«Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesiniń iske qosylǵanyna bes jyl boldy. Sodan beri bul salanyń bıýdjeti 2 ese artty. Bıyl 2,6 trıllıon teńge bólinedi. Alaıda medısınalyq kómektiń sapasy aıtarlyqtaı jaqsardy dep aıtýǵa bolmaıdy. Kóptegen qyzmet áli de qoljetimdi emes. Budan bólek, kóp jaǵdaıda resýrstar tıimsiz jumsalady. Sonyń saldarynan bul salaǵa qosymsha qarjy bólip, bıýdjetke salmaq salýǵa týra keledi. Úkimet medısınalyq saqtandyrý júıesiniń qyzmetin qatań baqylaýǵa alýy kerek. Bul júıe qarapaıym ári túsinikti bolýy tıis. Medısınalyq kómektiń biryńǵaı toptamasyn qalyptastyrý qajet. Memleket kepildik beretin medısınalyq qyzmet onyń bazalyq bóligi bolýy kerek. Kelesi bóligi jumys berýshiler men azamattardyń jarnalarynan quralatyn saqtandyrý qarajaty esebinen jasaqtalýy kerek», dedi Prezıdent.
Shynynda da qazirgi kezde densaýlyq saqtaý isinde sheshimin tappaı jatqan sharýalar az emes. Birinshiden, kadr máselesi qıyn. Ásirese, alys aýyldarda dárigerlerdiń joqtyǵynan olardyń mindetin feldsherler, medbıkeler atqaryp júrgeni jasyryn emes. Jyl saıyn 7 myńǵa jýyq dáriger maman daıarlanady. Biraq olardyń 30 paıyzy mamandyǵymen jumys istemeı, basqa salaǵa ketip jatyr. О́ıtkeni dıplom alǵannan keıin taǵy 2-5 jyl ınternatýrada, ordınatýrada, rezıdentýrada bilimin jalǵastyrýǵa barlyǵynyń múmkindigi joq. Oqý jyldarynda olarǵa tek stependııa taǵaıyndalady. Ol mardymsyz qarjyǵa jas otbasynyń kún kórýi múmkin emes.
Dáriger men medbıke bilimin jetildirý isin de retke keltirý kerek. Búginderi bul isti ár qalada ashylǵan jeke uıymdar óz mindetine alyp, bilim bermeı-aq sertıfıkat, kýálik «satýmen» aınalysyp júr. Sóıtip, dárigerler men medbıkeler pysyqaı-alaıaqtarǵa jem bolady. Sondyqtan Almatydaǵy burynǵy dárigerlerdiń bilimin jetildirý ınstıtýtyn qaıta ashyp, qalpyna ketirgen jón.
Aýyl medısınasynyń ahýaly qazir máz emes. Birinshiden, bilimdi de bilgir maman joq. Ekinshi, dıagnozdy anyqtaý úshin tekseretin medısınalyq quraldar men jabdyqtar joqtyń qasy. Aýdandyq aýrýhanalarǵa berilgen jyljymaly medısınalyq ambýlatorııalardyń, jyljymaly ambýlatorııalyq poıyzdardyń tıimdiligi kúmán keltiredi.
Kóptegen aýrýhana jyldar boıy kredıttik qaryzdarynan qutyla almaı, qaryzǵa tunshyǵyp otyr. О́ıtkeni dári-dármekterdiń, dıagnostıkalyq jáne emdik apparattar men jabdyqtardyń quny tym joǵary. Mysaly, hırýrgııalyq operasııalardyń tarıfi osydan 10-15 jylǵy baǵada ózgerissiz qalyp, emge ketken qarjyny tolyq aqtaı almaýda. Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi áli kúnge deıin óziniń durys jolyn taba almaı, synǵa ushyraýda. Áli de bul salada sheshimin kútip jatqan máseleler az emes. Qazirgi kúnderi kóptiń úmitin tolyq aqtamaı otyr. Sondyqtan keıbir taraýlaryna ózgerister engizgen durys.
Dárigerlerdi tolǵandyratyn taǵy bir másele, joǵary jaqtaǵy mekemeler orynsyz qaǵazbastylyqqa salynyp, kereksiz qujattardy, qajetsiz tapsyrmalardy, aqparat-suranystardy tym kóbeıtip jiberdi. Onyń barlyǵyna ýaqyt taýyp, der kezinde jaýap berý kerek. Osyndaı sátterde keıde naýqaspen, olardyń jaqyndarymen asyqpaı sóılesýge, jaǵdaıdy túsindirýge ýaqyt tapshy bolyp jatady. Sondaı-aq keıingi jyldary aýrýhanalarda kishi medısınalyq mamandardyń tapshylyǵy sezilip otyr. Ol mamandyqqa kezkelgen adam bara bermeıdi. Sebebi aılyǵy tym mardymsyz (90-95 myń teńge). О́kinishke qaraı, ejelden kele jatqan profılaktıkalyq medısına degenińiz de bizdiń elde joqtyń qasy. Kezinde ár kásiporynda bolǵan profpatolog-dárigerler búginderi qysqartylyp ketti. Jumysshylardyń densaýlyǵyn qadaǵalaıtyn dáriger joq. Qaraǵandydaǵy Eńbek gıgıenasy jáne profpatologııa ǴZI jáne onyń fılıaldary negizsiz jabylyp qaldy. Iıa, tize bersek áli de elimizdiń densaýlyq saqtaý isinde oılandyratyn, kópti tolǵandyratyn máseleler az emes. Iske kirisken jańa Úkimettiń jáne jańa taǵaıyndalǵan Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarovanyń aldynda túıindi máseleler tur. Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy mamandar, turǵyndar osynyń barlyǵy ret-retimen sheshiledi degen úmitte.
Saǵyndyq ORDABEKOV,
medısına ǵylymdarynyń doktory, professor
