jınaqtalyp, olar boıynsha jıyntyq kepildi ótem tólenedi. Biraq ol soma árbir salym túri boıynsha belgilengen kepildik somasyn eskere otyryp, 20 mln teńgeden asyrylmaıdy», delingen qor jaýabynda.
Mysal keltire keteıik. Máselen, depozıtordyń jınaq salymynda 5 mln teńgesi bar delik. Odan basqa eki aǵymdaǵy shotynda 10 jáne 7 mln teńge jınaqtalǵan. Saqtandyrý jaǵdaıy týyndaǵan kezde tólenýge jatatyn kepildik ótem somasy 15 mln teńgeni quraıdy (jınaq salymy boıynsha 5 mln teńge jáne eki aǵymdaǵy shot boıynsha 10 mln teńge). Iаǵnı depozıtor kepildik somasynan asatyn 7 mln teńgesin ala almaıdy. Eger ol salymdardyń birin basqa bankte saqtaǵanda barlyq aqshasyna tolyǵymen qol jetkizer edi.
Jaǵdaıdy bylaı saralap kórsek te bolady. Salymshynyń shetel valıýtasyndaǵy depozıtinde 17 myń dollar bar. Bank lısenzııasynan aıyrylǵan kúni aıyrbas baǵamy 445 teńge bolǵan. Iаǵnı teńgege shaqqanda 7 565 000 teńgeni quraıdy. О́temdi esepteý barysynda árbir salym boıynsha kepildik berilgen shekti soma eskeriledi. Valıýtalyq salym boıynsha bul soma – 5 mln teńge. Demek salymshyǵa 5 mln teńge mólsherinde kepildi ótem tólenedi degen sóz. Al qalǵan 2,5 mln teńge zańda belgilengen maksımaldy kepildi ótem somasynan asyp ketedi jáne ótelýge jatpaıdy.
Salymshy kepildik berilgen mólsherden asqan somany talap etý úshin banktiń taratý komıssııasyna júginýge quqyly. Taratý komıssııasyn Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi taǵaıyndaıdy. Komıssııa bank isterin aıaqtaý jáne kredıtorlarmen esep aıyrysýdy qamtamasyz etý úshin sharalar qabyldaıdy. Olardyń qatarynda depozıtterindegi aqshalary kepildik berilgen maksımaldy ótem somalarynan asatyn jeke tulǵalar da bar. Kredıtorlardyń talaptary kezektilik tártibine qaraı qanaǵattandyrylady. Talaptardy qanaǵattandyrýdyń 10 kezektiligi bar. Taratylatyn bankpen erekshe qarym-qatynasy joq jeke tulǵalardyń kepildik mólsherinen tys somalary boıynsha talaptary tórtinshi kezekpen qanaǵattandyrylady.
Taratý komıssııasy jeke tulǵalardyń bank shottary boıynsha talaptaryn kredıtorlardyń tizilimine óz betimen engizip, olarǵa bul týraly jazbasha habarlama jiberedi. Osylaısha, salymshylar úshin depozıtteri boıynsha kepildikten artyq aqshalaryn alý maqsatynda banktiń taratý komıssııasyna bólek ótinish berýdiń qajeti joq.
Taratý komıssııasy kezektilik boıynsha tólemderdi taratylatyn banktiń aktıvteri men múlikterin satýdan túsken aqsha, buryn berilgen nesıeler, onyń ishinde qaryz alǵan problemalyq klıentterge qatysty jumystar boıynsha túsken aqsha esebinen júzege asyrady. Árbir taratylatyn bank aktıviniń mólsheri men sapasy árqalaı bolatyndyqtan, kredıtorlar, olardyń ishinde 4-shi kezektegi kredıtorlar aldyndaǵy bereshekterdi óteýdiń qandaı da bir tııanaqty merzimi qarastyrylmaǵan.
«Bir kezektegi barlyq moıyndalǵan talaptardy qanaǵattandyrý úshin aqsha osy kezektegi kredıtorlar arasynda sol kredıtorlardyń talaptary tizilimine sáıkes qanaǵattandyrylýǵa jatatyn talaptar somasyna úılesimdi túrde úlestiriledi. Bul jerde bankti taratý barysynda qandaı da bir kezektegi kredıtorlardyń talaptaryn qanaǵattandyrý boıynsha mindettemelerdi óteýge aqshanyń jetpeı qalý qaýpi bar», deıdi QDKBQ Problemalyq banktermen jumys isteý basqarmasynyń bastyǵy Nazgúl Almasaeva.
Aıta ketý kerek, bankti taratý barysynda kredıtorlar komıteti qurylady. Ondaǵy maqsat – kredıtorlardyń múddelerin qamtamasyz etý jáne sheshimdi solardyń qatysýymen qabyldaý. Komıtettiń quramyna árbir kezektiliktegi kredıtorlar sanatynan talap etý somasy eń joǵary bir ókilden kiredi. Sondyqtan kredıtorlardyń, olardyń ishinde 4-shi kezektegi kredıtorlardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaý úshin bul komıtettiń quramyna enýden jáne onyń otyrystaryna qatysýdan bas tartpaý kerek.
QDKBQ óz kezeginde aqshadan aıyrylyp qalý qaýpin barynsha azaıtý maqsatynda qarajatty depozıtterge kepildik berý júıesine qatysýshy bankterde saqtaýdyń oılastyrylǵan, aqylǵa qonymdy strategııasyn ustanýǵa keńes beredi. Qor mamandary jınaq aqshany qorǵaý úshin ony ártúrli bankte maksımaldy kepildik mólsheri sheginde ornalastyrý qajettigin alǵa tartady.
