Ámbebap súzgilerdi L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń (EUÝ) Injenerlik beıindegi zerthana ǵalymdary jasap shyǵardy. Olar áýelde sýdy tazartatyn jáne zııandy zattardy anyqtaıtyn membranalardy modıfıkasııalaý ádisterin ázirledi, súzgi sonyń negizinde jasaldy. Qazir EUÝ ǵalymdary sýdy tuzdardan, pestısıdterden, munaı ónimderinen, glıýkozadan jáne aýyr metall ıondarynan tazartý úshin elimizde shyǵarylatyn trek membranalaryn modıfıkasııalaý ádisterin zerttep jatyr. Súzgilerdiń biregeıligi EUÝ ınjenerlik zerthanasynda ázirlengen trek membranalardy paıdalanýymen erekshelenedi. Ǵalymdar juqa polımerli plenkalardan jasalǵan aýyr ıon údetkishin qoldanady. Ǵylymı ázirlemelerdiń arqasynda súzgiler sýdy tek tuzdan ǵana emes, sonymen qatar munaı men radıoaktıvti qaldyqtar tárizdi ártúrli maıly suıyqtyqtan da tazartýǵa múmkindik beredi.
EUÝ Injenerlik beıindegi zerthananyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, jobanyń jaýapty oryndaýshysy Ilıa Korolkov ózderi ázirlegen súzgilerdiń artyqshylyǵy jóninde: «Bizdiń súzgilerdiń artyqshylyǵy nede? Bular – ámbebap. Ony qarapaıym súzgileýde ǵana emes, sonymen qatar radıoaktıvti suıyq qaldyqtardyń membranalyq dıstıllıasııasynda da qoldanýǵa bolady. Trek membranalary birqatar erekshe qasıetterge ıe, biraq membranalyq dıstıllıasııa men sensorlyq úrdisterde tıimdi paıdalaný úshin olardyń ústińgi jaǵyn ózgertý qajet. Osy maqsatta biz ony qarapaıym jáne arzan ádispen ózgertý joldaryn zerttedik. Bul – ártúrli monomerdiń fotoınısııalanǵan egý polımerlenýi. Sýdy tuzsyzdandyrý úshin membranalyq dıstıllıasııada, sondaı-aq qorǵasyn, kadmıı jáne glıýkoza ıondaryn anyqtaýǵa arnalǵan elektrhımııalyq datchıkter retinde qoldanylatyn sý-maı emýlsııalaryn bólýge qabiletti jaqsartylǵan sıpattamalary bar membranalar alyndy», dep túsindirdi.
Negizi súzgi – trek membranalarynyń eń qarapaıym qoldanysy. Ǵalymdar buǵan deıin sýdy tazartýǵa jáne ony ishýge qaýipsiz etýge múmkindik beretin súzgi qurastyrǵan. Biraq bul sýdy mıkroaǵzalar men bakterııalardan ǵana tazartty, al tuzdardan, vırýstardan, hlordan, temirden tazartpaıtyn.
EUÝ ǵalymy Arman Esjanov membranalyq dıstıllıasııamen aınalysady. Ol trek membranasynyń ónimdiligin jáne tazalaý dárejesin arttyrýǵa múmkindik beretin gıdrofobty membranalardy shyǵarý ádisterin ázirledi.
«Birneshe saǵat ishinde biz bastapqy plenkanyń dıametrine baılanysty birneshe lıtrge deıin taza sý ala alamyz. Tazartý dárejesi 98–99 paıyzdy kórsetti. Endi biz bul nátıjelerdi aldymen ǵylymı jýrnaldarda jarııalap, keıin qoldanysqa engizýdi josparlap otyrmyz. Biz tuzdardan bólek pestısıdterden tazarttyq, sonymen qatar suıyq radıoaktıvti qaldyqtardan tazartý dárejesi boıynsha joǵary kórsetkishter aldyq. Bul jerde ızotoptardan tazartý dárejesi 95–98 paıyzdy qurady. Biz ázirlegen súzginiń qoldaný aıasy óte keń», deıdi Arman Esjanov.
Qazirgi ýaqytta EUÝ zerthanasy baqylanatyn gıdrofıldi jáne gıdrofobty qasıetterdi qalyptastyrý jáne hımııalyq belsendilikti arttyrý úshin trek membranalarynyń betin modıfıkasııalaý ádisterin jasaýǵa kúsh salyp jatyr. Nanotalshyqtary bar gıbrıdti trek membranasy sýpergıdrofobty qasıetterdi kórsetedi jáne ony membranalyq dıstıllıasııa arqyly sýdy tuzdardan tazartý úshin paıdalanýǵa bolady.
