Eńseli turǵyn úıler osydan 4 jyl buryn birtindep paıdalanýǵa berile bastady. Alaıda memlekettik baǵdarlama arqyly baspanaǵa qol jetkizgen turǵyndardyń qýanyshy uzaqqa sozylmaı, kottedj qalashyǵyndaǵy úılerdiń máselesi kóp ekeni aıtyldy. Sodan beri «Bereke» ataýyn ıelengen shaǵyn aýdanǵa qatysty shý tolastaǵan joq. Tipti jaýapty mamandar jarty mlrd-tan asa teńgeni únemdep qalǵany anyqtalǵan. Sóıtsek, iske jaýapty mamandar ishinara memlekettiń úıin saýdaǵa salǵan eken. Jetisý oblysynyń prokýratýrasy bul isti zertteı bastaǵanda birqatar shıkilikti anyqtady.
El ishindegi qaıǵyly oqıǵadan keıin Úkimet kópbalaly ata-analarǵa barynsha kómektesýdi tapsyrǵan edi. Osy rette Almaty oblysynyń burynǵy ákimi Amandyq Batalov kópbalaly otbasylarǵa qala syrtynan sý jańa jer úılerdiń kiltin tapsyrdy. Kóp uzamaı áleýmettik jelide berilgen úılerdiń sylaǵy túsip, kirpishi durys qalanbaǵany jarııalandy. El ishindegi dúrmekke qala ákimdigi aralasyp, áıteýir shýdy lezde basty. Jalpy, «Bereke» kottedj qalashyǵy atalatyn turǵyn úı massıvinde jospar boıynsha 606 úı salynýǵa tıis. Bul úılerdiń qurylysyn júrgizgen – «PMK 7 K» qurylys kompanııasy. Al endi búginde o basta kóterilgen máseleniń beker emes ekeni aıqyndalǵandaı. Áıtse de talan-tarajǵa túsken halyqtyń aqshasy keri qaıtpaıtyn sekildi.
Oblys ekige bólinip, qalashyq Jetisýǵa tıesili bolǵan shaqta óńirlik prokýratýra ókilderi sol úılerge qaıta zertteý júrgizdi. Osylaısha, óńirde myńǵa taıaý baspana zańsyz berilip, páter kezegi zańsyz alǵa jyljyǵany belgili boldy. Sonyń saldarynan 2 myńǵa jýyq turǵynnyń kezegi buzylyp, naǵyz muqtaj jandar dalada qalyp, tanys-tamyr tapqandar ońaı oljaǵa ıe bolǵan.
«Úıler salyna bastaǵanda jaýapty mamandar bizge osy jerden páter alasyńdar degen» edi. Biraq qurylys bitkende kezegimiz tómen túsip ketkenin baıqadym. Qala ákimine hat ta jazdyq, arnaıy uıymdarǵa da bardyq, biraq qujat reti solaı boldy degen jaýaptan basqa túk bitire almadyq. Keıin bul baspanalardyń tanys arqyly aldyn-ala úlestirilgenin estip tańǵaldym», deıdi kópbalaly ana Záýresh Eskendirqyzy.
О́tken aıda oblystyń bas prokýrory Madııar Basshybaev aqparat ókilderimen kezdeskende osy másele boıynsha tekserý jumystary júrgizilgenin alǵa tartqan edi. Tipti syrty kóz súıindirgen záýlim nysandardyń sapasy syn kótermeıtinin de aıtqan.
«Keıbir baspanalar qaǵaz júzinde sapaly bolǵanymen, is júzinde jaǵdaıy múshkil. Prokýratýra ókilderi 230 úıdiń sapasyna tekseris júrgizip, jarty mıllıardtan asa teńgeniń qurylysy oryndalmaǵanyn anyqtady», deıdi Madııar Basshybaev.
Búginde oblys prokýratýrasy Taldyqorǵan ákimdigimen birlesip 750 páterdi zańdastyryp, 1 400 adam kezekke qaıta qoıylǵan. Onyń ústine elektrondy kezek te jolǵa qoıylyp, kópjylǵy máseleniń sheshimin tabýdyń jańa joly qarastyrylǵan. О́kinishke qaraı, osy iske qatysy bar 3 ákimdiktiń laýazymdy tulǵasy men tehnıkalyq qadaǵalaýdy júzege asyrýshy 2 maman qamaýǵa alynǵan.
Baspana máselesine úńilseńiz, jemqorlyqtyń naǵyz qazanyna bas suǵasyz. Onyń basynda laýazymdy qyzmetkerlerdiń turǵany da jasyryn emes. Qazir oblysta memlekettiń múlkin talan-tarajǵa salý jáne sybaılas jemqorlyq áreketi de azaımaı tur. Máselen, quzyrly organ qyzmetkerleri 16,5 mlrd teńgeni qoldy qylýǵa umtylǵandarǵa qatysty 5 qylmystyq is qozǵap, osy iske qatysty 15 tulǵa quqyq qorǵaýshylardyń quryǵyna túsken. Tipti keıingi málimetterge súıensek, 420 mln teńgeni qonyshyna tyqqan 5 tulǵa quryqtalyp, 2 qylmystyq is qozǵalǵan. Oblystyq prokýratýranyń belsene aralasqanynyń nátıjesinde 200 mln-nan astam qarjy memleket menshigine qaıtarylypty. Qazir osy baǵytta júıeli jumystar júrip jatyr.
«Páter máselesi Jetisýdyń dertine aınalyp otyr. Kezek kútken múmkindigi shekteýli jandar men sońynan balasyn ertken áıelder óte kóp. Qala shaǵyn, qanshama úı turǵyzylyp jatyr. Qarasańyz, jaǵdaıly kisiler men memlekettik laýazymdy qyzmette otyrǵan tulǵalar 3-4-ten baspana alyp alǵan. Bul – bizdiń qalada ǵana emes, el boıynsha da asqynyp turǵan másele. Kezekte 10-15 jyldap turǵandar endi úı alyp jatyr. Oılap otyrsańyz, masqara ǵoı!», deıdi qoǵam belsendisi Nazym Otaýbaeva.
Shynynda, keıingi ýaqytta óńirde úıge qatysty máseleler jeldeı gýlep ketti. Zańsyz berilgen úıler, ony zańdastyra almaı dal bolǵan adamdar, kezegi joǵalǵan ata-analar, baspanasyna tirkele almaı júrgen turǵyndar – osynyń bári Almaty oblysynan qalǵan kúrmeýi qıyn máselege aınalyp tur. Myńǵa jýyq zańsyz páterdiń basym kópshiligi zańdastyrylǵan, ıaǵnı 541-i – páter ıesine rásimdelse, qalǵany memlekettik organdar balansyna berilgen.
«300-deı páterge qatysty qujattar sotqa joldandy. Páterlerdi zańsyz úlestirý boıynsha qazir tergeý amaldary júrgizilip jatyr. Oǵan jaýapty tulǵalar da tekseris ústinde. Myńnan asa kezek retke kelip, shyn muqtaj jandardyń jaıyna mán berildi. Aldaǵy ýaqytta zańsyz úı alǵan jandardyń qujaty tolyq sheshiledi. Bári retke keledi degen oıdamyz», deıdi jaýapty mamandar.
Jetisý oblysy prokýratýrasynyń málimetinshe, 23 qazanda Taldyqorǵan qalasynyń sotynda «Bereke» kottedj qalashyǵynyń sapasyz qurylysy barysynda zańsyzdyqqa jol bergen kináli sheneýnikterge qatysty úkim shyǵarylǵan. Oblystyq prokýrorlar bul nysandy salý kezinde jymqyrý faktisi boıynsha qylmystyq isti tirkep, tergep-tekserý júrgizgen.
Prokýrorlyq tekserýdi bastaýǵa buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy qurylysy aıaqtalmaǵan úıler týraly birneshe jarııalanym sebep boldy. Qylmystyq isti tergeý sheńberinde merdiger keltirilgen zalaldy ótep, 36 úıdi óz qarajatynan saldy. Bıyl 30 qyrkúıekte jergilikti atqarýshy organ 25 úıdiń kiltin kópbalaly otbasylarǵa berdi. Jaqyn arada taǵy 11 úı berý josparlanǵan.
«Sot úkimimen merdiger uıymnyń basshysy, qurylysty tehnıkalyq qadaǵalaýdy iske asyratyn kompanııanyń jumysshylary jáne tapsyrys berýshi – «Taldyqorǵan qalasynyń qurylys bólimi» MM-niń laýazymdy tulǵalary Qylmystyq kodekstiń 189-baby 4-bóligi, 361-baptyń 4-bóligi jáne 280-babynyń 1-bóligi boıynsha kináli dep tanylyp, jazanyń ár túrine sottaldy», delingen prokýratýra habarlamasynda. Úkim zańdy kúshine engen joq.
Qazir óńirde osy páterge qatysty jaıttar anda-munda boı kóterip turady. Oblys ákimdigi shamasynsha turǵyn úımen qamtamasyz etýge tyrysyp jatyr. О́tken bylyqty bir jylda retke keltirý múmkin emes. Oǵan kináli tulǵalar da qazir munda joq.
Jetisý oblysy
