Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Bıyl Mańǵystaý aýdanynyń 95 jyldyǵy atalyp ótti. Mereıtoı kezinde jasalǵan jumys kópke úlgi deýge bolady. Aýdan basshylyǵy 12 aýyl men 9 eldi mekenniń tynys-tirshiligimen tanysyp, aýyl turǵyndary, ardagerler, depýtattar korpýsy, qoǵamdyq keńes, azamattyq qoǵam ókilderimen kezdesti. Basqosý kezinde olar aıtylǵan ótinish, pikir, aryz-shaǵym, narazylyq, usynystardy saraptap, bar men joqty tizbelep, jetistik pen kemshilik tustardy anyqtaǵan. Turǵyndar talabynyń sheshilmeý sebepteri anyqtaldy, ózekti túıtkilderdi tarqatý joldary da tabylǵan. Aýdan basshylyǵy jumysty júıeleý maqsatynda mereıtoıǵa oraı «Mańǵystaý aýdanynyń serpini» atty aýdannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý baǵdarlamasyn daıyndady. Birneshe jylǵa josparlanǵan baǵdarlamada bilim, mádenıet, sport, densaýlyq saqtaý, áleýmettik, qurylys jáne ınfraqurylym, aýylsharýashylyq, jer qatynastary, kásipkerlik, týrızm salalary qamtyldy. Bul tapsyrmalardy oryndaýǵa qajetti qarjy kólemi – 25 mlrd teńge. Aýdannyń jyldyq bıýdjeti 10-11 mlrd teńge, onyń 45 paıyzy eńbekaqy, salyqtar, kútip ustaý, áleýmettik qoldaý, qyzmet kórsetýge jumsalady. Demek, baǵdarlamada kórsetilgen máselelerdi sheshý ońaı emes, ol úshin de biraz jumys isteý qajet.
– Baǵdarlamaǵa engen birqatar jobany aldyn ala talqylaý maqsatynda ótken jyly aýdan ákimi orynbasarlary, aýyl ákimderi jáne bólim basshylary, sondaı-aq oblystyq basqarmalar ókilderiniń qatysýymen birneshe kezdesý uıymdastyryldy. О́tken jyly jeltoqsan aıynda óńir basshysy N.Noǵaevtyń tóraǵalyǵymen ótken jıynda «Mańǵystaý aýdanynyń serpini» jobasyn tanystyrdyq. Jıyn sońynda oblys ákimi turǵyndarǵa eń qajetti sý, jylý syndy basym baǵyttardy birinshi kezekte qoldaıtynyn jáne qarjylandyrý kezeń-kezeńimen júrgiziletinin jetkizdi. Baǵdarlamanyń bir baǵyty – aýdan mereıtoıyna oraı qolǵa alǵan «95 jyldyqqa 95 ıgi is» jobasy. Joba boıynsha aýdandyq shtab qurylyp, óndiristik mekeme basshylary men kásipker azamattardy qoldaýǵa shaqyrdyq. Jumystyń barlyǵy kóptiń kóz aldynda atqarylyp, áleýmettik jelide jarııalanyp otyrdy. Jańa isti jaqsyǵa yrymdaıtyn ádetpen Amal meıramy qarsańynda Tobyqty jerindegi qasıet tunǵan Beket ata jerasty meshiti janynan salynǵan rýhanııat úıi qazyǵyn qaǵý rásiminen bastadyq. Bul ıgi sharýa aýyl aqsaqaldary men ákimderdiń qatysýymen, úlkenderdiń aq batasymen, jergilikti azamat Asqar Sánaýovtyń demeýshiligimen iske asty, – deıdi aýdan basshysy Ǵ.Nııazov.
Joba aıasynda atqarylǵan jumystar az emes. Tórt úıdi jóndeý, qudyq qazý, oıyn, vorkaýt alańdaryn ashý, mektep, balabaqsha, mádenıet oshaqtary men ǵımarattar qurylysyn bastaý, turǵyn úılerdi jóndeýden ótkizý, jol salý, sý qubyrlaryn tartý, jylý jáne sý júıesin jańǵyrtý – bul jasalǵan jumystyń basym bóligi. Halyq ıgiligine usynylǵan ár isti turǵyndar tutynyp, qajetine jaratyp jatyr. Aýdan ákiminiń aıtýynsha, josparly jumys túgelge jýyq oryndalǵan.
Beki aýylynda – 100, aýdan ortalyǵy Shetpeniń Qosbulaq shaǵyn aýdanynda 600 oryndyq jańa mektep, Tushybek aýylynda mektep-bóbekjaıǵa qosymsha 160 oryndyq, Shetpede A.Meńdalyuly atyndaǵy mektepke japsarlas 200 oryndyq qosymsha qurylys jumysy bastalyp, jazda 6 mektep pen 5 balabaqshaǵa aǵymdaǵy jóndeý jasaldy. Jóndelgen 6 mektepte modıfıkasııalyq bıologııa, fızıka, hımııa kabınetteri jabdyqtaldy. Sondaı-aq Aqshymyraý, Ushtaǵan, Ondy aýyldyq mádenıet úılerine jóndeý júrgizilip, Saıóteste 200 oryndyq mádenıet úıiniń qurylysy bastaldy. Aýdan boıynsha 40 shaqyrym shamasynda aýylishilik joldarǵa asfalt tóselip jatyr. 15-beketke tartylyp jatqan gaz qubyry jyl sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi. Tıgen, Tasmuryn, Bozdaq, 15-beket jáne Qııaqty eldi mekenderine sý tushytý qondyrǵylary ornatyldy. Shetpe aýylyndaǵy 3,5 shaqyrym jylý júıesi qubyry aýystyrylyp, jylý qazandyǵy ǵımaraty aǵymdaǵy jóndeýden ótti, qazirgi tańda Shetpedegi Jańaorpa-2, Ashybulaq-1, 2-shaǵyn aýdandaryna 51 shaqyrymdyq sý qubyry tartylyp jatyr. Demeýshilikpen eki qatarly 4 úı jáne bıýdjet qarjysymen eki qatarly 18 úı jóndeýden ótti. Jarmysh aýylynda aýylishilik sý qubyry men Barys kóshesine kóshe shamdary, elektr jelisi men gaz qubyry júrgizilip jatyr. Tushyqudyq, Qyzan, Ushtaǵan, Shebir aýyldyq ambýlatorııalary jylý júıesine aǵymdaǵy jáne Aqshymyraý ambýlatorııasyna kúrdeli jóndeý jasaldy. Aýdannyń mereıtoıy qarsańynda jasalǵan irili-usaq jumysty túgeldeı tizip shyǵý múmkin emes, paıdalanýǵa berilgeni de, jasalyp jatqany da, endi qolǵa alynǵandary da az emes.
– Kókeıtesti bolyp júrgen Beki aýylyndaǵy mektep, Jarmysh aýylynda 2006 jyldan beri sheshimin tappaı kele jatqan aýyz sý qubyry jumystary júrip jatsa, Saıótes aýylynda 25 jyldaı jaýyr bolǵan apattyq jaǵdaıdaǵy kópqabatty úıler máselesi boıynsha da qozǵalys bastaldy. Jýyrda oblys basshysynyń qatysýymen ótken esepti kezdesýde jospar men mejege baǵyttalǵan, áriptesterimmen birge atqarǵan esebimiz jurtshylyq aldynda tyńdaldy. Eńbek daýy, jumyssyzdyq máselesi jóninde arnaıy komıssııa atqaryp jatqan jumystar az emes. Degenmen ara-tura túrli kelispeýshilikter de bolyp turady. Aıtalyq, shebin óndiretin karerler jáne aýyr júk kólikterimen sharýashylyq taýarlaryn, túrli qural-jabdyqtardy tasymaldaýǵa qatysty kúlbilteli máseleler de bar. Joǵaryda atalǵan jumystarmen qatar ǵasyr tabaldyryǵynda turǵan aýdannyń 95 jyldyǵyn mádenı-rýhanı baǵyttaǵy sharalarmen de baıyttyq, – dedi óz sózinde aýdan basshysy.
Mereıtoı at shaptyryp, as iship, aıaq bosatý, kitap shyǵaryp, konsert qoıyp, shashý shashýmen emes, sońynda el ıgiligine qyzmet etetin nátıjeli ister qalýymen mańyzdy. Osy oraıda tarıhy baı, taǵylymy mol aýdannyń óreli bastamasy ózge óńirlerge ónege bolsa biraz máseleniń sheshimi tabylar edi.
Mańǵystaý oblysy
