Infografıkany jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Baǵa ósimi tejeldi
Árıne, ınflıasııalyq boljamdar belgili bir táýekelderge ushyraýy da múmkin. Ondaı jaǵdaılar ınflıasııanyń maqsatty kórsetkishke tez oralýyna kedergi keltiredi. Paıda bolýy múmkin basty táýekelder retinde – ınflıasııalyq kútýler qıyndyǵyn, fıskaldy ımpýlstiń kúsheıýin jáne tutynýshylyq nesıeleý deńgeıiniń ósip ketýin aıtýǵa bolady. Sonymen qatar yqtımal táýekelder astyqtyń tómen túsiminiń jáne retteletin baǵalar salasyndaǵy reformalardyń tolyqqandy júzege aspaýynan týyndaıtyn azyq-túlik baǵasy dınamıkasynyń belgisizdigimen baılanysty.
Degenmen baǵa ósiminiń tejelip kele jatqany baıqalady. Ulttyq banktiń de kózdegeni sol – baǵa ósiminiń baıaýlaýyna oraı bazalyq paıyzdyq mólsherlemeni de birtindep túsirý. Sarapshylar aıtyp júrgendeı, bazalyq mólsherlemeniń arzandaýy kásipkerlerdiń arzan nesıe alýyna, sóıtip, kásipterin órkendetýine jol ashar edi. Degenmen ortada týyndap ketetin táýekelderge baılanysty bazalyq mólsherlemeni tómendetý tarapyna qaraı qabyldanatyn sheshimder arasynda úzilister oryn alýy da bek múmkin. Al bazalyq mólsherlemege qatysty sheshim qabyldaý úshin, eń aldymen, makroekonomıkalyq derekter men boljamdar negizge alynady.
Ortalyq bankter mólsherlemeni túsire bastaı ma?
Sonymen birge kommýnıkasııadaǵy ozyq strategııanyń arqasynda ekonomıkalyq agentterdiń kútýlerin basqarýdy jaqsartý boıynsha jumys jalǵasady, bul naryqqa aqsha-kredıt saıasatynyń bolashaq baǵytyn jaqsy túsinýge múmkindik beredi. Nátıjesinde, bıznes pen halyq úshin boljamdy orta qamtamasyz etiledi. Bul oraıda Ulttyq banktiń Úkimetpen de tyǵyz qarym-qatynasta jumys isteıtinin aıta keteıik. О́ıtkeni tómen ári turaqty ınflıasııaǵa qol jetkizý eń birinshi kezekte ekonomıkalyq saıasattyń (sonyń ishinde bıýdjet saıasatynyń da) qalaı júrgizilgenine tikeleı baılanysty.
Taıaýda The Financial Times analıtıkteri memleketterdiń ortalyq bankteri paıyzdyq mólsherlemelerdi tómendetýge daıyndalyp jatyr dep málimdedi. Ekspertterdiń boljamynsha, AQSh-tyń Federaldy Rezerv Júıesi (FRJ) 2024 jyldyń ekinshi toqsanynda mólsherlemeni tómendetýdi bastaýy múmkin. Degenmen álemniń ortalyq bankteri FRJ jarııalaǵanǵa deıin paıyzdyq mólsherlemelerdi tómendetýge kirisýdiń ornyna tym saqtyq tanytýy múmkin degen qaýip bar.
Birinshiden, bul sıkldegi ınflıasııanyń negizgi qozǵaýshy kúshi – jetkizý tizbegindegi problemalardyń, tabıǵı gaz baǵasyna qatysty shoktyń jáne tamaq ónimderi baǵasy ósiminiń birtindep joıylǵany. Suranystyń tómendeýi de aldaǵy ýaqytta jetkizý tizbeginde týyndaıtyn qıyndyqtardyń saldaryn álsiretedi. Goldman Sachs baǵalaýynsha, qalyptasqan jaǵdaıǵa sáıkes, Qyzyl teńizdegi júk tasymaldaýdaǵy úzilister bıylǵy jahandyq bazalyq ınflıasııany nebári 0,1 paıyzdyq tarmaqqa kóteredi.
Ekinshiden, bir qaraǵanda eńbek naryǵy turaqty bolyp kóringenimen, birqatar aýytqýshylyqtar da bar deıdi sarapshylar. Máselen, Brıtanııadaǵy vakansııa sany 2021 jyldyń ekinshi toqsanynan beri eń tómengi deńgeıde. AQSh-taǵy jalaqy ósimi men bos oryndar sany da tómendep ketken. Bazalyq ınflıasııanyń sońǵy úrdisterine nazar aýdaratyn úsh aılyq jyldyq bazalyq ınflıasııa Ulybrıtanııada, eýroaımaqta jáne AQSh-ta shamamen 2 paıyzdy quraıdy. Bul budan bylaı joǵary shekteıtin tarıfterdi saqtaýdyń qajeti joq degendi bildiredi.
«Jaqyn arada ınflıasııanyń baıaýlaýy kútilmeıdi»
Halyk Finance sarapshylarynyń aıtýynsha, jaqyn arada ınflıasııanyń jedel baıaýlaýy kútilmeıdi.
«О́tken jyldyń óte joǵary bazasy aıasynda ınflıasııanyń jyldyq qarqyny ınflıasııanyń barlyq negizgi komponentterine qatysty bir jylǵa jýyq ýaqyt boıy turaqty baıaýlaý úrdisin saqtap keledi. Inflıasııa odan ári qaraı jyldyq mánde kúrt baıaýlaıdy, al kórsetkish jyldyń ekinshi jartysynda 9 paıyzdan tómendeıdi. Bizdiń osy jyldyń sońyndaǵy ınflıasııaǵa qatysty boljamymyz 8,5 paıyzdy qurady jáne eleýli proınflıasııalyq faktorlardyń saqtalýyn kórsetedi. Alaıda bul Ulttyq banktiń odan ári aqsha-nesıe saıasatyn jumsartýǵa kedergi keltirmeıdi.
Qańtarda tutynýshylyq ınflıasııanyń qarqyny ózgerissiz qaldy – aılyq mánde 0,8 paıyz. Jyldyq mánde ınflıasııanyń báseńdeý qarqyny aıtarlyqtaı qarqyn alyp, 0,3 paıyzdyq tarmaqqa, nebári 9,5 paıyzǵa tómendedi, bul eki jyl burynǵy kórsetkishpen sáıkes keledi. О́tken jyldyń joǵarǵy bazasy ınflıasııa deńgeıiniń tómendeýine óz áserin tıgizýdi jalǵastyrdy. Inflıasııanyń barlyq komponenti jyldyq mánde baıaýlady», deıdi sarapshy Asan Qurmanbekov.
Onyń aıtýynsha, byltyr jyl sońynda 1 trln teńgeden astam qosymsha qarajattyń alynýy arqyly bıýdjettik ımpýlstiń aıtarlyqtaı kúsheıýi áli baǵa ósiminde kórinis tabatyn bolady. Sonymen qatar jańa jyldan bastap mınımaldy jalaqy kóleminiń de ulǵaıǵany (+17 paıyz) belgili.
«Turǵyn úı kommýnaldyq sharýashylyq tarıfteriniń kóterilýi aldaǵy jyldarda 20-30 paıyzǵa jetpek. Benzınniń quny kórshi eldermen aıyrmashylyqty túzetý jáne ony óndirýge ketetin shyǵyndardy únemdi deńgeıge jetkizý úshin qymbatqa túsedi. Sondaı-aq biz teńge baǵamynyń qalypty álsireýin kútemiz. Naqty mólsherlemeniń joǵary deńgeıi aıasynda eldegi ınflıasııalyq úderisterdi turaqtandyrý Ulttyq bankke eldegi aqsha-kredıt saıasatyn jumsartýdyń bastalǵan sıklin jalǵastyrýǵa múmkindik beredi dep sanaımyz», deıdi Halyk Finance sarapshysy.
Jalpy alǵanda, aldaǵy ýaqytta elimizdiń jumsaq aqsha-nesıe saıasatyna birtindep kóshetini belgili boldy. Bul belgili bir deńgeıde depozıt mólsherlemesiniń de tómendeıtinin ańǵartady. Bazalyq mólsherlemeniń joǵary kúıi jaǵdaıynda depozıtte qarjy jınaý jáne ony birshama kóbeıtip alý óte tıimdi. Sebebi bul kezde bankterdiń nesıe paıyzy ǵana emes, depozıttegi jınaqtaý paıyzy da joǵarylaıdy. Al bazalyq mólsherlemeniń tómendeýimen depozıt mólsherlemeleri da quldyraıdy. Qazir bazalyq mólsherleme – 15,25 paıyz. Áli tolyqqandy tómendep úlgergen joq. Demek depozıt jıyp, mol qarajat qalyptastyryp alýǵa áli ýaqyt ta, múmkindik te bar degen sóz.
Qaı depozıt qolaıly?
Tanymal alty aılyq merzim úshin eń joǵary tıimdi mólsherleme jylyna 17,8 paıyz: ony Home Credit Bank (jınaq depozıti) usynady. Odan keıingi orynda – 17,7 paıyz mólsherlememen KZI Bank. Al 17,5 paıyzdyq mólsherlemeni birden tórt ekinshi deńgeıli bank usynyp otyr.
Jyldyq depozıt segmentinde de eń jaqsysy Home Credit Bank (JTSM – 16,9 paıyz). Odan keıingi orynda KZI Bank (16 paıyz), taǵy tórt ekinshi deńgeıli bank 15,7 paıyz usynyp otyr.
Eki jylǵa depozıt ashý kezinde jaǵdaı mynadaı:
- Home Credit Bank 14,3 paıyz JTSM usynady;
- Halyk Bank – 14 paıyz;
- Nurbank – 12,2 paıyz.
Sarapshylar Bereke Bank ónimin de erekshe atap ótedi: ondaǵy mólsherleme jaqsy (17,6 paıyzǵa deıin), biraq bank qandaı merzimde jáne qandaı jaǵdaıda jumys isteıtinin kórsetpeıdi.
Aıta keterligi, bankterde arnaıy usynystar bar. Aıtalyq, eger depozıt somasy 10 mln teńgeden asatyn bolsa, «Eýrazııalyq Bank» sektorda jańadan ashylǵan depozıtter úshin joǵarylatylǵan mólsherleme (6 aı merzimge 18 paıyz) belgileıdi. Naryqta basqa da paıdaly arnaıy ónimder bar. Mysaly, depozıttiń ornyna depozıttik sertıfıkatty satyp alýǵa bolady. Sertıfıkattar boıynsha paıyzdyq mólsherleme depozıtterge qaraǵanda joǵary. Bul rette depozıttik sertıfıkatqa QDKQ kepildik bermeıtinin este ustaǵan jón.
Uzaq ýaqytqa sozbaı, Ulttyq bank aldaǵy aılarda bazalyq mólsherlemeni tómendetedi. Alaıda kúrt tómendetý bola qoımaıdy dep kútiledi. О́ıtkeni olaı etý – Ulttyq bankke de, ekonomıkaǵa da tıimsiz. Sebebi qymbat ınflıasııa kez kelgen ýaqytta qaıta oralýy múmkin. Olaı deıtinimiz – jahandyq geosaıası jaǵdaılar áli tolyqqandy turaqtanǵan joq. Jalpy, álemdik ahýaldyń bir arna boıymen júrip, túgel tatý-tátti ómirdiń ornap ketpeıtindigi de belgili. Sondyqtan týyndaýy múmkin yqtımal táýekelderdi aldyn ala boljap, soǵan saı strategııa qalyptastyryp otyrý óte mańyzdy. Al dál qazirgi jaǵdaıda ındıkator dınamıkasy turaqty tómendegenin kórsetedi. Qazaqstandaǵy ınflıasııa túpkilikti turaqtanyp keledi, syrtqy ınflıasııalyq fon da qolaıly damyp jatyr.
