«Energyprom» habarlaǵandaı, elde jańa soıylǵan jáne salqyndatylǵan et óndirisi 39%-ǵa artqan. Byltyr iri qara, qoı, eshki, jylqynyń jańa soıylǵan nemese salqyndatylǵan et óndirisi 80,2 myń tonnaǵa jetken edi. Bul 2022 jylmen salystyrǵanda 10,1%-ǵa artyq. Bıyl qańtarda 7,1 myń tonna jańa soıylǵan nemese salqyndatylǵan et óndirilse, bul 2023 jyldyń qańtarymen salystyrǵanda 39,4%-ǵa artyq.
Elimizde sıyr eti ótimdi. Ony tutyný byltyr jan basyna shaqqanda 18,33 kılo bolǵan. Odan keıin jylqy eti tur. Orta eseppen ár adam 5 kıloǵa jýyq tutynady eken, ıaǵnı bir jylda 11,7%-ǵa kóbeıgen. Kerisinshe, qoı etin tutyný bir jylda 4% tómendep, byltyr qańtar-qyrkúıekte orta eseppen jan basyna shaqqanda 4,02 kılo boldy.
Bıyl qańtardyń aıaǵynda et baǵasynda ósim baıqalǵan. Onyń ishinde qoı eti 0,1%-ǵa, jylqy eti 0,6%-ǵa deıin qymbattady. Baǵa sıyr etine kelgende de joǵary, bir jyl ishinde osy túliktiń ónimi 8,7%-ǵa ósipti. Ásirese óńirler arasynda Almaty, Atyraý, Ulytaý oblystarynda sıyr etiniń baǵasy kóterilgen. Al jylqy eti qymbattaǵan óńirler – Mańǵystaý (11,4%), Ulytaý (10,5%) oblystary. Qoı eti Ulytaý (13,4%), Batys Qazaqstan (12,7%), Almaty (12%) oblystarynda qymbattady.
Aqpan aıynyń sońyn ala bere jylqy eti 4,3%-ǵa qymbattady. Onyń ishinde qazy 4,8%, jaıa 2,5%-ǵa ósken. Mundaı ósim Pavlodar, Aqmola jáne Mańǵystaýda baıqalady. Baǵanyń eń az ósimi Astanada (0,7%) bolsa, Shymkentte bir jyl ishinde 4,6%-ǵa arzandaǵan.
Aıta ketý kerek, bıyl qańtarda el sharýashylyqtarynda tirideı salmaqta 20 myń tonna jylqy satylyp, barlyq salmaǵy 10,3 myń tonna jylqy soıylǵan. Oblystar boıynsha tiri salmaqtaǵy eń kóp jylqy Túrkistan, Aqtóbe jáne Pavlodar oblystarynda, soıý boıynsha Túrkistan, Aqtóbe, Ulytaý oblystarynda satylypty. Sondaı-aq 281 tonna jylqy eti óndirildi, bul bir jyl burynǵydan 7,3%-ǵa az.
Jańa soıylǵan jylqy etiniń 62,3%-y Aqtóbe oblysynda (175 tonna) óndirilgen. Úzdik úshtikke Qyzylorda men Aqmola oblystary da kiredi.
Bir qyzyq jaıt, ońtústikte Qarabulaq degen aýyl bar. Shymkent qalasynan 50 shaqyrymdaı. Munda bir kúnde 600-700 bas aryq-turyq sıyr kiredi. Sol kúni dál sondaı shamada semiz iri qara syrtqa shyǵady. Demek bul aýyl naǵyz bordaqynyń ortalyǵy desek te bolady. Osy aýyldan elimizdiń barlyq jerine iri qara tasymaldanady.
Et baǵytyndaǵy kásipkerlerdiń pikirinshe, ár óńir Qarabulaq sııaqty jaqyn aýyldaryna osyndaı jaǵdaı jasasa, ondaǵy et baǵasy da oınamaly bolmas edi. Kóp arzanǵa túsedi. О́ıtkeni báseke kóp bolady. Qala irgesindegi aýyldarǵa jaýapty basshylar kóńil bólse kerek-ti.
Ol úshin qala ortalyǵynan shetki aýyldardy bordaqylaý sharýashylyǵyna beıimdep, soıý beketterin uıymdastyryp, ár aýdanda mal qabyldaýdy uıymdastyrý qajet. Sondaı-aq sol mańǵa jońyshqa, júgeri, bıdaı ekse, jaǵdaı ózgeredi. О́ıtkeni jemshóbi ózinen daıyndalǵan soń ondaǵy barlyq iri qarany jergilikti jerde kóptep bordaqylaýǵa bolady. Bul jumystar ár aımaqtaǵy et naryǵyna birden áserin beredi. Qazir ár óńirde jekelegen adamdar 100-200 iri qaradan bordaqylaıdy. Biraq munyń baǵany túsirýge áseri az.
Aıtpaı ketpeýge bolmaıtyn taǵy bir nárse – etten buryn malǵa taýyp berer qysqy azyqtyń qymbat bolyp turǵany. Mal qońdaný úshin qunary jaqsy jem-shóp kerek. Aryq maldyń syrtynan eldiń aınalyp ótetini taǵy anyq. Ettiń aspandaýyna bir sebep osy.
«Qonaq kelse, et qyzarar, et qyzarmasa, bet qyzarar» deıtin halyqpyz. «Soǵymyń súıkimdi bolsyn» dep tilek aıtyp, týǵan-týys, kórshi-qolań, dos-jarandy ándete aralap, qýyrdaqqa meldekteı toıatyn «soǵym basy» deıtin dástúr buryn kóp bolýshy edi. Búginde baıqalmaıdy. Degenmen soǵym basyn toılamasa da, taı men taıynshanyń etin kertip jep otyrǵandar barshylyq.
