Qazaqstan ýranyna fransýzdar 1995 jyly sol kezdegi prezıdenti Fransýa Mıtteran dıplomatııasynyń arqasynda qol jetkizdi. Fransýz alpaýyty «Orano» «Qazatomprommen» birlesken kásiporyn quryp, Moıynqum men Tórtqudyq kenishterin ıgere bastady. Bul kenishterden fransýzdar óz AES-terine otyn-tabletka quramasyn jasaý úshin jylyna shamamen 1,8 myń tonna ýran alady. Qalǵanyn tóńkeriske deıin Nıgerden tasyp keldi.
Mıtteran salǵan sara joldy Makron keńeıte ala ma? Bul – tek Makron úshin emes, fransýz ultynyń bolashaǵy úshin mańyzdy másele.
Fransııa men Germanııa – Eýroodaqtyń eki lokomotıvi, eń jetekshi eli. Ekeýi de ekologııalyq dekarbondalý, ıaǵnı kómir-mazýt-benzın jaqpaý jolyna tústi. Biraq Germanııa kún men jel, jasyl gıdrogen jolyn tańdady. Al Fransııa taza atom (ol da jasyl energııa) baǵytyna bet burdy. Bıyl Parıj óziniń AES reaktorlaryn salatyn «EDF» korporasııasyn ulttyq menshikke ótkizip, fransýz úkimeti ony tolyq baqylaýyna aldy. Endi qazir jumys istep turǵan AES-terge qosymsha sý jańa EPR-2 tıpti 14 reaktor salmaq. Sonda Fransııa elektr energııasyna degen bolashaq suranysyn tolyq qamtamasyz etedi.
Germanııa kún men jeldi jańa akkýmýlıatorlardyń kómegimen turaqty elektr generasııasyna aınaldyryp, kólikterge elektr emes, sýtegini paıdalanbaq. Osy oraıda, oǵan kerek jasyl gıdrogendi Mańǵystaýdaǵy «Hyrasia One» zaýyty beredi. Mańǵystaýsyz 2030 jyly Berlınde birde bir kólik ornynan qozǵala almaıdy.
Al Fransııada 56 atom reaktory jumys istep tur. 1996 jyldan beri olardyń barlyǵy Qazaqstan ýranyn jaǵyp keledi. Buǵan qosa, jańa EPR-2 tıpti 14 reaktor salynady. Olar da bizden shyǵatyn ýranǵa eseptelgen. Bes jyldan keıin Fransııada barlyq elektr stansasy jaryǵyn tek atomnan alady. Sondyqtan fransýzdar Astanaǵa bar úmitin úkilep kelip otyr.
Aıbar OLJAI,
sarapshy
