Túrkistan oblysyna qarasty Badam ındýstrııalyq aımaǵynda metall quıatyn óndiris orny ornalassa, megapolıstegi kásiporynda ónimder negizgi eki sehta óndiriledi.
2014 jyly salynǵan birinshi sehta uńǵymaǵa arnalǵan batyrmaly sorǵylar shyǵarylady. Agregattyń elektr qozǵaltqyshyn kompanııa shetelden satyp alsa, qalǵan bólshegin ózi jasaıdy. Mundaı sorǵylar ýran óndirisinde qoldanylady. Olardyń kómegimen ýran óndirilip, qyshqyldy suıyqtyq tasymaldanady. Sorǵy óte berik bolattan quıylǵan. Bastapqyda osy ónimdi shyǵarý arqyly kásiporyn basqa da sorǵylardyń tehnologııasyn meńgerýge múmkindik aldy. Máselen, sorǵynyń taǵy bir túrinde dóńgelek paıdalanylady.
Ol aınalǵan kezde sý 150 metr bıiktikke kóteriledi. Bul tehnıkanyń syrtqy qańqasyn zaýyt ózi bolat nemese shoıynnan quısa, aınalma dóńgelekti dálme-dál dánekerleý tehnologııasy boıynsha qurastyrady. Endigi jerde jasalyp bolǵan daıyn ónimder sehtaǵy synaq qurylǵysynda sapasy men durystyǵy jaǵynan baqylaýdan ótedi.
Mundaı kólemi úlken synaq qurylǵysy búkil el boıynsha tek osy kásiporynda bar. О́nimder syrtqa jiberilmes buryn shynaıy jaǵdaıda synaqtan ótkizilip, tehnıkalyq sıpattamasy standartqa saı ekendigi qujatpen bekitiledi. Zaýyt mamandarynyń aıtýynsha, sorǵy agregatyn jasaý shyn máninde óte kúrdeli tehnologııalyq jumysty talap etedi. Bir ónimdi qurastyryp shyǵarý úshin on myń is atqarylady. Sonymen birge, bul sehta konsoldy, eki jaqty áreketti, qubyrshekti sorǵylar da óndiriledi. Sorapty qondyrǵylar negizinen quımaly ónimder bolǵandyqtan kásiporyn barlyǵyn tolyq ózi shyǵarýdy maqsat tutqandyqtan metal quıý óndirisin iske qosady. Sonyń nátıjesinde qazir kompanııa sorǵylardyń syzbasyn ózi jasaıdy, qańqasyn metaldan ózi quıady, ony mehanıkalyq óńdeýden ótkizedi, sóıtip ári qaraıǵy qurastyrý jumystaryn tolyq ózi atqarady. Bul óz kezeginde ónimniń baǵasy men sapasyna oń áserin tıgizip otyr.
Alǵashqyda kompanııa sorǵylardy jóndeý jumystarymen aınalysýdan bastaǵan. Keıin kele onyń óndirisin meńgerip, daıyn ónim shyǵarýǵa den qoıǵan. Degenmen kásiporyn áli kúnge deıin sorǵy agregattaryna servıstik qyzmet kórsetýdi úzbeı jalǵastyryp keledi. Joǵaryda aıtylǵandaı, kompanııa birinshi servıstik qyzmetten túsken paıdany únemdep, keıin ol aqshaǵa batyrmaly sorǵy óndirisin ashqan. Onyń da tabysyn qurtpaı, sorǵy qondyrǵysynyń basqa tehnologııalaryna ınvestısııalaǵan. 2003 jyly qurylǵan kompanııa birneshe jyl ishinde aıaǵyna turyp, 2012 jyly óziniń jeke keńsesin ashty. Araǵa eki-úsh jyl salyp óndiris sehtaryn iske qosty. Al 2016 jyly metal quıý kásiporny paıdalanýǵa beriledi. Osylaısha, kompanııa birte-birte keńeıip, Qazaqstandaǵy sorǵy qondyrǵylary naryǵyn tutastaı baǵyndyryp keledi.
Kásiporynnyń negizin qalaýshy Ýalıhan Ahmetov kóp jyl Eýropada dál osy sala boıynsha bilikti maman bolyp jumys istegen. Sodan baryp óz elimizde osy tehnologııany damytý nıetinde otandyq óndiriske bet burǵan.
Sorǵy qondyrǵylary ishki naryqta keń suranysqa ıe. О́ıtkeni ol tek óndiriste ǵana emes, turmystyń ártúrli salasynda jappaı qoldanylady. Ásirese turǵyn úı-kommýnaldyq qurylys salasynda sorǵylardyń kómegi qatty qajet.
Syrttan keletin turmystyq maqsattaǵy sorǵylarmen básekelesý elimizde qıyn bolǵandyqtan kásiporyn ondaı ónimder shyǵarýdan bas tartyp, qazir tolyq óndiriste qoldanylatyn sorǵylar jasaýǵa kóshken. О́nimdi ýaqytynda jetkizý, servıstik qyzmet kórsetý jáne sapa jaǵynan úlken senimge ıe bolǵan kompanııa búginde «Qazatomónerkásip» ulttyq kompanııasynyń ýran óndirisine qajetti tehnologııalyq qurylǵylarmen jabdyqtaýshy seriktesteriniń birine aınaldy. Munymen qosa kásiporyn taý-ken ónerkásibi men jylý elektr stansalaryna da kerekti sorǵy qondyrǵylaryn jasaı bastady. Osy kúnde seriktestik «QazMunaıGaz», Eurasian Resources Group, «Qazaqmys korporasııasy», «Samuryq-Energo» sekildi alpaýyt kompanııalarmen áriptestik baılanys ornatqan. Tipti Úndistandaǵy «Qudanqulam» men Túrkııadaǵy «Aqqýıý» atom elektr stansalaryn salqyndatý úshin Shymkentte shyǵarylǵan otandyq sorǵy agregattary paıdalanylǵan. О́nimniń sapasyn kózben kórý úshin Túrkııadan arnaıy kelgen sarapshylar kompanııanyń sorǵy óndirisindegi tehnologııalary men sapasyna óte joǵary baǵasyn berip ketipti.
Bir aıta keterligi, kompanııa Kaıdzen tehnologııasy boıynsha jumys isteıdi. Japonııadan kelgen bul tehnologııa óndiristi júıeleýge, tártipke keltirýge, tazalyqqa shaqyrady. Jan-jaǵy tap-tuınaqtaı, jınaqy, ár zat óz ornynda turǵan kásiporynda eńbek ónimdiligi de joǵary bolady. Qazaqstanda eń jańa óndiris orny sanalatyn seriktestiktiń metal quıý kásipornynda osy tehnologııanyń yqpaly aıyryqsha seziledi. Kúnine eki ret tazalyq jumystary júretindikten óndiris oshaǵy árdaıym muntazdaı taza bolyp turady. Tipti ol metal quıylatyn zaýytqa da uqsamaıdy. О́z kezeginde kompanııanyń eski sorǵy qondyrǵylary metallýrgııa kásipornyna qajetti shıkizatqa paıdalanylady. Bul ónimniń ózindik qunynyń aldaǵy ýaqytta tómen bolýyna oń áserin tıgizedi.
Kásiporyndaǵy basty problema – kadr tapshylyǵy. Zaýyttyń jaýapty ókiliniń biri Nargıza Artyqovanyń aıtýynsha, óndiristegi zamanaýı qondyrǵylarmen jumys isteı alatyn mamandar óte az kórinedi. Osy máseleni sheshý úshin kompanııa elimizdegi tehnıkalyq mamandyqtarǵa oqytatyn bedeldi joǵary oqý oryndarymen áriptestik baılanys ornatyp, dýaldy oqytý júıesi boıynsha stýdentterdi óndiristik is-tájirıbeden ótkizip jatyr. О́z sózinde jaýapty ókil memleket keleshekte mashına qurastyrý salasyn jetik biletin mamandar daıarlaýǵa kóńil bólse degen ótinishin bildirdi. О́ıtkeni kásiporyn dál osy salany ıgergen bilikti mamandardy Qazaqstan boıynsha tappaı otyr.
«Mashına qurastyrý ónerkásibi – otandyq óndiristiń negizi. Onsyz tehnologııalyq progrestiń júzege asýy múmkin emes. Memlekettiń osy máseleni oılaıtyn kezi keldi. Biz qashanǵy sheteldik mamandarǵa muqtaj bola beremiz. О́ndiristi úlkeıtip, qulashymyzdy keńge sermeıin desek, kadr tapshylyǵy qolbaılaý bolyp otyr», dedi N.Artyqova.
ShYMKENT
