Megapolıstiń damý baǵyty

«Smart Football» jaýap­kershiligi shekteýli seriktes­tiginiń quryltaıshysy Murat Medeýovtiń aıtýynsha, fýtbol akademııasynda 5 jastan 12 jasqa deıingi 1000-ǵa jýyq balany jattyqtyrý josparlanǵan.

«Footlab» – sportsúıer qaýymǵa, otbasylyq demalysqa, balalar men eresekter arasynda týrnırler ótkizýge arnalǵan ınteraktıvti fýtbol alańy.

Almatydaǵy «Footlab» orta­lyǵy Portýgalııanyń franshızasyn alǵan. Onyń bas keńsesi Lıssabonda ornalasqan. Atalǵan jobany tanymal portýgal fýtbolshylary Rýı Koshta men Krıshtıaný Ronaldý «7EGEND» ınnovasııalyq kompanııasymen birlesip jasaǵan. Búginde «Footlab» franshızasy álemniń 60-tan asa eline satylǵan. Bul ortalyq Lıssabon men Dýbaıdan keıin úshinshi bolyp, Almatyda ashyldy. Jobaǵa 1,5 mıllıard teńgeden astam jeke ınvestısııa salynǵan.

Ortalyqtyń bıyl 50 myńnan asa adam qabyldaý, sondaı-aq sport pen salamatty ómir saltyn nasıhattaý úshin Almaty qalasynyń oqýshylary arasynda týrnır ótkizý jospary bar. Investorlar elimizdiń barlyq óńirinde osyndaı ortalyqtar jelisin ashýdy kózdep otyr.

Prezıdent balalarǵa arnal­ǵan sport jobasyn damytý úshin ja­ýapty organdarǵa jer teli­min bólý máse­lesinde jár­dem kórsetýdi tapsyrdy jáne Asta­nada osyndaı fýtbol orta­lyǵyn salý týraly bastamany qoldady. Kezdesý sońynda Qasym-Jomart Toqaev jas fýtbolshylarǵa tabys tilep, sport jeıdesine qoltańbasyn qaldyrdy.

Qalany sýmen qamtý – jalpymemlekettik mindet

Memleket basshysy Almaty qalasyna sapary barysynda megapolıstiń sýmen qamtý ny­san­darynyń qurylysymen de tanysty.

Prezıdent árqaısysynyń syıymdy­lyǵy 3 myń tekshe metr bolatyn «Balqash» taza aýyz sý stansasynyń eki rezervýarynyń jáne sorǵy stansasynyń qury­lysymen tanysty.

Qasym-Jomart Toqaevqa «Kaptaj», «Bastaý» toǵandary­nan jáne «Medeý» súzgi stansasynan keletin sýdyń osy rezervýarlarda jınaqtalyp, zararsyzdandyrylatyny jóninde málimet berildi. Tazalanǵan aýyz sý arnaıy ornatylǵan sorǵylardyń kómegimen «Kamenskoe plato», «Kólsaı», «Iýbıleınyı» jáne «Muztaý» shaǵyn aýdandarynyń magıstraldy jelileri arqyly taratylady.

Nysandy aralap kórý barysynda Memleket basshysyna Almaty qalasyn sýmen qamtý jelisiniń qazirgi jaı-kúıi men damý jospary týraly baıandaldy.

Prezıdenttiń tapsyrmalaryn oryndaý aıasynda qala ákimdigi byltyr jańa­dan 117 shaqyrym sýmen qamtý jeli­sin salyp, 46 kılometr sý qubyryn jań­ǵyr­tý jumystaryn júrgizgen. Atalǵan sharalar Almaty halqynyń 99,3 paıyzyn sýmen qamtıtyn ortalyq jelige qosýǵa múm­kindik berdi. Bıyl taǵy 142 kılometr sý qubyryn tartyp, 48 shaqyrym jeli­ge jóndeý jumystaryn júrgizý jos­par­lanyp otyr. Bul jyl sońyna deıin tur­ǵyndardyń 99,6 paıyzyna sý jetki­zip, jelilerdiń tozý deńgeıin 53,8 paıyz­ǵa deıin tómendetýge septigin tıgizedi.

Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaevqa Medeý aýdany­nyń 50 myń turǵynyn sýmen qamtýdyń qosalqy shemasyn iske qosý jospary jóninde málimet berildi. Al Alataý, Bostandyq jáne Naýryzbaı aýdandarynyń halqyn sýmen turaqty ári sapaly túrde qamtamasyz etý úshin eki toǵan salynyp jatyr jáne taǵy ekeýiniń jobalaý jumystary júrgizilip keledi.

Almaty qalasy ákimdiginiń málimetine sáıkes bıyl Qarǵaly toǵanynyń qurylysyn aıaqtaý josparlanyp otyr. Bul nysan Naýryzbaı aýdanynyń 50 myń turǵynyn aýyz sýmen qamtama­syz etedi. Kelesi jyly Aqsaı toǵanynyń qury­ly­syn aıaqtaý kózdelip otyr. Ol Naýryzbaı aýdanyndaǵy 100 myń turǵyn men Almaty oblysy Qarasaı aýda­nyn­daǵy 15 myń turǵynnyń sýǵa qatys­ty máselesin sheshýge septigin tıgizedi.

Qasym-Jomart Toqaev Almaty qala­syn sýmen qamta­masyz etý jalpy­mem­lekettik mańyzy bar basym mindet ekenin atap ótti. Sonymen qatar byltyr Almaty qalasynyń Medeý aýdanynda bolǵan jaǵdaıdyń qaıtalanýyna jol berýge bolmaıtynyn eskertti.

– Elimizde sýtapshylyǵy bar. Bizge jalpymemlekettik baǵ­darlama qajet. Baý-baqsha­ny sýarý úshin aýyz sý­dy paı­dalanýǵa bolmaıdy. Onyń orny­na sý únemdeý tehnologııa­syn qolda­nysqa engizip, jer astynan jańa sý kóz­derin izdeý qajet. Almatynyń turǵyn­dary aýyz sýdyń tapshylyǵyna jıi shaǵym­danady. Sondyqtan keshendi, júıeli jumys júrgizilýi kerek, – dedi Prezıdent.

Ahýaldyq ortalyqtyń jumysy aýqymdy

Sondaı-aq Memleket basshysy Almaty qalasynyń tynys-tirshiligi týraly jan-jaqty aq­parat beretin Ahýaldyq orta­lyqty aralap kórdi.

Qasym-Jomart Toqaevqa qala ákimi Erbolat Dosaev atalǵan ortalyq «Big Data» taldaýy men «Open Data» tujyrymdamasyn engizý negizinde sapaly sheshimder qabyldaý úshin tıimdi qural bolatynyn aıtty.

Bul ortalyq megapolıstegi ómirdiń barlyq aspektisine qa­tys­ty derekterdi jınap, tal­daýǵa, halyqty qulaqtan­dyrý­ǵa jáne qala bıliginiń turǵyn­darmen aradaǵy keri baılanysyn qamtamasyz etýge múmkin­dik beredi. Qazirgi ýaqytta Almaty­nyń Ahýaldyq ortalyǵy qala tirshiliginiń barlyq salasyn qamtıtyn 53 modýlden turady. Derekter 50-den astam uıymnan, sondaı-aq memlekettik jáne qala­lyq aqparattyq júıelerden (Ult­tyq statıstıka bıýrosynyń saıty, «Qylmystyq quqyq buzý­­shy­lyqtar kartasy», «109 qyz­meti», «Biryńǵaı beınemonıtorıng júıesi», «Sergek», «Ońaı», Metropolıten, TJD jáne t.b.) jınalady.

Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes balalardyń qaýipsizdigine aıryqsha mán beriledi. Byltyr Almatydaǵy barlyq memlekettik mektep pen balabaqshada alǵash ret keshendi qaýipsizdik júıeleri engizildi. Memleket basshysyna onyń sıfrlyq beınebaqylaý kameralary, dabyl túıme­leri, órtke qarsy qaýipsizdik júıe­leri, «Face ID» qondyrǵysy bar arnaıy týrnıketter sekildi 4 bólikten turatyny jóninde baıan­daldy.

– Jasandy ıntellekt azamat­tardyń, atap aıtqanda, Almaty turǵyndarynyń ál-aýqatyn art­tyrýǵa qyzmet etýge tıis. Son­dyqtan men sizderdiń jasan­dy ıntellekt quraldaryn engizý josparyńyzdy qoldaı­myn. Bul bir. Ekinshiden, qaladaǵy kólik jaǵdaıyna erekshe nazar aýdarý kerek. Muny anyq baıqaýǵa bolady. Bul – óte ózekti másele. Munda jasandy ıntellekt erekshe ról atqarýy kerek. Árıne, qaýipsizdikti nazardan tys qaldyrýǵa bolmaıdy. Qaýipsizdik birinshi orynda turýy kerek, – dedi Prezıdent.

Sodan keıin Memleket bas­­shysy megapolıstiń kólik júıe­sin damytý jónindegi baıandamany tyńdady.

Qasym-Jomart Toqaevqa 2025 jyldan keıin qoǵamdyq kólikti tolyqtaı gazǵa jáne elektrge kóshirý jóninde bergen tapsyrmasynyń oryndalý barysy týraly baıandaldy. Ákimdiktiń málimetine sáıkes aldaǵy 2 jyl ishinde qoǵamdyq kóliktiń barlyq kommýnaldyq avtoparkin jańartý josparlanǵan. Sonymen qatar 11 jylda alǵash ret trolleıbýs parkin jańartý qolǵa alyndy.

Qalada jol qurylysynyń qarqyny artyp keledi. Almatyda byltyr 70 kóshege 25 shaqyrym jańa jol salynsa, bıyl 136 kóshege jalpy uzyndyǵy 70 shaqyrym bolatyn jol tóseý josparlanyp otyr. Sondaı-aq ótken jyly 200 shaqyrym jolǵa ortasha jóndeý jumystary júrgizilse, bıyl bul kórsetkish 250 shaqyrymǵa deıin ulǵaıtylmaq.

Qalanyń Almaty aglomerasııasymen kólik baılanysyn qamtamasyz etý jónindegi Prezıdenttiń tapsyrmasyn oryndaý aıasynda jolaıryqtar qurylysy júrgizilip jatyr. Qalanyń shetinen ortalyǵyna qaraı keletin radıaldy joldardy ashý jumystary júzege asyrylyp jatyr. Osy jyl­dyń sońyna deıin Saın men Móńke bı jáne Seıfýl­lın men Jan­súgirov kósheleriniń qıylysynda jolaıryǵyn salý josparlanyp otyr.

Memleket basshysyna or­nyqty kólik bazasyn qalyp­tastyrý jóninde júıeli sheshim qabyldanǵany týraly málimet berildi. Onyń negizin jyldam júretin qoǵamdyq kólikter quraıdy. Jańa BRT, LRT jáne metro jelilerin ashý zamanaýı megapolıstiń talaptaryna saı keletin qalalyq utqyrlyqtyń tıimdi modeline kóshýge múmkindik beredi. Osy oraıda «Qalqaman» jańa metro stansasyn ashyp, metropolıtenniń «Barlyq» bazaryna deıingi úshinshi kezegin salý jumystaryn bastaý kerek. Sondaı-aq metrony soltústik jáne shyǵys baǵyttarda damytý jobalaryn júzege asyrýǵa kirisý josparlanyp otyr. Budan bólek, Tóle bı kóshesimen ótetin jáne Almatynyń batysy men shyǵysyn jalǵaıtyn LRT-niń (26 km) birinshi jelisin iske qosý kózdelgen.

Baıandamany tyńdaǵan soń, Qasym-Jomart Toqaev qala­nyń kólik júıesin damytý jónin­degi jobalardy qoldaıty­nyn atap ótti. Prezıdenttiń aıtýyn­sha, bul jobalardyń iske asy­ry­lýy Almaty­nyń ınvestı­sııa­­lyq tartym­dyly­ǵyn art­tyrý­ǵa septigin tıgizip, qala tur­ǵyn­­darynyń turmys sapasyn jaq­sartýǵa yqpal etedi. Osyǵan baı­lanysty Memleket basshysy tıisti qujattardy tez arada da­ıyn­dap, jobalardy júzege asy­rýǵa kirisý kerek ekenin aıtty.

Qaıta túlegen qala ákimdigi

Keıinnen Memleket basshysy Almaty qalasyna jumys sapary barysynda qaıta qalpyna keltirilgen qala ákimdiginiń ǵıma­ratyn aralap kórdi.

Qasym-Jomart Toqaevqa rekonstrýksııa kezinde ákimdik ǵı­maratynyń energetıkalyq tıim­diligin edáýir arttyrýǵa yq­pal etken zamanaýı materıaldar men tehnologııalar qoldanylǵany týraly baıandaldy. Ǵımarattyń tarıhı mánin eskere otyryp, onyń arhıtektýralyq kelbetin saqtaý týraly sheshim qabyldandy. Mármárli qasbetter, jezben jáne tabıǵı tastarmen bezendirilgen ishki sándik elementter burynǵy qalpyna keltirildi.

Rekonstrýksııa jumystary to­lyǵy­men aıaqtalǵan úsh pa­vılon­ǵa byltyr qazan aıynan bastap qala ákimdiginiń apparaty men 14 basqarmasy ornalasty.

Sonymen qatar Prezıdentke órtten qatty zardap shekken №4 pavılonda jóndeý jumystary jalǵasyp jatqany týraly málimet berildi. Kúmbezdi ustap turatyn qondyrǵylar men temir kons­trýksııa joǵary temperatýranyń áserinen túgeldeı zaqymdanǵan. Sondyqtan kúmbezdi tolyqtaı qaıta jóndeýge týra keldi. Qazir burynǵysyna qaraǵanda álde­qaıda jeńil, jańa konstrýksııa ornatylǵan. Qurylys jumys­taryn aqpan aıynyń sońyna deıin aıaqtaý josparlanyp otyr.