Sýrette: Qonaev qalasynda ótken kósh-kerýennen kórinister
Dýmandy merekeniń basty ereksheligi – Kósh-kerýen. Kósh – dala tósinde emin-erkin ósken kóshpeli eldiń ajyramas dástúri men tirshiliginiń kórkem kórinisi. Álimsaqtan bastap keń dalamyzdy erkin jaılaǵan qazaq jurtynyń eń saltanatty sherýiniń biri – kóship-qoný. Kóship-qonýdyń tórt kezeńi bolǵan. Ata-babalarymyz qystaýdan kókteýge, odan jaılaýǵa, jaılaýdan kúzeýge jáne qaıtadan qystaýǵa kóship otyrǵan.
Merekelik kósh-kerýeniniń shartty ataýy – «Yntymaq» boldy. Ondaǵy maqsat – oblys halqynyń tutastyǵyn men aýyzbirshiligin kórsetý. Búkil aýdandardy qamtıtyn kóshke 2000 adam qatysty. Bir aýdan – bir kósh. Ár aýdannyń tarıhı, mádenı, geografııalyq erekshelikteri eskerile otyryp, árqaısysyna belgili bir taqyryp berilgen.
Alańǵa alǵashqy bolyp shyqqan «Aqyndar men batyrlar» atty kóshbasynda atqa qonǵan Qarasaı, Naýryzbaı batyrlar men sóz súleıi Súıinbaı men Jambyldyń sahnalyq beınesi somdalyp, 50 atty ásker men batyrlar, júk artylǵan túıeler jáne arbalar júrip ótti.
Qazaq halqynyń turmys-tirshiligin pash etken ekinshi sherýdi «Saltanat» kóshi bastady. Oǵan júk artylǵan túıeler men qasıetti qara shańyraq, ásem bezendirilgen sandyqtar, arba syndy turmystyq buıymdar saltanat syılady.
Arba ústinde býy burqyrap taıqazan ınstallıasııasy, 10 atty adam, bıler men batyrlar tóbe kórsetken «Taıqazan» kóshinde «ulys kúni qazan toly bolsa, aq mol bolady» degen tileý tilendi.
Al «Altyn adam» tabylǵan aımaqta «Altyn» kóshiniń sap túzeýi oryndy. Onda saq kezeńi, altyn adam, saq patshasy Tomırıs jáne 50-den astam atty saq áskerine qala turǵyndary qoshemetpen qol soqty.
Halqymyzdyń rýhyn asqaqtatatyn «Jeti qazyna» kóshinde qumaı tazy, qyran qus, tóbetter men qarý-jaraqtyń san alýan túri saltanat quryp, saıatshylyq ónerden habardar etti.
Kelesi kezektegi «Kelinshek» kóshinde kúımeler men uzatylǵan qyzdyń jasaýyn artqan túıeler shyqty. Kúmis kómeı sal-seriler áýelete án shyrqap, halyqtyq dástúr dáripteldi.
Jetinshi, «Yrysty» kóshinde tóbesi ashyq antıkvarıatty kólik ústinde D.Qonaev beınesi aıshyqtalyp, Balqash aýdanynda ósetin aqmarjan kúrish pen basqa da dándi daqyldar kórinis tapty.
Aspantaý elinen kelgen «Hantáńiri maqtanyshtary» atty kósh-kerýen Shoǵan abyz bastaǵan jáne aqıyq aqyn Muqaǵalı Maqataev, búgingi tańdaǵy mádenıet salasynyń úzdikteri men bıyl 100 jyldyǵy IýNESKO kóleminde atalyp ótip jatqan Berdibek Soqpaqbaevtyń shyǵarmasy arqaý bolǵan «Meniń atym Qoja» fılminen kórinisterdi kópshilik nazaryna usyndy.
Osylaısha, tabıǵaty kórkem, eli baı Almaty oblysyndaǵy dıhanshylyq, jemis-jıdek, dalalyq sırk óneriniń atrıbýttary sán bergen «Dostyq» kóshi áz-Naýryz meıramyna arnalǵan saltanatty kósh-kerýendi qorytyndylady.
Qonaev qalasynyń kórkin kirgizgen kósh-kerýen jol boıy birine biri qosylyp, tolyǵyp otyrdy. Ortalyqqa kelip jetken kósh-kerýendi óńir jurtshylyǵymen birge Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev jáne oblystyń zııaly qaýym ókilderi men qurmetti aqsaqaldary zor qoshemetpen qarsy aldy. Osy tusta kelgen kóshke dám usynylyp, kórisý dástúri merekeniń mán-mazmunyn odan ári arttyra tústi.
«Naýryz – halqymyz aq nıet, keń peıilmen asyǵa kútetin taǵlymy mol, mańyzy zor ulyq mereke. Tarıhy tereńge boılaǵan áz-Naýryz eldiń eńsesin kóterip, berekesi men yntymaǵyn arttyrady. Ol halqymyzdyń qonaqjaı bolmysyn aıshyqtaı túsedi. Úlkenge qurmet, kishige izet kórsetý dástúri saltanat qurady. Osy kúnderi ókpe men renish umytylyp, tabıǵatpen birge adamnyń ishki jan dúnıesi de qaıta túleıdi. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń aǵymdaǵy jyl bastalǵanda «Bul meıram – tirshilikti túlete keletin naǵyz tabıǵı jyl basy. Naýryz – jańarý men jańǵyrýdyń sımvoly. Sondyqtan tól merekemizdiń mazmunyn baıytyp, ony barynsha erekshelep, jańasha atap ótýimiz kerek. Mundaı qadam qoǵamdy uıystyryp, ulttyq biregeıligimizdi aıshyqtap, el birligin nyǵaıta túsýge yqpal etedi dep senemin», deýi Naýryzdy merekeleýge joǵary talaptar qoıdy. Shynymen de, Naýryz toıy – ultyna, dinine qaramastan jurtty aýyzbirshilikke shaqyratyn jalpyulttyq mereke, naǵyz buqaralyq meıram. Ol halqymyzdy ortaq múddege jumyldyrady, eldik rýhymyzdy asyrady», – degen óńir basshysy bardy baǵalap, tatý tirlikpen Otandy odan ári órkendetý basty mindet ekenin ataı kele, barsha qaýymdy qasıetti Ramazan aıysmen jáne áz-Naýryz merekesimen quttyqtady. Ulystyń uly kúninde óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna úles qosyp júrgen birqatar azamatty «Aımaqqa eńbegi úshin» tósbelgisimen marapattap, izgi tilegin bildirdi.
Meıirim men yntymaq uıysqan merekelik is-shara sońy 200-ge jýyq adam atsalysqan «Jańa kún» atty kóriniske ulasty. Onda jylýy mol jańa kúndi qarsy alý, shýaqty kóktemniń kelýi, tabıǵattyńoıanýy, Qydyr atanyń bata berýi sııaqty dástúrler qamtyldy. Teatrlandyrylǵan prolog-qoıylymda belgili ánshi Móldir Áýelbekova men «Rabbat» etno toby, sondaı-aq 70-ke jýyq bıshi bı bılep, halyqtyq merekeniń mazmuny aıshyqtaldy. Budan ári konserttik baǵdarlama «Dos Muqasan» ansambli bastaǵan qazaq estrada juldyzdarynyń án-shashýyna jalǵasty.
Almaty oblysy
