Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Kólsaı kólderi» memlekettik ulttyq tabıǵı parkinde teńiz deńgeıinen 2 130 metr bıiktikte – tómengi Kólsaı, 2 600 metr bıiktikte – ortańǵy Qaıyńdy kóli, 3 000 metrge jýyq bıiktikte joǵarǵy Kólsaı kóli ornalasqan. Sulýlyǵymen kóz súısintken kólderdi tamashalaýǵa byltyr 250 myńǵa jýyq týrıst kelgen. Bul – otandyq týrızmniń damýyna oń yqpal emes pe?
Eske salsaq, 2021 jyly «Kólsaı kólderi» memlekettik ulttyq tabıǵı parki IýNESKO-nyń Búkilálemdik bıosferalyq rezervter jelisine engizilgen. Sý ishinde boı túzegen qaıyń aǵashtary bar Qaıyńdy kóli álemdegi eń ádemi 15 kóldiń tizimine kirgen. Al «Kólsaı kólderine» jaqyn Saty aýyly byltyr Dúnıejúzilik týrıstik uıymnyń «Úzdik týrıstik aýyl» marapatyn ıelenip, mereıin ósirgenin eskersek, bul da óńirdiń týrıstik áleýetiniń arta túskeniniń dáleli.
Alaıda týrıstik aımaqta sheshimin kútken ózekti máselelerdiń bary az aıtylyp júrgen joq. Sonyń bastysy – ınfraqurylymnyń nasharlyǵy. Elektr qýatynyń jetkiliksizdigi, baılanystyń tómendigin bylaı qoıǵanda dárethana men avtoturaq jaıy da mańyzdy máselege aınalǵaly qashan?
Soǵan qaramastan tabys kózine aınalǵan Kólsaı kólderiniń mańaıynda birneshe týrıstik nysan boı kóterip, jumys istep jatyr. Bulardyń kóshbasynda «J.S Travel» qonaqúı kesheni ornalasqan. Jýyrda Saty aýylynyń turǵyndary osy qonaqúıden káriz qaldyqtarynyń jaqyn mańdaǵy Kólsaı kóline tógilip jatqany týraly beınebaıan túsirip, áleýmettik jelige júktegen. Bul – jeli qoldanýshylarynyń ǵana emes, ekologııalyq ahýalǵa alańdaǵan aýyl turǵyndarynyń úlken narazylyǵyn týdyrdy. Atalǵan olqylyqqa baılanysty jergilikti ákimdik, ulttyq park ókilderi, kásipkerler men aýyl turǵyndary bas qosty.
«Kólge jaqyn ornalasqan «QazNomad» jáne О́skenov Qanattyń demalys keshenderi men ashanalarynyń barlyǵy alynyp tastalsyn nemese 1,5 shaqyrym qashyqtyqqa kóshirilsin. Bul nysandardyń birde-birinde káriz júıesi joq. Káriz qaldyqtaryn álgindeı ádispen aǵyzyp jiberip, kásipkerler kól sýyn lastap jatyr. Tabıǵattyń bizge bergen syıyn búldirýge jol bermeımiz. Bizdiń bar tilegimiz – týǵan jer tósindegi Kólsaıdy kózdiń qarashyǵyndaı saqtap qalý ǵana. Eger paıdany ǵana oılasaq, onda tabıǵattyń myna sulýlyǵynan az ýaqytta aıyrylyp qalarymyz anyq», degen aýyl turǵyndary ózderiniń talap-tilekterin tótesinen qoıdy.
«Káriz sýy kólge emes, tótenshe jaǵdaılar basqarmasyna tıesili qara jerge aqqan. Onyń sebebi, biz osy qurylysty qolǵa alǵan jyldan bastap, osydan 8 shaqyrym jerden káriz qaldyqtaryn tógetin polıgon saldyq. Oǵan óz qaltamyzdan 50 mln teńge qarjy quıdyq. Ony tasymaldaıtyn arnaıy kólikti 2 mln 250 myń teńgege satyp alyp, búginge deıin sol jaqqa tasymaldandy. Jaqynda mashına buzylyp, saldarynan osy oqıǵa oryn aldy. Ony moıyndaımyz. Komıssııa qurylyp, tekseris jumystary júrgizilip jatyr. 1,5 mln teńge aıyppul saldy, tóledik. Komıssııa sheshimi shyqqansha sáýir aıyna deıin jumysymyz toqtatyldy», degen «J.S Travel» JShS-niń quryltaıshysy Marat Jórgenbaev bul bir kúndik másele emestigin ashyp aıtty.
«Qonaqúıler boı kótere bastaǵan alǵashqy jyldary bas-aıaǵy on shaqty ǵana úı bar edi. Qazir bizden bastap Saty aýylyna deıin 130-dan asa qonaqúı bar. Olarda avtonomdy septık bolǵanymen, káriz sýlaryn tógetin oryn joq. Bul – úlken másele. Muny kóterip kele jatqanymyzǵa 4 jyldyń kólemi boldy», degen Marat Ákebaıuly týrıstik aımaqtaǵy káriz problemasyn sheshýge kásipkerlerdiń shamasy kelmeıtinin, oǵan memleket tarapynan qoldaý kerektigin alǵa tartty.
«Taýly aımaqqa qurylys salý óte qıyn. Transport shyǵyny shash-etekten keledi. Soǵan qaramastan ulttyq parktiń barlyq talabyn oryndap, ózderiniń kórsetken jerine qurylys saldyq. Ketken kemshilikke oraı halyqtan keshirim suradyq», degen quryltaıshy talaı jyldan beri túıini sheshilmeı kele jatqan mańyzdy máselege qoǵamnyń nazary aýǵanyna qýanyp otyrǵanyn jasyrmady.
Tabıǵat janashyrlarynyń shýynan soń otandyq týrızmdi damytýdy qolǵa alǵan kásip ıeleri judyryqtaı jumylyp, káriz qurylysyn salý qajettigin Úkimet nazaryna usynýǵa bel býǵan. О́ıtkeni týrıstik bıznes bastaý alǵan jyldary Kólsaıǵa 20 myńǵa jýyq adam keletin bolsa, keıingi jyldary ol kórsetkish on esege ulǵaıyp, 200 myńǵa jýyq týrıst keletini tilge tıek boldy. Sondyqtan týrızmdi tek tabys kózi sanamaı, onyń mádenıetin qalyptastyrý búginde asa mańyzdy. Bul oraıda Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev ınvestorlar tartý máselesin qolǵa alyp, alǵashqy qadamdar jasalyp jatyr eken.
«Kompanııa boıynsha kemshilikter anyqtalyp, ekologııalyq departament aıyppul saldy. Bul kemshilikter káriz júıesiniń joqtyǵynan bolǵan. Osyǵan oraı, tómenge qaraı 9 shaqyrym bolatyn aımaqtan 3 gektar jerge káriz polıgonyn salýdy belgiledik. Qazirgi tańda aýdan ákimdigimen jobalaý jumystary júrgizilip jatyr. Jobalyq-smetalyq qujattama jumystaryna 23 mln teńge bólinip, ıgerildi», degen Kegen aýdany ákiminiń orynbasary Muhtar Batyrhanuly qujattamaǵa sáıkes súzgi alańyn salýǵa 760 mln teńge qajettigin jetkizdi.
О́ńir basshysynyń qadaǵalaýyndaǵy káriz sýyn tógetin orynnyń qurylysy aldaǵy jyly bastalyp, 2026 jylǵa qaraı qoldanysqa berý josparlanǵanyn aıtqan aýdan ákiminiń orynbasary Muhtar Batyrhanuly súzgiden ótken sýdy turmystyq qoldanysqa paıdalanýǵa bolatyny týraly halyqqa túsindirme jumystary júrgiziletinin atap ótti.
Ákimdik ókiliniń sózine súıensek, «Kólsaı kólderi» memlekettik ulttyq park aýmaǵynda 14 nysan boı kóterip, onyń úsheýi zańsyz qurylys nysany bolyp sanalyp, oblystyq qurylys basqarý basqarmasy arqyly aıyppul salynǵan. Sondaı-aq 1 qurylys nysanyn súrý boıynsha sotqa talap-aryz joldanǵan. Aldaǵy ýaqytta kóldiń mańaıyna salynyp jatqan qurylys nysandarynyń zańdylyǵyna tekserý jumystary júrgizilip, zańsyzdyqtar oryn alǵan jaǵdaıda qalypqa keltirý kózdelgen.
«Halyq aıtsa, qalt aıtpaıdy» degen. Týrıstik nysandar seısmıkalyq qaýipti aımaqta ornalasqan. Sýsymaly topyraqtan paıda bolǵan taý qoınaýyna úzdiksiz sińip jatqan sýdan topyraqtyń kóshý qaýpi týyndaýy múmkin degen qaýip joq emes. Oǵan qosa Kólsaı kóli men ózenge qosylǵan káriz sýy qorshaǵan ortanyń lastanýyna, tabıǵattyń tozýyna ákep soqtyrary sózsiz degen ýaıym satylyq aǵaıyndy túnde uıqysynan, kúndiz kúlkisinen aıyrdy.
Almaty oblysy
