Zańsyzdyqqa qarsylyq – qaǵıdatty qoǵamnyń mindeti

Sonymen qosa, el adam­dary­nyń bekem birliginiń jáne barlyq deńgeıdegi bılik ókil­deriniń batyl is-áreketiniń arqasynda alapat apattyń betin qaıtaryp, eldegi ahýaldy turaqtandyra alǵanyna da toqtaldy.

Q.Toqaev «Memlekettiń bas­ty mindetiniń biri – zańnyń múl­tik­siz oryndalýyn, tártiptiń qatań saqtalýyn tolyq qamta­masyz etý. Sondyqtan zań buzǵan kez kelgen adam jaýapqa tartylady. Al zań men tártipti saqtaý máselesine azamattardyń ıdeologııalyq ustanymy men saıası kózqarasynyń esh qatysy joq. Zań bárine ortaq» ekenin de erekshe atady. Sonyń ishinde otbasylyq-turmystyq zorlyq zombylyqqa, qatygezdikke qatysty áreketterge de múldem tózbeýshilik tanytatyn kez kelgenin taǵy da eskertti. Osy­laısha, Prezıdent «Men eli­mizde «zań men tártip» qaǵı­datynyń ornyǵa túskenin qalaımyn. Sondyqtan naqty jaýap bereıin, turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty jazany qataıtýdy tolyq qoldaımyn. Sonymen qatar qoǵamda ozbyrlyq pen zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túrine múldem tózbeıtin túsinik qalyptaspasa, zańǵa engizilgen ózgeristerden asa qaıyr bolmaıdy» dep oıyn tarqatyp berdi.

Kez kelgen quqyq buzýshy­lyqqa múldem tózbeýshilik tártipke shaqyrady. Múldem tózbeýshilik – bul azamattardyń keri, qarymta áreketi nemese kez kelgen usaq quqyq buzý­shylyqtardyń ózine boı aldyrmaýy, keri jaýap qaıtarýy. Azamattardyń ózderiniń quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa belsendi qatysýyn qamtamasyz etýi – quqyq buzýshylyqtarǵa «múl­dem tózbeýshilik» qaǵıda­tyn qalyptastyrýdyń bas­ty sharty. Árbir azamat elimiz­degi zań men tártip ústem­di­gin qalyptastyrýǵa jaýapty bolýǵa tıis. Elimizdiń ár tur­ǵyny kez kelgen zorlyq zom­by­lyqtyń, tártipsizdiktiń, zalaldy árekettiń jolyn kesýge mindetti. Árbir sanaly azamat usaq buzaqylyq, ıaǵnı qoǵamdyq oryndarda bylapyt sóıleý, jeke tulǵalarǵa qor­lap tıisý, bótenniń múlkin búl­dirý, turǵyn úı-jaılardy qor­laý, ortaq paıdalaný oryn­daryn, saıabaqtardy, skver­ler­di lastaý, onyń ishinde belgi­len­begen oryndarǵa kommýnal­dyq qaldyqtardy tastaý jáne aına­lasyndaǵylarǵa syılamaý­shylyqty bildiretin, qoǵamdyq tártipti jáne jeke tulǵalardyń tynyshtyǵyn buzatyn, jynys­tyq qol suǵýshylyqty ymdaı­tyn, jynystyq qysym kórse­tetin, úıbuzar jáne basqa da áreketterdi jasaýǵa múmkindik týdyrmaı, kúrese bilgeni jón.

Jurt zorlyq-zombylyq jasa­­ǵan­darǵa jazany qataıtý­dy talap ete tura, qylmys ále­­­min­­degi shytyrman oqı­ǵa­lar­­ǵa tańdaı qaǵyp, fılm­der­­diń zańdy belden basatyn ke­ıip­­ker­lerin ǵana emes, tipti shyna­ıy ómirdegi kánigi qyl­mys­­ker­lerdiń ózin pir tutyp jata­dy. Bul jaǵdaı bir-birine múl­de kereǵar jáne óte oǵash kóri­nedi. Biz qoǵamdy ishinen irite­tin, adamgershilikke jat qylyq­tardy aqtaýdy kózdeıtin kez kel­gen áreketke jáne qu­qyq­tyq nıgılızmge tutas el bolyp tos­qaýyl qoıýymyz kerek, zań­syz­­dyq pen qatygezdikke bir kisi­­deı, batyl qarsy turýymyz qa­­jet. Sondaı-aq qoǵam normalar men erejelerdiń jáne jal­py adam­zatqa ortaq qundy­lyqtar­dyń aıa­qasty bolýyn qatań aıyp­tap, onymen birlese kúresýi kerek.

Q.Toqaev mundaı qylmys­tar­­dyń aldyn alyp, jolyn kesý úshin naqty sharalar qa­byldanyp jatqanyn aıt­ty. Elimizde turmystyq zor­lyq-zombylyq profılaktıka­sy jáne oǵan qarsy kúres júıe­sindegi zańnamalyq negiz Kons­tıtýsııa, «Turmystyq zorlyq-zombylyq profılaktıkasy týraly» arnaýly salalyq Zań, qylmystyq jáne ákimshilik kodeksterde kórsetilgen.

Zań otbasy-turmystyq qatynastarda, ıaǵnı neke-otbasy qatynastaryndaǵy adamdar, jeke turǵyn úı, páter nemese ózge de turǵyn úı-jaı shegin­de birge turatyn adamdar ara­syn­daǵy, sondaı-aq burynǵy erli-za­ıyptylar arasyndaǵy qa­ty­nas­tarda zorlyq-zombylyq pro­f­ılaktıkasyn retteıdi.

Jalpy alǵanda, taldaý kór­setkendeı, álemdik praktıkada otbasyndaǵy zorlyq-zomby­lyqtyń boldyrmaý máselesin­de 2 negizgi tásil qalyptasty. Sonyń biri – jazalaý ádisi. Bul janjaldasýshy taraptar arasyndaǵy qatynastardy toqtatý jáne oǵan kináli adamdy qylmystyq jaýaptylyqqa tartý arqyly zorlyq-zombylyq sıklin buzýǵa baǵyttalǵan. Bul tásil zańnamasy balalar men áıel­derge qatysty zorlyq-zom­by­­lyq qylmystar úshin qyl­mys­tyq jaýaptylyqty qatań­datý jolyna túsken qazirgi zamanǵy elderde basym bolyp otyr.

Ekinshisi – restoratıvtik ádis. Ol janjaldy retteýge jáne otbasylyq qatynastardy saq­taý­ǵa baǵyttalǵan jáne kóbi­­nese azamattyq-quqyqtyq sı­pat­taǵy sharalardy paıdalanýdy, áleý­mettik qyzmetterdiń jan­jal­dy retteýge qatysýyn, son­daı-aq túzetý-tárbıeleý jáne me­dı­sı­nalyq, eń aldymen, psıho­lo­gııa­lyq kómektiń májbúrleý ba­ǵdar­lamalaryn qoldanýdy kózdeıdi.

Bizdińshe, bul baǵytta álem­dik tájirıbeni eskergen jón.

Únzıla ShAPAQ,

Májilis depýtaty