Jádiger • 04 Naýryz, 2024

Ulý beınelengen saptyaıaq

240 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Jýyrda Ulanbatyr qalasyna barǵan saparymyzda shahardaǵy – kitaphanalardy aralap, ondaǵy jańadan baspa betin kórgen tyń týyndylarmen tanystyq. Sonyń biri – Eýropadaǵy Parıs Nanter ýnı­versıtetiniń oqytýshysy, ǵalym, orta­ǵasyr­lyq kóshpeliler tarıhynyń bilgiri Marı Fa­verý­diń ótken jyly mońǵol tiline aýdary­lyp jaryq kórgen «Altyn Orda» atty kitaby.

Ulý beınelengen saptyaıaq

Bul eńbekte eýrazııalyq úlken ımperııa Al­tyn Orda ulysynyń memleket basqarý júıesi, ás­kerı-sharýashylyq qurylymy, sonymen qatar dúnıe júzi elderimen ornatqan dıplomatııalyq qatynasy haqynda, ásirese Ordanyń qas-qabaǵyna qarap ómir súrgen rýs kinázderiniń áreketi t.b. tarıhı oqıǵalar tyń kózqaraspen, jańashyl baǵytta jazylǵan, deıdi mamandar.

Kitapty biz de sholyp kórdik. Rasynda oı sa­larlyq derek kóp eken. О́ıtkeni bizdiń buǵan deıingi Altyn Orda haqyndaǵy ıdeologııalyq ustanymymyz reseılik kózqaras pen olardyń derektik negizderi boıynsha qalyptasqan edi. Al Marı Faverý hanymnyń kitaby jańasha oılaýǵa jeteleıtin dúnıe eken.

Osy oraıda aıtpaǵymyz, 368 bettik kólemdi týyndyny kókteı sholyp kele jatyp, 121-betinde turǵan myna bir sabyna ulý músini beınelengen altyn saptyaıaqqa tap boldyq. Keshikpeı ǵalam qaqpasyn ashyp, Ulý jyly kele jatqandyqtan bul jádigerge eriksiz nazar aýdardyq.

Kitaptaǵy saptyaıaq týraly anyqtamada: «HIII ǵasyr. Altyn Orda jádigeri» delinip, ári qaraı, «Saptyaıaq sabyndaǵy ulý beınesi Hıatan, Altyn nemese Sún memleketteriniń rámizi bolǵany anyq, deıturǵanmen bul saptyaıaq Joshy ulysyna tıesili ekeni daýsyz. Bul ydyspen ulystyń bıleýshi tulǵalary qymyz ishken» dep jazylypty.

Joǵarydaǵy derekterdi negizge ala otyryp, saptyaıaqqa ınternet jelisi arqyly suraý salyp kórsek, bul jádiger qazir Sankt-Peterbýrgtegi memlekettik Ermıtajdyń «Altyn Orda» bó­limi qorynda saqtaýly eken. Osyndaǵy altyn saptyaıaq týraly anyqtamalyqta: «Kovsh. Ýlýs Djýchı, seredına-vtoraıa polovına XIII v., zolotaıa gravırovka, vysota – 4, dıametr 12,5 sm. Mesto nahodkı: Rossııa, Stavropol» degen mátin jazylypty.

Sońǵy jańalyqtar