Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Iá, «Kóksholaq» áni dúnıege qalaı keldi, nendeı sebep túrtki boldy degen suraqtar týraly túrli alypqashpa áńgime kóp. Bala kúnimizde tyńdap, estip óstik deýimizdiń máni osynda. Aýyzeki áńgimeniń birinde «Kenendi qyzdar mensinbeı, qasyna jolatpaı qoıypty-mys». «Men ózim Alataýdyń ıtelgisi, qoıshynyń qyzǵa jaqyn ıkemdisi» demeýshi me edi osy áninde? Sondyqtan jolatpaı qoıǵany qısynǵa kele qoıa ma? Taǵy birde «dýmanǵa attanǵan qyz-kelinshekke ilesetin laıyqty aty bolmaı tosylypty. Sodan astyndaǵy Kóksholaqtan kóripti» degendeı túrli ańyzyn estýshi edik. Árıne, áńgimeniń ártúrli nusqasy bolǵanymen, túpnusqa bireý. Qalǵanynyń bári qosalqy júre beredi. О́mir de sonysymen qyzyq. Al anyǵynda bylaı eken:
«Kóksholaq – Kenenniń mańdaıyna bitken alǵashqy aty. Onyń mynadaı tarıhy bar. Naýryz kelip, kóktem shyqqanda bir kúni tańerteń Kenen ádettegideı qoı jaıýǵa ketedi, ákesi «búgin saǵan qaıtsem de bir taı satyp ákelip beremin» dep bazarǵa attanady. Ondaıda ýaqyttyń ótpeıtin ádeti ǵoı. Kishi besin bolǵanda Kenen qoıdy aýylǵa bettetedi. О́zi qoıdyń aldyna túsip, asyǵa basyp, úıine kelse, esik aldynda bir kók qunan baılaýly turady. «Janýarym, qutty ǵyla kór» dep saýyrynan sıpaıdy. Bas-aıaǵyna zer sala qarasa, áli ıtjúni túsip úlgermegen, quıryq, jaldan jurdaı, aryq neme eken. «Eshnárse etpes, áli-aq jetilip, túlep ketesiń» dep oılaıdy ol. Úıge kirse, ákesi talqan shylap, shaı iship otyr eken. «Qunanyńdy kórdiń be, balam?» – dep suraıdy.
– О́zi jutańdaý ma, qalaı? Kútimge alyp, semirtemiz ǵoı. Bazarda jylqy qymbat. Ekeýmizdiń bar tapqanymyz osyǵan ázer jetti. Talas jaǵynyń maǵan uqsaǵan bir qyrǵyz shaly ustap tur eken. «Arzan beremin, ala ǵoı, ózi tulpar tuıaǵy» dep maqtady. «Maǵan tulparyńnyń keregi joq, aıaq laýǵa jarasa bolǵany» dep, aldym da júre berdim, – deıdi ákesi. «Kóksholaǵy ákemniń dónen shyqty, Qoıǵa minip, qıqaıyp Kenen shyqty. Shildehana, toılarda ánge salyp, Qıystyrǵan keýdemnen óleń shyqty», – dep jyrlady Kenekeń keıinirekte» depti Bolat Bodaýbaıǵa bergen suhbatynda Myrzataı Joldasbekov.
Al «Kóksholaq» áni týraly kózi tirisinde Kenekeńniń ózi aıtyp ketken eken. Birde kórshi aýylda bir baı adam qyzyn uzatyp, toı jasaıdy. Jaqyn mańdaǵy el sonda aǵylady. Toıǵa barǵysy kelip qyzyqqan Kenen óziniń Aıanbaı degen dosyna jalynyp-jalpaıyp, aqyry kóndirip, qoıyn sonyń qoıyna qosyp, Kóksholaǵyna jaıdaq mine salyp, jippen noqtalap, aq taıaqpen qaqpalap, toıshylardyń artynan shoqytyp ala jóneledi. Qyrǵa shyǵyp qarasa eńiste ketip bara jatqandardyń túri, saltanaty bólek, qyz-kelinshek ataýly qyzyldy-jasyldy kıinip, qulpyryp ketipti. Shoqpyt kıimdi, kıiz etikti Kenen qoıshy ekpindep, Kóksholaqty tepkilep baryp, úkisin jelbiretip, jorǵa mingen Shálıpa qyzdyń tusyna jetip, aıtysa ketedi. «Mingenim astymdaǵy Kóksholaq-ty, Jaly joq, quıryǵy joq, shop-sholaq-ty. Eı, qyzdar, qoıshysynbaı óleńińdi aıt, Tusyńa bizdeı qurbyń kelip qapty. Jyldam júrshi, Kóksholaq, Shapshań júrshi, Kóksholaq. Olaı júrshi, Kóksholaq, Bylaı júrshi Kóksholaq. Jamandatqyr, Kóksholaq, Aram qatqyr, Kóksholaq-a, a, aı!» dep.
Qyzyq kórip, toıdy betke alǵandar eleń ete qalady. Jas-kárisi toqtap endi jol ústinde ekeýin qyzyqtaýǵa jınalyp keý-keýleı ketedi.
– Daýsyń da, ániń de jaqsy eken. Aıta tús, qalqam! Toqtalma. Shyrqaı tús! – dep úlkender jaǵy dem beredi. Buǵan qanattanǵan Kenen Kóksholaǵyn eki ókpege tepkilep, Shálıpa qyzǵa jaqyndaı túsedi. Taǵy da shyrqatyp qoıa beredi: «Mingenim astymdaǵy Qyzyl sholaq, Qyz baıǵus ákesine az kún qonaq. Áı, qyzdar, kedeısinbeı óleńińdi aıt, Tusyńa kelip qaldym «qudashalap», – deıdi. Shálıpa da kezi kelgende aıtysyp, óner kórsetip júrgen bolyp shyǵady. Kenennen qalyspaı óleńdetip, ekeýi edáýir aıtysyp, aqyry Kenen jeńedi. Sóıtip, Shálıpadan kesteli oramal alyp, Kóksholaqtyń ıesi kútpegenin oljalaıdy. Qumary qanbaı qalǵan jigit-jeleń Kenennen «Kóksholaǵyn» qaıta qolqalap shyrqatady. О́nerge jaqyndary osy jerde-aq qaǵyp alyp, oryndap ketedi. Osylaısha, án aýyzdan aýyzǵa tarap, qazaq dalasyna jaıylady.
