Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
О́tken jyly kúz boıy tolastamaǵan jańbyrdyń saldarynan sabaǵynan ajyramaı jatyp ónip ketken bıdaıyn barynsha jınap, keptirip alǵan sharýashylyqtardyń birazy qazir seberge tuqym tappaı otyr. Sapasyz ónim tuqymǵa jaramaıdy. Sondyqtan ásirese, shaǵyn sharýa qojalyqtarynyń deni tuqym satyp alý úshin byltyrdan qalǵan qaryzynyń ústine qaryz jamap alyp jatyr.
Bıylǵy kóktemgi egis jumystaryna 514,2 myń tonna tuqym qajet eken. Taıaýda oblys ákimdiginde ótken jıynda aýdan ákimderi tuqym tolyq kólemde daıyndaldy dep esep bergen. Alaıda biraz sharýashylyqtan tuqym tapshylyǵy máselesiniń qajetti mólsherde sheshilmeı jatqany týraly shaǵym túsip jatqan kórinedi. Osyǵan baılanysty oblys basshylyǵy aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bólimderine tuqymnyń bar-joǵyn taǵy bir ret pysyqtaýdy tapsyrdy.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Ibragım Bekmuhambetovtiń aıtýynsha, óńirde 498,5 myń tonna tuqym nemese qajetti tuqymnyń 97 paıyzy bar. Jetpeı turǵany – 18,8 myń tonna. Máselen, Amankeldi aýdanyna – 3 385 tonna, Jitiqara aýdanyna – 9 474 tonna, Arqalyq qalasyna 5 920 tonna tuqym qajet. Keıbir aýdandarda maıly tuqym joq.
Mıneraldy tyńaıtqyshtardy satyp alý jumysy da alǵa baspaı tur. Bıyl alqaptarǵa 256 myń tonna tyńaıtqysh sebý mindettelgen edi, búginde oblys sharýashylyqtary sonyń tek 2 jarym myń tonnasyn ǵana satyp alǵan. Oblys ákimi aýdan basshylary men iri sharýashylyqtarǵa bul máselege nemquraıdy qaramaý keregin aıtty.
«Kóktemgi dala jumystarynyń bastalýyna az qaldy. Negizgi másele – sharýalardy tuqymmen qamtamasyz etý. Oblysta tuqym jetkilikti. Elevatorlarda jatyr. Ony biz túgel paıdalanýymyz kerek. Biraq ótken jylǵy jańbyrdyń saldarynan qıynshylyq kórip otyrǵan sharýashylyqtar bar. Ony kórip otyrmyz. Sondyqtan aýdan ákimderi kóktemgi egis bastalmas buryn osy máseleni dereý sheshýge tıis. Byltyr kúzgi naýqanda qıynshylyqtarǵa qaramastan, maıly daqyl túsimi óte joǵary boldy. Bıyl maıly daqyldy 14%-ǵa artyq sebemiz. Sondyqtan aýdandar maıly daqyldar tuqymyn daıyndaýǵa tıis. Mıneraldyq tyńaıtqyshtardy qoldanǵan jón. О́ıtkeni topyraq quramyndaǵy qarashirik azaıyp ketti. Mıneraldyq tyńaıtqyshsyz ony qalpyna keltirý múmkin emes. Jerdi aıalap, baptasań ǵana jemis beredi. О́kinishke qaraı, sharýashylyqtardyń kóbi buǵan durys kóńil bólmeıdi. Aýdan ákimdikterine aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshilerimen birge osy máseleni aıryqsha nazarda ustaýdy tapsyramyn», dedi oblys ákimi Qumar Aqsaqalov.
Desek te, byltyr alǵan nesıesin jaba almaı qalǵan shaǵyn sharýashylyqtardyń deni aldaǵy kóktemgi naýqanda eleýli qıyndyqqa tap bolǵaly tur. Olardyń «Agrarlyq nesıe korporasııasy» men «Azyq-túlik korporasııasyna» bereshegi 7 mlrd teńgege jýyqtaǵan. «Azyq-túlik korporasııasy» jergilikti fılıalynyń dırektory Almat Shaıahmetovtiń aıtýynsha, 2023 jyly 98 sharýashylyq 7,2 mlrd teńgege qarjylandyrylǵan. Sonyń 47-si boryshyn ótegen, alaıda qarjylyq múmkindigi joq 51 sharýashylyqqa 2,9 mlrd teńge prolongasııa berilgen.
«Olardyń boryshty óteý merzimi 2024 jyldyń 1 qazanyna deıin uzartyldy. Iаǵnı olar ótken jylǵy qaryzdaryn 1 qazanǵa deıin qaıtaryp berýi kerek. Qazir mundaı sharýashylyqtarmen qosymsha kelisimshart jasasyp jatyrmyz. Prolongasııada 3 paıyzdyq tólem qarastyrylǵan, bul – bank komıssııasy. Borysh merzimin uzartý týraly ótinishterdiń deni negizinen ótken jylǵy jańbyrdyń saldarynan sapasyz ónim alǵan Amangeldi, Jangeldın, Naýyrzym, Jitiqara, Qamysty aýdandarynan túsip jatyr», deıdi Almat Shaıahmetov.
Dıqandardyń kóbi byltyr óniminiń jartysyn jınaı almaı qalǵandyqtan, bıylǵy naýqannyń birsypyra sharýashylyqqa qıyn tıer túri bar. Jınaǵandardyń ózi 4-shi, 5-shi surypty sapasyz ónim alǵan. Ony tonnasyna 30 myń, ári ketkende 40 myń teńgege sata aldy.
«О́tken jyldardaǵy qýańshylyqtyń, 2023 jylǵy 2-3 aılyq kúzgi jańbyrdyń saldarynan kóptegen sharýashylyq shyǵynǵa batyp otyr. О́ıtkeni byltyr bıdaı baǵasy ónimniń ózindik qunynan eki-eki jarym ese tómen boldy. Olar tabys tappaq turmaq, ózderi shyǵarǵan shyǵyndy da qaıtara almady», deıdi aty-jónin kórsetpeýimizdi ótingen sharýashylyq basshysy.
Bıyl óńirde kóktemgi egis naýqanyna 21,9 myń traktor, 1,3 myń egistik kesheni, 21,8 myń sepkish jumyldyrylmaq. Qazirgi tańda tehnıkanyń 93 paıyzy daıyn tur. Memleket Qostanaı oblysynyń sharýashylyqtary úshin 1 lıtri 250 teńgeden aspaıtyn 79,6 myń tonna dızel otynyn bólip otyr.
Qostanaı oblysy
