Adasqannyń aıyby

Rejısser Aqan Sataevtyń 2009 jyly jaryqqa shyqqan «Adasqan» fılmi kórermendi osyndaı aýyr suraqtardyń astyna alyp, qalyń oıdyń qushaǵyna qaldyryp ketken bolatyn. Mıs­tı­­kalyq trıller janrynda túsi­rilgen kórkem týyndynyń maz­muny keń, taǵlymy tereń.

Oqıǵa jelisi boıynsha bas keıipker áıeli jáne kish­ken­taı uly­­men birge uzaq jolǵa shyǵa­dy. Janarmaıy taýsylyp jat­qa­nyn baıqaǵan ol, joldy qıyp ótýge sheshim qabyl­daı­dy. Kóp uza­maı otbasy mań dalada adasyp, jolda qalyp qoı­ǵanyn túsin­gende, olardyń kólik­te túneý­den basqa amaly qalmaıdy. Kelesi kúni keıip­kerimiz jalǵyz oıana­dy. Áıeli men balasyn iz­deý­ge shyqqan ol japandaǵy jal­ǵyz úıdi kózi shalady. Barsa «bir­túrlileý» shal men jas qyz bir­deńeni biletin sııaqty. Biraq ekeýi de sózge sarań. Al aragidik aı­typ qalatyn ekiushty dú­dá­mal oı­la­ry jas jigitttiń kú­di­gin odan saıyn arttyra túsedi.

Osy tusta Tuńǵyshbaı Ál-Tara­zı somdaǵan shaldyń beınesi tym erekshe. Kózi ótkir, óńi susty, tym tákappar. Al ústine kıgen sur shekpeni men oralǵan jylan beı­nesindegi túımeleri jigittiń qu­tyn ábden qashyrady. Janynda júr­gen qyzdyń da qabaǵy qatýly, sále­mi satýly. Jigittiń artyqtaý su­ra­ǵyna ol «jaýaby ókindiretin su­raq­ty ne qylasyń» dep qysqa qa­ıy­rady.

Birde jigit shal men qyzdyń qulyptalǵan bir bólmesinen áıeli men balasynyń kıimderin baıqaıdy. Al bir kúni kóligi aıaq astynan órtenip ketedi. Jigit barlyǵyn shaldan kóredi. «Munyń barlyǵyn sen istediń. Otbasymdy sen óltirdiń», – dep aqyrady. Shal bolsa asqaq qalpynda qala beredi de, bir-aq aýyz sózben jaýap beredi: «Sen taǵy ádettegideı ózińnen kórmeı tursyń...». Bul sózdiń artynda áıgili «Faýst» shyǵarmasyndaǵy ázázil Mefıstofeldiń oıy syǵalap tur. Onda zalym kúsh ıesi adamǵa ýdyń neden jasalatynyn úıretse de, ony ózi daıyndaýǵa shamasy jetpeıtinin jetkizedi. Rasynda, adam taǵdyry óz qolynda. Eshbir pende yqtııarsyz jaman bolmaıdy. Ol óziniń yntasymen jaman bolady jáne ony osy jolǵa túsýge eshkim májbúrlemeıdi. Hakim Abaıdyń «О́zimniń ıttigimnen boldy demeı, Jeńdi ǵoı dep shaıtanǵa bolar kómek» degen ǵaqlııasy joǵarydaǵy oıymyzǵa ap-anyq sáýle túsirip tur.

Jalpy, joq izdeý – adam tabıǵatynda bar qubylys hám jaqsy qubylys. Másele – joqty qaıdan izdeýde. Bireý syrttan izdeıdi, bireýi ishten izdeıdi. Tarıhı tájirıbege súıensek, joǵyn ishten izdegen jandardyń rýhanı kámeletke erterek qol jetkizip, kisilik bıigine kóterilgenin baıqaımyz. Al bul joly bizdiń keıipker óz ishine úńilmedi. Bálkim, qoryqty. Júrektiń qop-qoıý qarańǵy túnegine tyǵylǵan jyrtqyshtar men qubyjyqtardan shoshydy.

Jigittiń sanasy san saqqa bólinip, aqyl-esinen ábden adas­ty-aý degende shal barlyq aqı­qatty aıtatyn bolyp sheshedi: «Qaıbir kezde sen bizden otbasymdy kórdińder me dep suradyń. Jaýap bereıin, kórdim. Men olardyń tipti qaı jerde ekenin de bilemin. Bilgiń kelse, olar tym alysta. Zady, olardyń rýhy alys­ta. Al munda olardyń táni ǵana jerlengen». Jigit qanyn ishine tartyp, surlana qalady. «Olar ólgen. Durysy, óltirilgen... Seniń qolyńmen», deıdi tákappar shal. Sóıtip olardyń kómilgen jerin jigitke kórsetedi.

Iá, barlyǵyn jasaǵan jigittiń ózi. Narkotrafıkpen aınalysaty­nyn jasyrý úshin kólikke áıeli men balasyn ala shyqqan qyl­mys­ker. Joldan adasyp, taýardy ýaqytynda jetkize almaı qalǵany úshin «iz jasyrǵan» syńaıy.

Jigit óz áreketine ózi senbeı qalsh-qalsh etedi. Al qula­ǵynda shaldyń óktem daýysy jań­ǵyryp tur. Osy sátte tapsyrys berýshiniń baskeserleri saý ete qalady. Jaǵasynan jul­ma­lap, jigittiń untaqty qaıda ja­syr­ǵanyn suraıdy. Al ol bolsa «Men adasyp qaldym...» degen sózdi qaıtalaı beredi.

Rasynda, ol adasyp qaldy. Adamshylyqtan basqa jolǵa óz erkimen buryldy. Sol jolda bárin tárk etti. Osylaısha, ózin de joǵaltyp aldy. Aqyr aıaǵynda tapanshanyń nysanasyna kezelip turyp, kenetten «qudaı, keshir meni» dedi adasqan jigit. Shal men qyz shańq etti. Baskeserler jigit tappaǵan tasjolǵa birden túsip alyp, jónimen kete bardy.

«Adasqannyń aıyby joq, qaıtyp úıirin tapqan soń» deıdi halyq. Al bizdiń keıipker óz «úıirin» taba almaı qaldy. Bálkim, ózin taba almady...