Dúbirge toly dúnıe
Ulybrıtanııanyń búkil álem oqıtyn asa bedeldi «Taıms» gazetiniń pikirinshe, Germanııa federaldyq respýblıkasynyń kansleri Angela Merkel «Jyl adamy» ataldy. Ony gazettiń myńdaǵan jýrnalısteri men olar pikirin suraǵan dúnıejúziniń ár tarabynda ómir keship jatqan sarapshylar anyqtaǵan.
Ne úshin degende, Shyǵys Eýropadaǵy qazirgi ýshyqqan jaǵdaıda kontınentte turaqtylyqty saqtaý jolyndaǵy jetekshi róli úshin degen anyqtama berilgen. Gazettiń osy oqıǵaǵa arnalǵan maqalasynyń taqyrybynan da kóp jaıdy ańǵarasyń. Ol: «Qaýipti erkekterge toly mynaý dúnıede bizge kerek áıel» dep atalady.
Kóp elde áıel azamattardyń birinshi basshy bolýy sırek bolsa, al búkil álemde birinshi qaıratker atalýy múlde sırek. Sodan da oǵan aıryqsha mán beriledi. Nemister Angela Merkeldiń óz elinde bir partııanyń segizinshi ret tóraıymy, al úshinshi ret eldiń kansleri bolyp saılanǵanyn atap ótse de, keıde basqa partııanyń ókilderi oǵan qarsylyqtaryn bildiredi. Al bul joly onyń álemdik dárejede «Jyl adamy» atalǵanyna búkil Germanııa qýandy, búkil el bolyp maqtandy.
Jalpy, Angela Merkel marapattan kende emes. О́tken jyldyń mamyrynda «Forbs» jýrnaly 9-shy ret álemdegi eń yqpaldy áıel-qaıratker dep atady. Ásirese, Eýropaǵa qatysty barlyq máselede sońǵy jyldarda jurt onyń sózine jyǵylady. Jáne óz kezeginde Germanııa kansleri saıası belsendiligimen de kózge túsip júr. Biraq ol áste de ataqqumarlyq, jalǵan belsendilik emes, úlken parasattylyqqa negizdelgen álemdik jaýapkershilik júgin arqalaǵan belsendilik.
«Taıms» gazetiniń pikirinshe, nemis kansleriniń «Jyl adamy» atalýy «eń aldymen Qyrymdy anneksııalaǵannan keıin Batys pen prezıdent Vladımır Pýtınniń arasyndaǵy asa kúrdeli kelissózdi óz baqylaýynda alýy» bolǵan. Sonymen qatar, bul gazet bul máselede Angela Merkeldi «almastyrýǵa kelmeıtin qaıratker» dep sıpattaǵan.
Bul kelissózde onyń ustanǵan baǵyty da belgili. Ol Reseıge qarsy qatal ekonomıkalyq sanksııalardy qoldaıdy jáne bul máselede bastamashylyq ta kórsetip keledi. Soǵan qaramaı, nemis kansleri shıelenisti odan ári shıyrshyqtatpaı, kelisim jolymen sheshýdi jaqtaıdy. Reseı Ǵylym akademııasynyń Álemdik ekonomıka jáne halyqaralyq qarym-qatynas ınstıtýtynyń Eýropalyq ıntegrasııa ortalyǵynyń bólim meńgerýshisi Nadejda Arbatovanyń «Onyń áreketinde eshqandaı ekstremızm joq. Ol talaı ret Reseı Eýropanyń mańyzdy kórshisi bolyp qala beredi, onymen ara-qatynasty joǵaltpaý kerek degen pikirine» mán berýi de oryndy.
Jyl adamy. Álemge qyzmet etken adam. Álemdi moıyndatqan adam. Ol bir elge ǵana emes, búkil álemge qajet. Ol maqtaýǵa da, maqtanýǵa da laıyq.
Ádette, bizge jetip jatatyn aqparat quraldarynyń óktem nasıhatyna qaraǵanda, bul áskerı mıssııany AQSh kúshteriniń, NATO kúshteriniń Aýǵanstandaǵy áreketterin Azııadaǵy osynaý elge jasaǵan basqynshylyqtaı kóretin de pikir barlyǵy anyq. Olardyń bul elde nesi bar edi, aýǵandar óz qotyryn ózderi qasysa, ol áldeqaıda tıimdi bolar edi, másele munshalyqty ýshyǵyp, halyqaralyq deńgeıge kóterilmes edi degen de pikir aıtylyp qalatyn.
Rasynda da, 13 jylǵa sozylǵan bul mıssııa bolmaǵanda, naqtyraq aıtqanda, negizinen AQSh-tyń áskerı kúshteri bul elde sonsha merzimde soǵys áreketterin júrgizbegende ne bolar edi? Bul suraqty naqtyraq qoısaq, halyqaralyq terrorızmniń aýqymy qandaı deńgeıge kóteriler edi deýge de bolar edi. Sol kezdiń ózinde jaı áleýeti shekteýli elder ǵana emes, sol terrorıster AQSh-taı alyp eldiń ózine shabýyl jasap, búkil álemdi esinen tandyrǵan.
Solaı kete bergende, búkil álem tynysh uıyqtaı almas edi. Aldymen birinshi soqqy alǵan AQSh esin tez jıdy. 2001 jylǵy qyrkúıektegi Vashıngton men Nıý-Iorktegi teraktilerden keıin AQSh sol terrorızmdi aýyzdyqtamaı bolmaıtynyna ózderiniń odaqtastarynyń, aq nıetti basqa elderdiń kózin jetkizdi. Sóıtip, oǵan elýdeı el ún qosyp, Aýǵanstanda tamyr jaıǵan terrorızmge qarsy koalısııaǵa birikti.
Árıne, munda basty aýyrtpalyqty AQSh kóterdi. Olar buǵan qyrýar qarjy men qarý-jaraq bóldi. Tek Aýǵanstannyń ózine kómek retinde 100 mıllıard dollar berse, áskerdi ustaýǵa, olardyń qajetin óteýge trıllıon dollar qarjy jumsady. Basqalardyń úlesin de umytýǵa bolmaıdy. Talıbandarǵa qarsy soǵystyń kúsheıgen kezinde oǵan NATO-nyń 140 myńdaı áskeri, sonyń ishinde 110 myńdaı AQSh áskeri qatysty.
Iá, soǵystyń saldary úlken. Koalısııanyń, negizinen AQSh-tyń 3,5 myńdaı adamy qaza tapty. Bireýler onda baryp neleriń bar edi dep, tabalaýy da múmkin. Olar talaı myńdaǵan adamnyń ómirin arashalaý jolynda qaza tapqan shyǵar. Bir ǵana Nıý-Iorktegi teraktiden qansha adamnyń qaza tapqanyn jurt biledi. Eger sol qanypezer terrorısterdiń kózin joımaǵanda, olardyń jolyn kespegende, qurbandyqqa ushyraǵandardyń sany ondaǵan, júzdegen myńǵa jetýi múmkin edi ǵoı.
Aýǵanstandaǵy soǵysqa bulardan burynyraq quramyna búgingi bizdiń elimiz de kirgen KSRO da qatysqan. 10 jyl soǵysty. Oǵan 620 myńdaı Keńes áskeri qatysty. 14 453 sarbazynan aıyryldy. 147 tankisinen, 1314 BTM-nen, 443 zeńbireginen, 118 ushaǵynan, 333 tikushaǵynan aıyryldy. Qazaqstannan 22 218 sarbaz qatysyp, olardyń 924-i qaıtpaı qaldy. Sonyń bári ne úshin degende, ınternasıonaldyq boryshyn óteý úshin, sosıalıstik ıdeıa úshin dep aqtalýǵa týra kelgen. Bosqa qyryldy-aý deısiń.
AQSh-tyń, NATO-nyń Aýǵanstandaǵy 13 jylǵa sozylǵan soǵysynyń nátıjesi ne? AQSh prezıdenti Barak Obama aıtady: amerıkalyq áskerı naýqan arqasynda aýǵandar óz elin qalpyna keltirýge múmkindik aldy, sondaı-aq, Qurama Shtattardyń qaýipsizdigi nyǵaıdy, Aýǵanstan budan bylaı terrorlyq qaýiptiń kózine aınalmaıdy.
Osy sózdiń shyn máninde júzege asqanyn qalaısyń.
Mamadııar JAQYP, «Egemen Qazaqstan».
Ulybrıtanııanyń búkil álem oqıtyn asa bedeldi «Taıms» gazetiniń pikirinshe, Germanııa federaldyq respýblıkasynyń kansleri Angela Merkel «Jyl adamy» ataldy. Ony gazettiń myńdaǵan jýrnalısteri men olar pikirin suraǵan dúnıejúziniń ár tarabynda ómir keship jatqan sarapshylar anyqtaǵan.
Ne úshin degende, Shyǵys Eýropadaǵy qazirgi ýshyqqan jaǵdaıda kontınentte turaqtylyqty saqtaý jolyndaǵy jetekshi róli úshin degen anyqtama berilgen. Gazettiń osy oqıǵaǵa arnalǵan maqalasynyń taqyrybynan da kóp jaıdy ańǵarasyń. Ol: «Qaýipti erkekterge toly mynaý dúnıede bizge kerek áıel» dep atalady.
Kóp elde áıel azamattardyń birinshi basshy bolýy sırek bolsa, al búkil álemde birinshi qaıratker atalýy múlde sırek. Sodan da oǵan aıryqsha mán beriledi. Nemister Angela Merkeldiń óz elinde bir partııanyń segizinshi ret tóraıymy, al úshinshi ret eldiń kansleri bolyp saılanǵanyn atap ótse de, keıde basqa partııanyń ókilderi oǵan qarsylyqtaryn bildiredi. Al bul joly onyń álemdik dárejede «Jyl adamy» atalǵanyna búkil Germanııa qýandy, búkil el bolyp maqtandy.
Jalpy, Angela Merkel marapattan kende emes. О́tken jyldyń mamyrynda «Forbs» jýrnaly 9-shy ret álemdegi eń yqpaldy áıel-qaıratker dep atady. Ásirese, Eýropaǵa qatysty barlyq máselede sońǵy jyldarda jurt onyń sózine jyǵylady. Jáne óz kezeginde Germanııa kansleri saıası belsendiligimen de kózge túsip júr. Biraq ol áste de ataqqumarlyq, jalǵan belsendilik emes, úlken parasattylyqqa negizdelgen álemdik jaýapkershilik júgin arqalaǵan belsendilik.
«Taıms» gazetiniń pikirinshe, nemis kansleriniń «Jyl adamy» atalýy «eń aldymen Qyrymdy anneksııalaǵannan keıin Batys pen prezıdent Vladımır Pýtınniń arasyndaǵy asa kúrdeli kelissózdi óz baqylaýynda alýy» bolǵan. Sonymen qatar, bul gazet bul máselede Angela Merkeldi «almastyrýǵa kelmeıtin qaıratker» dep sıpattaǵan.
Bul kelissózde onyń ustanǵan baǵyty da belgili. Ol Reseıge qarsy qatal ekonomıkalyq sanksııalardy qoldaıdy jáne bul máselede bastamashylyq ta kórsetip keledi. Soǵan qaramaı, nemis kansleri shıelenisti odan ári shıyrshyqtatpaı, kelisim jolymen sheshýdi jaqtaıdy. Reseı Ǵylym akademııasynyń Álemdik ekonomıka jáne halyqaralyq qarym-qatynas ınstıtýtynyń Eýropalyq ıntegrasııa ortalyǵynyń bólim meńgerýshisi Nadejda Arbatovanyń «Onyń áreketinde eshqandaı ekstremızm joq. Ol talaı ret Reseı Eýropanyń mańyzdy kórshisi bolyp qala beredi, onymen ara-qatynasty joǵaltpaý kerek degen pikirine» mán berýi de oryndy.
Jyl adamy. Álemge qyzmet etken adam. Álemdi moıyndatqan adam. Ol bir elge ǵana emes, búkil álemge qajet. Ol maqtaýǵa da, maqtanýǵa da laıyq.
NATO-nyń Aýǵanstandaǵy áskerı mıssııasy aıaqtaldy
О́tken jyldyń sońǵy aptasynda AQSh bastaǵan NATO-nyń Aýǵanstandaǵy áskerı mıssııasynyń aıaqtalýyna baılanysty Kabýlda resmı saltanat ótti. Oǵan aýǵan basshylyǵy da qatysyp, bul mıssııanyń tarıhı mańyzyna zor baǵa berildi.Ádette, bizge jetip jatatyn aqparat quraldarynyń óktem nasıhatyna qaraǵanda, bul áskerı mıssııany AQSh kúshteriniń, NATO kúshteriniń Aýǵanstandaǵy áreketterin Azııadaǵy osynaý elge jasaǵan basqynshylyqtaı kóretin de pikir barlyǵy anyq. Olardyń bul elde nesi bar edi, aýǵandar óz qotyryn ózderi qasysa, ol áldeqaıda tıimdi bolar edi, másele munshalyqty ýshyǵyp, halyqaralyq deńgeıge kóterilmes edi degen de pikir aıtylyp qalatyn.
Rasynda da, 13 jylǵa sozylǵan bul mıssııa bolmaǵanda, naqtyraq aıtqanda, negizinen AQSh-tyń áskerı kúshteri bul elde sonsha merzimde soǵys áreketterin júrgizbegende ne bolar edi? Bul suraqty naqtyraq qoısaq, halyqaralyq terrorızmniń aýqymy qandaı deńgeıge kóteriler edi deýge de bolar edi. Sol kezdiń ózinde jaı áleýeti shekteýli elder ǵana emes, sol terrorıster AQSh-taı alyp eldiń ózine shabýyl jasap, búkil álemdi esinen tandyrǵan.
Solaı kete bergende, búkil álem tynysh uıyqtaı almas edi. Aldymen birinshi soqqy alǵan AQSh esin tez jıdy. 2001 jylǵy qyrkúıektegi Vashıngton men Nıý-Iorktegi teraktilerden keıin AQSh sol terrorızmdi aýyzdyqtamaı bolmaıtynyna ózderiniń odaqtastarynyń, aq nıetti basqa elderdiń kózin jetkizdi. Sóıtip, oǵan elýdeı el ún qosyp, Aýǵanstanda tamyr jaıǵan terrorızmge qarsy koalısııaǵa birikti.
Árıne, munda basty aýyrtpalyqty AQSh kóterdi. Olar buǵan qyrýar qarjy men qarý-jaraq bóldi. Tek Aýǵanstannyń ózine kómek retinde 100 mıllıard dollar berse, áskerdi ustaýǵa, olardyń qajetin óteýge trıllıon dollar qarjy jumsady. Basqalardyń úlesin de umytýǵa bolmaıdy. Talıbandarǵa qarsy soǵystyń kúsheıgen kezinde oǵan NATO-nyń 140 myńdaı áskeri, sonyń ishinde 110 myńdaı AQSh áskeri qatysty.
Iá, soǵystyń saldary úlken. Koalısııanyń, negizinen AQSh-tyń 3,5 myńdaı adamy qaza tapty. Bireýler onda baryp neleriń bar edi dep, tabalaýy da múmkin. Olar talaı myńdaǵan adamnyń ómirin arashalaý jolynda qaza tapqan shyǵar. Bir ǵana Nıý-Iorktegi teraktiden qansha adamnyń qaza tapqanyn jurt biledi. Eger sol qanypezer terrorısterdiń kózin joımaǵanda, olardyń jolyn kespegende, qurbandyqqa ushyraǵandardyń sany ondaǵan, júzdegen myńǵa jetýi múmkin edi ǵoı.
Aýǵanstandaǵy soǵysqa bulardan burynyraq quramyna búgingi bizdiń elimiz de kirgen KSRO da qatysqan. 10 jyl soǵysty. Oǵan 620 myńdaı Keńes áskeri qatysty. 14 453 sarbazynan aıyryldy. 147 tankisinen, 1314 BTM-nen, 443 zeńbireginen, 118 ushaǵynan, 333 tikushaǵynan aıyryldy. Qazaqstannan 22 218 sarbaz qatysyp, olardyń 924-i qaıtpaı qaldy. Sonyń bári ne úshin degende, ınternasıonaldyq boryshyn óteý úshin, sosıalıstik ıdeıa úshin dep aqtalýǵa týra kelgen. Bosqa qyryldy-aý deısiń.
AQSh-tyń, NATO-nyń Aýǵanstandaǵy 13 jylǵa sozylǵan soǵysynyń nátıjesi ne? AQSh prezıdenti Barak Obama aıtady: amerıkalyq áskerı naýqan arqasynda aýǵandar óz elin qalpyna keltirýge múmkindik aldy, sondaı-aq, Qurama Shtattardyń qaýipsizdigi nyǵaıdy, Aýǵanstan budan bylaı terrorlyq qaýiptiń kózine aınalmaıdy.
Osy sózdiń shyn máninde júzege asqanyn qalaısyń.
Mamadııar JAQYP, «Egemen Qazaqstan».
