Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Jaýyryny jerge tımegen balýanǵa túrik pashasy syıǵa tartqan qanjardyń 111 jyldan soń halyqqa tanystyrylýy da tegin emes. Únemi birinshi bolǵan ǵoı batyr babamyz. Munda da sandardyń bári birden bastalady», deıdi Májilis depýtaty Ardaq Nazarov.
Osy ýaqytqa deıin qoldan-qolǵa ótip kelgen qanjardy Ardaq Nazarov bireýden bireýge satylaıyn dep turǵan jerinen kezdeısoq baıqap qalǵan. Birden Keńes Hamıtov esimdi kásipkerge habarlasyp qanjardy satyp alyp, murajaıǵa tapsyrýdy júzege asyrǵan osy kisi. 1912 jyly Muqan Muńaıtpasuly babamyz áli qajy atanbaı turyp, Ystanbulda ataqty balýandardy shókesinen túsirip, óner kórsetedi. Sonda qazaq balýanynyń ónerine tánti bolǵan Shaǵyr pasha oǵan qurmet bildirip, ekeýi qajylyqqa birge attanady. Sol saparda batyr Muqanǵa razy bolǵan pasha osy qanjardy syıǵa tartady. Ony qanjar júzindegi arabsha jazý dáleldeıdi. «Eshqashan jeńilmegen balýan Muqan Muńaıtpasulyna Shaǵyr pashadan syılyq. 1330 jyl» dep jazylǵan. Munda ýaqyt hıjra jyl sanaýy boıynsha belgilengenin eskerý kerek.
Buǵan deıin belgisiz bolyp kelgen qanjar Qazaqstanǵa shetel asyp kelse kerek. Ystanbul bıleýshisi qanjardy Qajymuqanǵa 1912 jyly syıǵa tartqan. Balýan babamyzdyń osy jyly kúresip, ataqty túrik balýanyn jyqqanyn jáne qajylyqqa barǵanyn tarıhshylar naqtylapty. Jádiger satyp alynǵan soń Prezıdent ákimshiligi men Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi uıymdastyryp, tarıhshy ǵalymdar men qarýtanýshylar, sırek jazýdy oqýshylar birigip, qanjar Qajymuqan babamyzǵa tıesili ekenine ábden kóz jetkizgen.
«Bul – óte qundy jádiger. Ataqty balýan tulǵasynyń jańa qyrlaryn ashyp, jańasha kózqaras qalyptastyrý úshin kóp maǵlumat beretin dúnıeniń Ulttyq mýzeıge tapsyrylǵany óte durys boldy. Osyndaı zatty túriktiń el bıleýshisi bizdiń ataqty tulǵamyzǵa syılaǵandyqtan, memorıaldyq zat retinde tarıhı hám mádenı quny óte joǵary.
Qajymuqan Muńaıtpasuly bodandyq zamannyń ózinde qazaq kúresin dúnıe júzine tanytty. Sondyqtan bul kisi – qazirgi qazaq kúresi men sırk óneriniń bastaýynda turǵan tulǵa. Ol kezde balýandar kúresip qana qoımaı, sırkte oıyn kórsetken. Ártúrli aýyr zattardy kóterip, beline salyp buraǵan, taǵysyn taǵy. Keıin ol keńes ókimeti kezinde osyndaı óner kórsete júrip, túsken aqshaǵa ushaq satyp alyp, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa jóneltkeni belgili», deıdi etnograf, qarýtanýshy Halıolla Ahmetjan.
