Qolǵa alynǵan naqty ister
«Batys Qazaqstan oblysy – elimizdiń damyǵan ındýstrııalyq-agrarlyq óńirleriniń biri. Jyl basynan beri ótken 9 aı ishinde oblys ekonomıkasynyń negizgi salalary boıynsha turaqty ósim bar. Sonyń ishinde óńdeý ónerkásibi – 20,5%-ǵa, aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi – 5,5%-ǵa, qurylys jumystarynyń kólemi – 42%-ǵa, turǵyn úılerdi iske qosý – 0,5%-ǵa, negizgi kapıtalǵa ınvestısııalar – 23%-ǵa, ishki saýda kólemi – 19,2%-ǵa, kólik qyzmetteriniń kólemi – 8,3%-ǵa ósti», dep bastady baıandamasyn óńir basshysy. Árıne, bul sandardyń astarynda myńdaǵan adamnyń eńbegi jatqany anyq.
Qazirgi halyqaralyq jaǵdaılarǵa baılanysty Memleket basshysy alǵa qoıyp otyrǵan eń basty mindettiń biri – elimizdiń myqty ónerkásiptik negizin qalyptastyrý jáne ekonomıkamyz ózimizdi tolyq qamtamasyz ete alatyn jaǵdaıǵa jetkizý.
«Sondyqtan óńir ekonomıkasyn odan ári ártaraptandyrý, sonyń ishinde óńdeý salasyn damytý baǵytynda naqty isterdi qolǵa alýymyz qajet», dedi N.Tóreǵalıev.
Elimizdiń qorǵanys salasyna Oral qalasyndaǵy zaýyttar úlken úles qosyp keledi. 2023 jyly memlekettik qorǵanys tapsyrysy boıynsha oraldyq kásiporyndar jalpy quny 38 mlrd teńge bolatyn 35 shart jasaǵan.
«Biz óńir ekonomıkasyn ártaraptandyrý úshin aldaǵy 5 jyl ishinde 2,4 trln teńgege 67 ınvestısııalyq jobany iske asyramyz», deıdi oblys ákimi.
Aýyl jáne shaǵyn kásip
О́ńirdiń oń jambasyna keletin salanyń biri – aýyl sharýashylyǵy. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda 2023 jyly respýblıkalyq bıýdjetten 6,4 mlrd teńge kredıttik qarajat bólingen edi. Qazir 714 ótinish boıynsha 4,9 mlrd teńge nesıe óz ıesin tapty. «Jyl sońyna deıin qarjyny tolyqtaı ıgeremiz», deıdi ákim.
Qazir azyq-túlik qaýipsizdigi degen másele óte ótkir tur. Batys Qazaqstan oblysy bıyl 91 myń tonna kartop-kókónis ónimin jınap aldy. Qazir olar 32 qoımada saqtaýǵa qoıyldy. Ákimniń aıtýynsha, óńir turǵyndarynyń qajetin tolyq qamtý úshin 2024 jyly 18 myń tonnalyq 4 qoıma salynbaq.
О́ńirde etti mal sharýashylyǵy da jaqsy damyǵan.
«Oblys halyqqa eń qajetti 19 túrli azyq-túlik taýarynyń 7 túri boıynsha ózin tolyq qamtamasyz etedi, 8 túr boıynsha 75%-ǵa deıin qamtyp otyrmyz. Al áleýmettik mańyzy bar qaraqumyq jarmasy, kúrish, qant, tuz sekildi ónimder oblysta óndirilmeıdi», dedi óńir basshysy.
Árıne, aýyl sharýashylyǵyn damytý birneshe faktorǵa táýeldi. Sonyń biri – sý máselesi. Sý resýrstaryn tıimdi paıdalaný, tabıǵatqa zııan keltirmeı, sharýashylyqqa tıimdi júıe qalyptastyrý – óńir basshysy erekshe nazar aýdaryp otyrǵan sala. Keıingi jyldary oblysta uzyndyǵy 185 shaqyrym bolatyn 3 magıstral kanalyn qaıta jańǵyrtý jumysy júrip jatyr. Búginde uzyndyǵy 66 shaqyrym «Ashy – Aznabaıs – Taıpaq» kanalyn jóndeý jumysy aıaqtalǵan.
«Bul jobalar Jaıyq ózeniniń sol jaǵalaýynda 350 myń gektarǵa deıin jaıylymdy aýyl sharýashylyǵy aınalymyna engizýge múmkindik beredi», deıdi ákim.
Joldar, joldar...
Áńgimeni jol taqyrybynan bastap edik. О́ıtkeni qysy-jazy jol azabyn jıi kóretin batysqazaqstandyqtardyń bas aýrýy osy. Memleket basshysy óz Joldaýynda avtokólik joldarynyń qurylysy máselesi óz sheshimin tabýǵa jáne jumystar ýaqtyly ári sapaly jasalýǵa tıis degen bolatyn.
Mine, Prezıdent tapsyrmasy aıasynda bıyl óńirde 81,5 mlrd teńgege 617 shaqyrym jol jóndelip jatyr. Munyń 148 shaqyrymy – respýblıkalyq joldar, 336 shaqyrymy – oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar joldar, al 133 shaqyrymy – kóshe jelileri.
«Qazirgi tańda 513 shaqyrym jol jóndeldi. Jyl sońynda jergilikti joldardyń normatıvtik jaǵdaıdaǵy úlesin 52%-ǵa jetkizemiz», deıdi oblys ákimi. Kúni keshe ǵana asfaltty joldyń úlesi 30 paıyzǵa da jetpegen óńir úshin bul – óte úlken sekiris.
Al keler jyl budan da qyzý bolady! 2024 jyly jol qurylysyna 100 mlrd teńgeden astam qarjy bólinedi. Sóıtip, túrli deńgeıdegi 800 shaqyrym jol qaıta salynbaq. Bul – 139 joba!
«Bókeı ordasy jáne Jánibek aýdandaryn oblys ortalyǵymen baılanystyratyn joldyń 104 shaqyrymyn bıyl aıaqtadyq, qalǵan 16 shaqyrym boıynsha jumys júrip jatyr», dedi Narıman Tóreǵalıev.
Áleýmettiń áleýeti qandaı?
«Bıyl «2021-2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti damytý» jónindegi Ulttyq joba aıasynda 25 myń adam ártúrli jumysqa tartyldy. Odan bólek, 15 myńǵa jýyq jańa jumys orny quryldy. Jumys oryndarynyń basym kópshiligi (80%) aýyldyq jerde», deıdi ákim.
Sondaı-aq bıyl 25 myń otbasyǵa 2 mlrd-tan astam teńgeniń ártúrli áleýmettik kómegi kórsetilgen. Sonyń nátıjesinde, ataýly áleýmettik kómek alýshy otbasy sany 3 117-den 2 240 otbasyǵa azaıǵan.
Oral qalasynda 7,5 mlrd teńgege 150 oryndyq áleýmettik ońaltý ortalyǵy salynyp jatyr. Bul múgedek adamdarǵa arnalǵan zamanaýı standarttar men tehnologııalarǵa sáıkes mekeme bolmaq.
Bilim berý salasynda da jańalyq kóp. Qazirgi tańda óńirde 27 mektep salynyp jatyr. Onyń 12-si jyl sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi.
Al «Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» Ulttyq jobasy aıasynda óńirde 12 medısınalyq nysan qurylysy júrgizilip jatyr. Bulardyń bári de jyl sońyna deıin halyq ıgiligine tapsyrylady. Al 2024 jyly osyndaı 38 medısınalyq nysan salynady.
«Áleýmettik osal toptardy turǵyn úımen qamtamasyz etý úshin 2023-2024 jyldary 4,6 mlrd teńgege 476 páter satyp alýdy kózdep otyrmyz», deıdi ákim.
Oblystyń 47 aýyldyq eldi mekenin aýyz sýmen qamtýǵa 6,3 mlrd teńge bólingen. Qazirdiń ózinde bul jospardyń jartysynan astamy júzege asty. Jyl sońyna deıin ózge jobalar da aıaqtalyp, 33 myń halyq sapaly sýǵa qol jetkizedi. Sonyń nátıjesinde, jyl sońyna deıin aýyl halqynyń aýyz sýmen qamtamasyz etilýi 94%-dy quraıtyn bolady.
P.S. Narıman Tóreǵalıuly óńirde atqarylyp jatqan ózge de ister týraly aıtyp, jýrnalısterdiń saýaldaryna jaýap qaıtardy. Mysaly, óńir úshin óte ózekti bolǵan kıik sanyn retteý boıynsha da túrli pikir tarap júrgeni ras. Gazet tilshisi arnaıy saparǵa shyǵyp, bul máseleni egjeı-tegjeıli zerttep qaıtty. Ol maqalany taıaýdaǵy sandarymyzdyń birinen oqısyzdar.
Batys Qazaqstan oblysy
