Qoǵam • 19 Sáýir, 2024

Tórt kitaptyń tusaýy kesildi

170 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

«Astana Eurasian Book Fair – 2024» halyqaralyq kitap kórme-jármeńkesiniń aıasynda tórt kitaptyń tusaýkeser rásimi boldy. Memleket jáne qoǵam qaıratkeri, akademık, Senat depýtaty Darhan Qydyráliniń «Tamyr» jáne «Abyzdar amana­ty», professor Serik Negı­mov­tiń «Sheshendik óner», ádebıet synshysy, pýblısıst Amangeldi Keńshi­lik­ulynyń «Júrektiń sózi» kitaptary tanystyrylyp, avtorlary eńbekteriniń negizgi baıanyna toqtalyp, oqyrmandaryna qoltańba berdi.

Tórt kitaptyń tusaýy kesildi

«Atamura» baspasynan shyq­qan kitaptardyń tusaýkeserin atal­ǵan korporasııanyń prezı­denti Rahymǵalı Abraruly tiz­gin­dedi. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov, jazýshy Álibek Asqarov syndy qalamger qaýym kitap­tardyń lentasyn qıyp, Qyrǵyz Respýblıkasynyń «Qyr­ǵyz el batyry» (bizshe Eńbek eri) Medethan Sherimqul bastaǵan baýyrlas eldiń bir top zııaly qaýym ókili qatysyp, sóz sóıledi.

Rahymǵalı Abraruly sóz basynda ár avtordyń eńbegine jeke toqtalyp, kitaptardyń qun­dy­lyǵy men jazylý erekshe­ligine mán bere sóıledi. Avtorlar arasynan áýelgi sózdi tarıhshy ǵalym Darhan Qydyrálige usyndy.

«Tarıhty durys jazý – tarıhty jasaýmen birdeı. Bizdiń halyq tarıh jasaǵan, biraq jaza qoımaǵan. О́tkenimiz ózge avtorlardyń kózqarasymen jazyldy. Ásirese túgel túrkiniń tarıhyn túgendeý kesheýildep jatty. Sondyqtan bul eki kitap bir-birin tolyqtyrady. «Tamyr» – qazaqtyń da, qyrǵyzdyń da, jalpy kóshpeli jurttyń tamyry. Saq, ǵundardan bastap Túrki qaǵanaty, olardyń quramyna kirgen kóne memleketter, Qarahan, Moǵolstan, Altyn orda, taǵy basqasynan tamyr tart­qan bizdiń irgeli memlekettik sabaq­­tastyǵymyz naqty derek­termen, arheologııalyq qazba jumystarynyń qorytyn­dy­larymen jazylǵan.

Ekinshisi – «Abyzdar amanaty». «Tarıhty tulǵalar jasaıdy» deıdi. Árıne, tarıhty halyq jasaıdy. Biraq oǵan baǵyt-baǵdar siltep, taǵdyrsheshti sheshimder jasap, dońǵalaqty keri júrgizýge áser etetin tulǵalar. Osy tulǵa­larymyz kimder? Qazirgi Tık-tok zamanynda Real Madrıdtiń fýtbo­lshylaryn nemese Ilon Maskty tanyǵan jastar, ókinishke qaraı, myńdaǵan jyl boıy biz­diń memlekettik dástúrimizdi osy kúnge jalǵastyrǵan, onyń ishinde sheshendik pen bı­likti ushtastyryp, úlken órkenıet­termen ıyq tirestirip, ózindik jazý qalyptastyrǵan babalarymyzdy bile bermeıdi. Bul kitap – Tonykók, Qorqyt bastaǵan tulǵa­la­rymyzdyń tarıhtaǵy orny men ónegeli ósıetteri», dedi Darhan Qýandyquly.

«Sheshendik óner» kitabynyń avtory Serik Negımov «Qazaqtyń sheshendik ónerinde bılik fılosofııasy, órkenıet tarıhy ǵana emes, ata tilimiz, ata jolymyz, dilimiz, dinimiz, kásibimiz – barlyǵy tur. Qazaq tarıhyna úles qosqan uly bılerdiń óte sırek kezdesetin sózderi bar bul eńbekte. Qalaı keńes úkimeti ornady, solaı bı-sheshender ádebıeti sý túbine ketti. 1931 jyly ǵana Sáken Seıfýllın «Bıler dáýiri ádebıetin» shyǵardy, onysy erlik. 1945 jyly Mánshúktiń sheshesi Ámına Mámetova qazaq bıleriniń ónernamasy týraly dıs­sertasııa jazdy. Sol áli kúnge deıin shyqqan joq. 160–170 bet. Sırek qoljazbalarda saqtal­ǵan bıler murasyn ár jerden jı­nap, qurastyryp, álgindeı olqy­lyqtardyń ornyn toltyrý maq­sa­tynda biz kezinde osy eńbekti jazyp, jarııaladyq», dedi.

Ádebıet synshysy Amangeldi Keńshilikuly bul kitabyna toptas­tyrylǵan eńbekteri kezinde gazet betterinde basylyp, oqyr­mannyń kóńilinen shyqqan jazbalar degendi aıtty. «Munda Muqaǵalı týraly essem engen. Biz bala kúnimizden ol kisi týraly ańyzdardy estip óstik ári ákemniń aqyn aǵasy. Ańyz aqyn týraly jazý kópten bergi arman boldy basynda. Bertinde Astanaǵa qonys aýdarǵanymda Almatyǵa degen saǵynyshpen qosa Muqaǵalıdy da saǵynyp, aqyn shyǵarmashylyǵy týraly júrek syrlarym aqta­rylyp, sol keıin kitapqa aınaldy» deıdi avtor. Qostanaıdan arnaıy kelgen qart oqyrman Amangeldi Keńshilikulyna alǵys aıtyp, syı-joralǵy jasady.

Astanada boı túzegen Manas eskertkishiniń ashylýyna kelgen bir top qyrǵyz eliniń ókili atynan sóılegen Medethan Sherimqul qazaq jurtyna alǵys aıtyp, Darhan Qydyráliniń «Tamyr» atty kitaby qyrǵyz tilinde de shyǵyp jatqanyn málimdedi.

Sońǵy jańalyqtar